Ulga za złe długi z jednej strony przewiduje uprawnienie podatnika do korekty podatku należnego w przypadku wierzytelności odpisanych jako nieściągalne, a jednocześnie z drugiej strony nakłada na nabywcę obowiązek dokonania stosownej korekty podatku naliczonego z nieuregulowanych faktur.

Aby było możliwe skorygowanie podatku należnego, muszą być spełnione następujące warunki:

- dostawa towaru lub świadczenie usług jest dokonane na rzecz podatnika, zarejestrowanego jako podatnik VAT czynny, niebędącego w trakcie postępowania upadłościowego lub w trakcie likwidacji;

- wierzytelności zostały uprzednio wykazane w deklaracji jako obrót opodatkowany i podatek należny został uiszczony;

- wierzyciel i dłużnik na dzień dokonania korekty są podatnikami zarejestrowanymi jako podatnicy VAT czynni;

- wierzytelności nie zostały uregulowane w jakiejkolwiek formie ani nie zostały zbyte;

- od daty wystawienia faktury, będącej podstawą do odpisania wierzytelności, nie upłynęło pięć lat, licząc od początku roku, w którym została wystawiona faktura;

- wierzyciel zawiadomił dłużnika o odpisaniu wierzytelności jako nieściągalnych, a dłużnik w ciągu 28 dni od dnia otrzymania zawiadomienia nie uregulował należności w jakiejkolwiek formie.

WAŻNE

Ulgę za złe długi można zastosować jedynie w stosunku do wierzytelności powstałych od 1 czerwca 2005 r. Wierzytelności, których termin wymagalności przypada przed tą datą, nie dają podstawy do korekty podatku należnego

Konieczne jest zwrócenie uwagi, że niespełnienie któregokolwiek z tych warunków powoduje, że podatnik traci prawo do skorygowania podatku należnego, dotyczącego nieściągalnych wierzytelności.

Przepisów dotyczących stosowania zasad korekty podatku należnego w odniesieniu do nieściągalnych wierzytelności nie stosuje się, jeżeli pomiędzy wierzycielem a dłużnikiem istnieją powiązania rodzinno-kapitałowe. Związek taki istnieje, gdy między kontrahentami lub osobami pełniącymi u kontrahentów funkcje zarządzające, nadzorcze lub kontrolne zachodzą powiązania o charakterze rodzinnym lub z tytułu przysposobienia, kapitałowym, majątkowym lub wynikające ze stosunku pracy. Związek ten istnieje także, gdy którakolwiek z wymienionych osób łączy funkcje zarządzające, nadzorcze lub kontrolne u kontrahentów. Przez powiązania rodzinne rozumie się małżeństwo oraz pokrewieństwo lub powinowactwo do drugiego stopnia. Przez powiązania kapitałowe natomiast rozumie się sytuację, w której jedna z osób lub jeden z kontrahentów posiada prawo głosu wynoszące co najmniej 5 proc. wszystkich praw głosu lub dysponuje bezpośrednio lub pośrednio takim prawem. W takich przypadkach nie będzie można skorzystać z dobrodziejstwa ulgi, o której stanowią przepisy ustawy o podatku od towarów i usług.

Odpisy wierzytelności

Odpisu wierzytelności można dokonać w przypadku, gdy wierzytelność została uprzednio zaliczona do przychodów należnych, a podatek ma dokument świadczący o jej nieściągalności. Takim dokumentem może być tylko zgodnie z ustawami o podatku dochodowym (art. 16 ust. 2 ustawy o CIT, art. 23 ust. 2 ustawy o PIT):

- postanowienie o nieściągalności, uznanym przez wierzyciela jako odpowiadające stanowi faktycznemu, wydanym przez właściwy organ postępowania egzekucyjnego, albo

- postanowienie sądu o:

- oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości, gdy majątek masy nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego, lub

- umorzeniu postępowania upadłościowego (w tej samej sytuacji), lub

- ukończeniu postępowania upadłościowego, albo

- protokół sporządzony przez podatnika, stwierdzający, że przewidywane koszty procesowe i egzekucyjne związane z dochodzeniem wierzytelności byłyby równe albo wyższe od jej kwoty.

Korekta VAT

Przepisy zawarte w art. 89a ust. 1 ustawy o VAT dają podatnikowi możliwość skorygowania podatku należnego z tytułu dostawy towarów lub świadczenia usług na terytorium kraju w przypadku wierzytelności odpisanych jako nieściągalne. Chodzi o wierzytelności stanowiące koszty uzyskania przychodów w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym. Korekta podatku dotyczy również kwoty podatku przypadającej na część kwoty wierzytelności odpisanej jako nieściągalna.

Korekta podatku należnego może nastąpić w rozliczeniu za okres rozliczeniowy następujący po miesiącu, w którym dłużnik otrzymał zawiadomienie o odpisaniu wierzytelności jako nieściągalnych.

Co ważne w przypadku gdy po dokonaniu korekty podatku należnego należność została uregulowana w jakiejkolwiek formie, podatnik który dokonał tej korekty jest obowiązany zwiększyć podatek należny w rozliczeniu za okres, w którym należność została uregulowana. W przypadku częściowego uregulowania należności podatek należny zwiększa się w odniesieniu do tej części.

Podatnik obowiązany jest wraz z deklaracją, w której dokonuje korekty podatku należnego, zawiadomić o tej korekcie właściwy urząd skarbowy wraz podaniem kwot korekty podatku należnego.

Następnie podatnik w ciągu siedmiu dni od dnia dokonania korekty podatku należnego obowiązany jest również zawiadomić dłużnika o tej czynności. Kopia zawiadomienia jest przesyłana do właściwego dla podatnika urzędu skarbowego.

Z kolei art. 89b ustawy o VAT dotyczy korekty podatku przez dłużnika. Zgodnie z tymi przepisami, w przypadku otrzymania zawiadomienia o odpisaniu wierzytelności jako nieściągalnych i nieuregulowania należności w terminie 28 dni od dnia otrzymania tego zawiadomienia podatnik (dłużnik) musi spełnić określone obowiązki. Mianowicie dłużnik jest zobowiązany do pomniejszenia podatku naliczonego podlegającego odliczeniu lub w przypadku jego braku do powiększenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku wynikającą z nieuregulowanych faktur, poprzez korektę deklaracji za okres, w którym dokonał odliczenia lub w którym otrzymał te faktury. Wynika to z art. 89b ust. 1 ustawy o VAT.

WAŻNE

Prawo do korygowania podatku należnego od złych długów zostało wyłączone, jeżeli pomiędzy wierzycielem a dłużnikiem istnieją powiązania, o których mowa w art. 32 ust. 2-4 ustawy o VAT

PRZYKŁAD

KIEDY NALEŻY ROZLICZYĆ PODATEK

Spółka X otrzymała od spółki Y zapłata za fakturę 10 października 2006 r., fakturę w kwietniu 2008 r., faktura ja jako nieopłacona została wcześniej odpisana jako nieściągalna na podstawie przepisów ustawy o podatku dochodowym. Wierzyciel dokonał korekty podatku VAT należnego, a dłużnik naliczonego. W związku z zapłatą za fakturę w październiku 2008 r., w deklaracji VAT-7 za październik: spółka X - zwiększa podatek należny o kwotę podatku wynikającą z opłaconej faktury, spółka Y - zwiększa natomiast podatek naliczony o kwotę podatku wynikającą z opłaconej faktury.

RAFAŁ STYCZYŃSKI

ksiegowosc@infor.pl

PODSTAWA PRAWNA

l Art. 89a i 89b ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.).