| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJE MOBILNE | KARIERA | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Księgowość > Obrót gospodarczy > Działalność gospodarcza > Umowy w prawie cywilnym - klasyfikacja i zasada swobody umów

Umowy w prawie cywilnym - klasyfikacja i zasada swobody umów

W prawie cywilnym pod pojęciem umowy – kontraktu powszechnie rozumie się porozumienie stron, które wyraża się w złożeniu oświadczeń woli wyznaczających wzajemne prawa lub obowiązki. Umowy, jako najdonioślejsze wśród czynności prawnych, zostały uregulowane przez polskiego ustawodawcę w księdze trzeciej kodeksu cywilnego dotyczącej prawa zobowiązań. Księga ta zawiera zarówno regulacje wspólne dla wszystkich umów, jak i przepisy dotyczące poszczególnych ich typów.

Artykuł niniejszy otwiera cykl, w ramach którego zostaną przedstawione umowy najczęściej zawierane w szeroko rozumianej działalności gospodarczej. Każda z umów zostanie szczegółowo omówiona i poddana klasyfikacji obowiązującej w doktrynie. Przedmiotowym zagadnieniom autor postara się nadać możliwie jak najszerszy wymiar praktyczny.

W tym miejscu wprowadzająco jedynie należy odnieść się do obowiązującego w nauce podziału.

Klasyfikacja umów

I tak, wśród umów prawa cywilnego wyróżniamy:

1. Umowy nazwane, umowy nienazwane, umowy mieszane (podział dokonany w oparciu o podstawę regulacji kontraktu).

Umowy nazwane to umowy, które objęte są przepisami prawa, posiadają szczególną regulację ustawową określającą wzajemne uprawnienia i obowiązki stron, np. umowa o dzieło (art. 627 k.c. i następne), umowa zlecenia (art. 734 k.c. i następne),

Umowy nienazwane to umowy zawierane w granicach zasady swobody umów (zob. niżej), ich treść nie jest regulowana obowiązującymi przepisami, co łączy się z tym, iż pozwalają zaspokoić indywidualne potrzeby kontraktujących, np. umowa faktoringu,

Umowy mieszane – charakteryzują się połączeniem elementów obu wyżej wskazanych umów, najczęściej polegają na zawarciu umowy nazwanej z jednoczesnym wprowadzeniem do niej swoistych odmienności wynikających z poczynionych przez strony ustaleń,

2. Umowy kauzalne (przyczynowe) i umowy abstrakcyjne (oderwane) (podział dokonany w oparciu o istnienie tak zwanej kauzy - przyczyny).

Umowy kauzalne to umowy, których skuteczność uzależniona jest od istnienia i prawidłowości kauzy, w doktrynie wymienia się między innymi: kauzę, której celem jest zwolnienie się z obowiązku ciążącego na osobie dokonującej przysporzenia (causa solvendi), kauzę, której celem jest nabycie prawa lub innej korzyści majątkowej przez dokonującego przysporzenia (causa obligandi vel acquirendi), kazuę, gdzie dokonuje się czynności z zamiarem przysporzenia bez uzyskania ekwiwalentu (causa donandi) oraz kazuę, gdzie strona uzyskała świadczenie bez podstawy prawnej i zobowiązana jest do jego zwrotu (causa ob rem),

Umowy abstrakcyjne to umowy, w których istnienie kauzy nie jest konieczne dla skuteczności czynności prawnej, w prawie polskim czynności prawne abstrakcyjne stanowią wyjątek, przykładem takiej czynności może być wystawienie weksla,

3. Umowy swobodnie negocjowane i umowy adhezyjne (podział dokonany w oparciu o zakres swobody kontraktowania).

Umowy swobodnie negocjowane są zawierane w wyniku niezależnych rokowań,

Umowy adhezyjne to te, których treść jest jednostronnie kształtowana przez jednego z kontrahentów, zwykle ekonomicznie silniejszego, drugiemu pozostawia się dowolność jedynie w zakresie ewentualnego przystąpienia do umowy lub rezygnacji z jej zawarcia, cechą charakterystyczną umów adhezyjnych jest ich masowość, wśród przykładów takich umów wymienia się umowy zawierane przez konsumentów z przedsiębiorcą, który posługuje się ogólnymi warunkami umów,

4. Umowy odpłatne i umowy nieodpłatne (podział dokonany w oparciu o istnienie korzyści majątkowej stanowiącej odpowiednik dokonanego przysporzenia).

