| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | WIDEOAKADEMIA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Księgowość > Obrót gospodarczy > Działalność gospodarcza > Controlling operacyjny a strategiczny

Controlling operacyjny a strategiczny

Idea controllingu polega na zbudowaniu logicznego systemu, który pomoże kadrze kierowniczej podejmować bardziej wiarygodne i trafne decyzje, poprzez uporządkowane połączenie różnorakich elementów strukturalnych w przedsiębiorstwie, które biorą udział w gospodarczej działalności wyrażonej w przekroju ekonomicznym, finansowym, technicznym oraz organizacyjnym. Celem niniejszego artykułu jest sklasyfikowanie różnych typów i odmian controllingu ze szczególnym uwzględnieniem podziału na controlling operacyjny i strategiczny.

Rodzaje, odmiany, typy controllingu

W literaturze przedmiotu występuje bardzo dużo kryteriów klasyfikacyjnych controllingu. Wyróżnić można cztery podstawowe: funkcjonalne, zakresu działania, następnie treści kontroli i planowania oraz horyzontu czasu. Rodzaje controllingu z podziałem na owe kryteria przedstawia tabela numer 3.

Tabela 3

Podział controllingu według najważniejszych kryteriów

kryterium

rodzaje controllingu

obszarów funkcyjnych

- badawczy

- produkcyjny

zaopatrzeniowy

- sprzedaży

zakresu działania

- finansowy

- produkcyjno finansowy

 - kompleksowy

treści kontroli i budżetowania

- przychodów

- kosztów

- marketingu

- inwestycji i projektów

- ochrony środowiska

- personalny

horyzontu czasu

- strategiczny

- operacyjny

Źródło: Opracowanie własne na podstawie: J. Nesterak, Controlling. Systemy oceny centrów odpowiedzialności, ANVIX, Kraków 2003, s. 47, S. Marciniak, Z. Żmijewski, Projekt systemu controllingu w Warszawskich Zakładach Mechanicznych PZL- WZM, Ekonomika i Organizacja Przedsiębiorstw, 1996, nr 2, s. 9- 10.

Przyjmując obszary funkcyjne za kryterium wyodrębnić można controlling badawczy, produkcyjny, zaopatrzeniowy i sprzedaży. Ten pierwszy odpowiedzialny jest za zapewnienie przyszłości przedsiębiorstwa, pozwala na dopasowanie asortymentu wytwarzanych dóbr, a także świadczonych usług do stawianych przez konkurencyjny rynek wymogów. Korzysta przy tym ze sterowania, planowania oraz kontroli wszystkich elementów, które tworzą warunki do powstania nowych produktów i ich zastosowań. Controlling badawczy dostarcza managerom informacje na temat: stopnia zaawansowania prac, korzyści wynikających z planowanych lub prowadzonych badań, kosztów rozwoju przedsiębiorstwa, a także innych istotnych parametrów długoterminowego angażowania środków finansowych.

Czym jest controlling?

Z kolei controlling produkcyjny pełni funkcję gwaranta prawidłowego przebiegu procesów produkcyjnych. Jego funkcje sprowadzają się do przygotowania krótkookresowych oraz średniookresowych planów produkcyjnych, a także tworzenia budżetów na potrzeby poszczególnych, produkcyjnych części przedsiębiorstwa. Z drugiej strony jego zadaniem jest kontrola ich realizacji. Controlling produkcyjny współuczestniczy w przygotowywaniu decyzji dotyczących podejmowania określonych zadań produkcyjnych w zakresie własnym albo zlecenia wykonania ich na zewnątrz, po uprzednim dokonaniu oceny opłacalności owych przedsięwzięć. Jego kolejną ważną funkcją jest badanie możliwości wdrażania nowoczesnych technologii produkcyjnych, biorąc pod uwagę ich wpływ na układ logistyczny procesu produkcyjnego oraz strukturę kosztów.

Controlling zaopatrzeniowy natomiast zapewnia optymalizację zakupów zaopatrzeniowych oraz czuwa nad zużyciem materiałów. Wiąże się to z organizacją czasu dostaw oraz zapewnieniem odpowiedniej jakości. Controlling ten dostarcza decydentom niezbędne informacje o rynku zaopatrzeniowym. Odnosi się on do istniejących warunków korzystania z opustów cenowych, a w przypadku zagranicznych zakupów zajmuje się on zagadnieniami kursów przeliczeniowych walut.

Ostatnim w tym obszarze jest controlling sprzedaży, pełniący rolę pośrednika między rynkiem oraz sterowaniem przedsiębiorstwem, które nastawione jest na osiągnięcie zakładanego wyniku. W pierwszej kolejności controller dokonuje rejestracji, po czym ocenia wzajemne związki, jakie zachodzą pomiędzy prowadzoną w przedsiębiorstwie polityką cen, wyborem formy sprzedaży i polityką produktu, zapewniającymi osiągnięcie wyznaczonego celu. Zadaniem controllingu sprzedaży jest ponadto tworzenie systemu wynagradzania pośredników sprzedaży.

