Drugie zagadnienie, które wymagało rozstrzygnięcia przez NSA, dotyczyło wskazania dowodów, na podstawie których dopuszczalne jest uznanie, że egzekucja prowadzona przeciwko spółce kapitałowej jest bezskuteczna. W ocenie NSA nie jest możliwe ustalenie przesłanki bezskuteczności egzekucji w stadium poprzedzającym wszczęcie egzekucji. Jedynie wyjątkowo byłoby to dopuszczalne wówczas, gdy przeciwko spółce została już wcześniej przeprowadzona egzekucja zaległości podatkowych czy nawet innych wierzytelności niemających charakteru publicznoprawnego, która zakończyła się, a następnie powstały inne należności publicznoprawne. Powielanie nowych czynności egzekucyjnych tylko dlatego, by formalnie potwierdzić bezskuteczność egzekucji, byłoby zbędne.

W pozostałych przypadkach stwierdzenie bezskuteczności egzekucji będzie związane z oceną zastosowanych środków egzekucyjnych. Podstawowe informacje dotyczące dotychczasowej skuteczności egzekucji prowadzonej wobec spółki zawarte są w samym tytule wykonawczym (np. informacje będące wynikiem aktualizacji tytułu wykonawczego oraz informacje o kwotach już pobranych na podstawie tytułu wykonawczego). Dane te wraz z danymi dotyczącymi zastosowanych skutecznie bądź bezskutecznie środków (sposobów) egzekucyjnych pozwolą na stwierdzenie, czy egzekucja została wszczęta do całego majątki spółki i czy była skuteczna (ewentualnie w jakiej części). Środkiem dowodowym mogącym dowodzić bezskuteczności egzekucji może być również sporządzony przez poborcę skarbowego (komornika) protokół bezskutecznego zajęcia ruchomości czy praw majątkowych albo protokół stwierdzający, że zobowiązany posiada tylko szczegółowo wskazane ruchomości (prawa majątkowe) wolne od egzekucji.

Ponadto NSA wskazał, że po przeprowadzeniu egzekucji niewątpliwie nie ma podstawy prawnej do wydawania przez organ egzekucyjny stosownego postanowienia (poza sytuacją uregulowaną w art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji albo określoną w art. 824 § 1 pkt 3 k.p.c.). Nie oznacza to jednak, by nie można było wyraźnie wskazać na dowód, który będzie sformalizowanym dokumentem wskazującym na bezskuteczność egzekucji. Dowodami takimi mogą być w szczególności tytuły wykonawcze zawierające adnotację o skuteczności egzekucji (dotyczące kwot pobranych na podstawie tytułu wykonawczego) i wzmianka komornika w tytule wykonawczym o zaspokojeniu roszczenia wierzyciela w całości lub w oznaczonej części.

Natomiast wydanie postanowienia o ustaleniu kosztów egzekucyjnych, w ocenie NSA, nie zawsze będzie mogło być uznane za formalny akt procesowy kończący postępowanie egzekucyjne i świadczący o skuteczności egzekucji. W sądowym postępowaniu egzekucyjnym postanowienie takie jest obligatoryjne, gdyż art. 770 k.p.c. stanowi, że komornik ustala postanowieniem koszty egzekucji, natomiast w egzekucji administracyjnej co do zasady, wydanie tego postanowienia zależy od żądania zobowiązanego.

Powyższe rozważania doprowadziły NSA do przyjęcia, że nie jest możliwe wskazanie zamkniętego katalogu dowodów (dokumentów), które mogą zostać wykorzystane dla stwierdzenia bezskuteczności egzekucji skierowanej przeciwko spółce kapitałowej. W rezultacie stwierdzenie bezskuteczności egzekucji może nastąpić na podstawie każdego prawnie dopuszczalnego dowodu.

Skutki

Opisywana uchwała NSA z pewnością będzie mieć duże znaczenie praktyczne w zakresie orzekania o odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania podatkowe spółek kapitałowych. Podstawowym skutkiem opisywanego orzeczenia będzie z pewnością ujednolicenie orzecznictwa dotyczącego pojęcia bezskuteczności egzekucji wobec spółki. W rezultacie z pewnością nastąpi ograniczenie liczby wydawanych przedwcześnie decyzji o odpowiedzialności członków zarządów za zobowiązania podatkowe spółek kapitałowych. Jednocześnie opisywana uchwała z pewnością doprowadzi do ugruntowania w praktyce poglądu, zgodnie z którym stwierdzenie bezskuteczności egzekucji może nastąpić na podstawie każdego prawnie dopuszczalnego dowodu.

Podstawa prawna:

• ustawa z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (j.t. Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późn.zm.),

• ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037 z późn.zm.).