Umowy odpłatne to umowy w których każda ze stron uzyskuje określoną korzyść majątkową, niekoniecznie pieniężną, np. umowa sprzedaży, umowa o dzieło,

Umowy nieodpłatne to umowy w których brak jest elementu uzyskania korzyści majątkowej po jednej ze stron, służą do dokonywania darmowego przysporzenia, np. umowa darowizny,

5. Umowy konsensualne i umowy realne (podział dokonany w oparciu o konieczność przeniesienia władztwa faktycznego nad rzeczą).

Umowy konsensualne dochodzą do skutku z chwilą złożenia zgodnych oświadczeń woli bez potrzeby wydania przedmiotu, np. umowa sprzedaży, umowa o dzieło, umowa zlecenia,

Umowy realne do swej ważności, poza złożeniem oświadczeń woli, wymagają wydania przedmiotu, przeniesienie władztwa faktycznego jest tu kluczowe, rzecz może być wręczona wraz ze złożeniem oświadczenia woli lub później, lecz w związku z nim, np. umowa przechowania,

6. Umowy zobowiązujące (obligacyjne) i umowy rozporządzające (podział dokonany w oparciu o skutki umów).

Umowy zobowiązujące to umowy, których istotą jest zobowiązanie dłużnika do świadczenia polegającego na rozporządzeniu swoim prawem na rzecz wierzyciela, umowy zobowiązujące pociągają za sobą powstanie zobowiązania, czyli zwiększenie pasywów, np. umowa sprzedaży,

Umowy rozporządzające to umowy, które nie zobowiązują do świadczenia, ale bezpośrednio wywołują skutki prawne w postaci przeniesienia, przekształcenia, obciążenia lub zniesienia, np. zwolnienie z długu.

Obok wskazanych wyżej umów wyróżnia się czynności prawne o podwójnym skutku wywołujące zarówno skutek czynności rozporządzającej jak i zobowiązującej (np. art. 535 k.c. w zw. z art. 155 k.c.).

7. Umowy jednostronnie zobowiązujące i umowy dwustronnie (wielostronnie) zobowiązujące (podział dokonany w oparciu o to na ilu stronach ciąży obowiązek świadczenia).

Umowy jednostronnie zobowiązujące – obowiązek świadczenia ciąży na jednej stronie, a zatem jedna ze stron jest dłużnikiem, druga wierzycielem, np. umowa darowizny,

Umowy dwustronnie zobowiązujące – obowiązek świadczenia ciąży na dwóch stronach, czyli każda ze stron jest jednocześnie dłużnikiem i wierzycielem, np. umowa o dzieło, umowa zlecenia.

Szczególnym rodzajem umowy dwustronnie zobowiązującej jest umowa wzajemna, pełni ona podstawową rolę w obrocie gospodarczym, charakterystyczną cechą umowy wzajemnej jest to, że obie strony zobowiązują się w taki sposób, że świadczenie jednej z nich ma być odpowiednikiem świadczenia drugiej (art. 487 § 2 k.c.).

Poza przedstawionym wyżej podziałem, umowy można też dzielić pod kątem kryterium czasu na jaki zostały zawarte (krótkoterminowe i długoterminowe). W wyspecjalizowanym obrocie dzieli się je również na jedno lub dwustronnie gospodarcze, a to w zależności od tego, ilu kontrahentów jest osobami zajmującymi się prowadzeniem działalności gospodarczej.

Niektórzy dokonują także klasyfikacji umów z uwagi na tryb ich zawarcia. Kodeks cywilny wyróżnia w tym zakresie trzy sposoby.

Pierwszy z nich, tryb ofertowy polega na złożeniu przez oferenta oświadczenia woli drugiej stronie, zwanej tradycyjnie oblatem, wyrażającego chęć zawarcia umowy oraz określającego jej istotne postanowienia (art. 66 k.c.). Aukcja lub przetarg, jako drugi ze sposobów, jest trybem sprowadzającym się do tego, że każdy z uczestników składa ofertę zawarcia umowy, którą ostatecznie zawiera się z tym, kto złożył ją w kształcie najkorzystniejszym (art. 701 k.c.). Cechą charakterystyczną tego postępowania jest jego wielostronny i eliminacyjny charakter. Trzecim, ostatnim trybem zawarcia umowy są negocjacje. Polegają one na wzajemnym oddziaływaniu na siebie stron w celu zwarcia umowy (art. 72 k.c.).

Sprawdź: INFORLEX SUPERPREMIUM

reklama

Polecamy artykuły

Narzędzia księgowego

POLECANE

WYWIADY

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Jednolity Plik Kontolny

Eksperci portalu infor.pl

Łukasz Mizera

Radca prawny

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »
Notyfikacje
Czy chcesz otrzymywać informacje o najnowszych zmianach? Zaakceptuj powiadomienia od ksiegowosc.Infor.pl
Powiadomienia można wyłączyć w preferencjach systemowych
NIE
TAK