W mniejszym stopniu problematyka pożyczek wkracza w zakres podatków dochodowych oraz podatku od towarów i usług. W tym artykule przedstawiamy podatkowe skutki umów pożyczek oraz zasady ich ewidencjonowania.

I. Podatkowe skutki umów pożyczek

Z początkiem 2007 r. ustawodawca wprowadził kilka istotnych zmian w zakresie opodatkowania pożyczek podatkiem od czynności cywilnoprawnych.

PCC - zasady ogólne

Zgodnie z ustawą o podatku od czynności cywilnoprawnych podatkowi temu podlega zarówno sama umowa pożyczki, jak i jej zmiana, o ile spowoduje ona podwyższenie podstawy opodatkowania podatkiem (art. 1 ust. 1 ustawy o pcc). Obowiązek podatkowy powstaje już z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej, czyli w praktyce już w momencie zawarcia umowy (art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o pcc). Bez znaczenia będzie więc sam moment faktycznej wypłaty pożyczki. Jest to istotne w przypadku umów zawartych np. pod warunkiem zawieszającym, gdzie obowiązek zapłaty podatku powstanie pomimo faktu, iż faktyczna wypłata środków może się znacznie opóźnić. Częściowym złagodzeniem tej niedogodności jest regulacja stanowiąca, iż wobec nieziszczenia się warunku zawieszającego podatek podlega zwrotowi, jednak nie później niż po upływie 5 lat od końca roku, w którym został zapłacony (art. 11 ustawy o pcc). Co istotne, od początku bieżącego roku obowiązek podatkowy spoczywa wyłącznie na pożyczkobiorcy, a nie jak dotychczas solidarnie na stronach umowy. Jeżeli zaś pożyczkobiorców było kilku lub pożyczkobiorcą była spółka cywilna, zobowiązanymi solidarnie do zapłaty podatku są odpowiednio te podmioty albo wspólnicy spółki cywilnej.

PRZYKŁAD

Spółka LEASMASTER podpisała z kontrahentem umowę pożyczki na kwotę 1 000 000 zł, z zastrzeżeniem (pod warunkiem), iż transza pożyczki zostanie wypłacona wówczas, gdy kontrahent zawrze w ramach prowadzonej działalności kontrakt na kompleksowe wykonanie domu towarowego. Do zrealizowania warunku doszło ostatecznie 6 miesięcy po podpisaniu umowy pożyczki. Pomimo iż spełnienie warunku i zarazem rzeczywista wypłata gotówki nastąpiły dopiero po okresie półrocznym, obowiązek podatkowy powstał już z chwilą podpisania umowy.

Przy umowie pożyczki podstawę opodatkowania stanowi kwota lub wartość pożyczki. Stawka pcc wynosi 2%. W pewnych sytuacjach stawka podatku może wynosić jednak aż 20% (o czym niżej).

Niestety, wraz z początkiem roku zniknęły z katalogu zwolnień dwie popularne wśród podatników pożyczki. Nie jest już zwolniona z opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych pożyczka udzielona na rozpoczęcie lub prowadzenie działalności gospodarczej. Dotychczas dla uzyskania takiego zwolnienia wystarczało udokumentowanie, że pieniądze będące przedmiotem takiej pożyczki zostały przeznaczone na pokrycie wydatków poniesionych na rozpoczęcie lub prowadzenie działalności gospodarczej w ciągu 12 miesięcy od dnia zawarcia umowy. Ustawodawca zdecydował o zmianie przepisów w tym zakresie. Samo powołanie się na taki cel pożyczki nie jest już wystarczające do jej wyłączenia z opodatkowania. Nieco odmienny los spotkał pożyczkę udzielaną spółce kapitałowej przez jej wspólnika bądź akcjonariusza. Co prawda, już nie podlega ona zwolnieniu, jednak nie jest traktowana także jako pożyczka. Jest uznana de facto za zmianę umowy spółki. Oznacza to jej opodatkowanie stawką 0,5% (a więc znacznie niższą niż stawka właściwa dla pożyczki).

PCC - pożyczki zwolnione z podatku

W chwili obecnej na podstawie art. 9 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych zwolnione z opodatkowania są następujące pożyczki:

1. "Mała pożyczka"