Kolejnym kryterium klasyfikującym controlling jest zakres. Rozróżnia on controlling finansowy, produkcyjno- finansowy oraz kompleksowy. Ten pierwszy obejmuje wszystkie funkcje organizacji, uwzględniając w sposób szczególny funkcje finansowe, a także w ograniczonym zakresie otocznie. Odpowiada on za tworzenie instrumentarium do planowania, stawiania celów, a także sterowania siłą dochodową przedsiębiorstwa. Dyrektor finansowy tworzący instrumenty controllingu finansowego, dąży do: zapewnienia ciągłej zdolności płatniczej, łagodzenia napięć występujących pomiędzy płynnością finansową a rentownością, a także do ustalenia zapotrzebowania kapitał i źródeł jego pokrycia, uwzględniając przy tym ryzyka i koszty dla całego przedsiębiorstwa oraz pojedynczych przedsięwzięć.

Trzecie kryterium, jakim jest treść kontroli i budżetowania, wyróżnia następujące rodzaje controllingu: przychodów, kosztów, marketingu, inwestycji i projektów, ochrony środowiska oraz personalny. Przedmiotem zainteresowania controllingu kosztów jest oprócz pogłębionego rachunku kosztów, także instrumentarium dostarczane przez rachunkowość zarządczą. Jest on podstawą prognozowania i analizy budżetów. Jego zastosowanie pozwala na uzyskanie lepszej kontroli kosztów. Prowadzi to do znacznej ich obniżki, a zarazem wzrostu wyniku finansowego. Narzędziem efektywnego oraz sprawnego przygotowania przedsięwzięć projektowych jest controlling inwestycyjny i projektowy. Ma on dostarczać narzędzi wspomagających podejmowanie decyzji na temat podziału zadań, odpowiedzialności i kompetencji za przygotowanie projektów. Controlling ten pozwala także na przeprowadzanie okresowych porównań rzeczywiście poniesionych kosztów z planowanymi. Wzrost znaczenia w działalności gospodarczej przedsiębiorstw czynnika ludzkiego doprowadził do wydzielenia się controllingu personalnego1. Jest on ściśle związany z polityką personalną. Jego podstawowym zadaniem jest kontrolowanie skutków podejmowanych decyzji personalnych, które dotyczą procesu zatrudniania pracowników w organizacji, planowania zatrudnienia, systemu wynagrodzeń, czy też struktury zatrudnienia2. Do najmłodszych rodzajów controllingu zalicza się controlling ochrony środowiska, zwany również ekocontrollingiem. Jego zadaniem jest planowanie oraz kontrola wykorzystania surowców, energii i obciążeń środowiska, ustalenie celów ekologicznych przedsiębiorstwa, prowadzenie ekonomicznego rachunku kosztów na temat korzystania z zasobów naturalnego środowiska, a także dostarczanie informacji ekologicznych.

Szczebel zarządzania jest czwartym kryterium dzielącym controlling na operacyjny i strategiczny3. Dokładne omówienie obydwu rodzajów znajduje się w kolejnych podrozdziałach niniejszej pracy.

Polecamy: Klauzula przeciw unikaniu opodatkowania – praktyczny poradnik

Controlling operacyjny

Controlling operacyjny jest definiowany jako krótkookresowe sterowanie zyskiem przedsiębiorstwa, które odbywa się przez monitorowanie podstawowych wielkości ekonomicznych tj.: płynność, rentowność, wyniki, analiza i ocena procesów zachodzących w przedsiębiorstwie, a także sterowanie polegające na ustalaniu działań korygujących. Czynności te są zorientowane na procesy charakteryzujące się krótkim horyzontem czasowym oraz osiąganiem bieżących celów, które wynikają z celów strategicznych. Operacyjny controlling skupia się na wykorzystywaniu czynników sukcesów, które wcześniej określone zostały przez controlling strategiczny. Do zadań controllingu operacyjnego należy wspomaganie podejmowania krótkookresowych decyzji, co ma prowadzić w efekcie do osiągania celów wcześniej określonych4.

_________________

1 J. Nesterak, Controlling. Systemy oceny…, op. cit., s. 46- 49.

2 J. Goliszewski, Controlling operacyjny, Przegląd Organizacji, 1991, nr 7, s. 6.

3 J. Nesterak, Controlling. Systemy oceny…, op. cit., s. 49.

4 Z. Sekuła, Controlling operatywny, Przegląd organizacji, 1998, nr 10, s. 34.

Narzędzia księgowego

POLECANE

WYWIADY

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Jednolity Plik Kontolny

Eksperci portalu infor.pl

BEDS.pl

sklep internetowy

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »