Stanowisko, w świetle którego otrzymane wadium staje się częściową należnością z chwilą zaliczenia na poczet przyszłego skonkretyzowanego świadczenia, potwierdzają również organy podatkowe, czego przykład stanowi interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 9 stycznia 2008 r. nr IBPP2/443-182/07/ASz/KAN-1338/10/07, w której czytamy, że: "(...) wadium wpłacone przez uczestnika przetargu, który przetarg wygrał zalicza się na poczet ceny sprzedaży nieruchomości. Należy zatem przyjąć, iż wadium zostaje zaliczone na poczet należności jako zaliczka i podlega zasadom ustawy o podatku od towarów i usług. Wobec powyższego, po stronie sprzedawcy (Wnioskodawcy) powstaje obowiązek podatkowy w zakresie podatku od towarów i usług, w części obejmującej otrzymaną należność, w dacie zaliczenia kwoty wadium na poczet ceny sprzedaży nieruchomości na zasadach określonych w art. 19 ust. 11 ustawy o VAT. Wadium należy tu bowiem potraktować jako część należności (zaliczkę) otrzymaną przed wydaniem towaru przez Wnioskodawcę (to jest przed zbyciem nieruchomości)".

Zatrzymanie wadium

Przypadki, w których zamawiający zatrzymuje wadium wraz z odsetkami, określa art. 46 ust. 5 ustawy - Prawo zamówień publicznych. Może to nastąpić np. w sytuacji, kiedy wykonawca, którego oferta została wybrana, odmówił podpisania umowy w sprawie zamówienia publicznego na warunkach określonych w ofercie, lub nie wniósł wymaganego zabezpieczenia należytego wykonania umowy. Wadium może zostać również zatrzymane w przypadku, w którym zawarcie umowy w sprawie zamówienia publicznego stało się niemożliwe z przyczyn leżących po stronie wykonawcy.

Przykład

Kontrahent wyłoniony w drodze przetargu utracił uprawnienia do wykonania robót wchodzących w zakres przetargu, w wyniku czego zawarcie umowy w sprawie zamówienia publicznego stało się niemożliwe z przyczyn leżących po stronie wykonawcy. Zamawiający zatrzymał wadium wpłacone przez oferenta.

Wpłata wadium przez uczestników przetargu ma na celu zabezpieczenie interesów zamawiającego, w tym właściwego przebiegu przetargu, oraz wykonania umowy przez zwycięzcę wyłonionego w postępowaniu przetargowym. Otrzymane wadium pełni taką funkcję, że zabezpiecza sprzedającego m.in. przed odstąpieniem uczestnika przetargu, którego oferta została wybrana, od zawarcia i wykonania umowy. W takim przypadku ma charakter kary umownej. W związku z tym, że otrzymane kary i odszkodowania nie stanowią wynagrodzenia za wykonaną usługę, w konsekwencji nie podlegają opodatkowaniu VAT. Zatrzymane wadium również nie jest objęte takim obowiązkiem.

Reasumując: otrzymane przez urząd gminy wadium staje się częściową należnością za usługę najmu lokalu użytkowego z chwilą zaliczenia na poczet przyszłego skonkretyzowanego świadczenia. Z chwilą tego zaliczenia wadium pełni funkcję zaliczki na poczet należności i w rezultacie podlega opodatkowaniu VAT. Powstanie obowiązku podatkowego skutkuje koniecznością wystawienia faktury VAT na otrzymaną kwotę. Fakturę gmina powinna wystawić w terminie 7 dni od dnia zaliczenia wadium na poczet nalezności z tytułu najmu.

Obowiązek podatkowy w stosunku do pobranej kwoty wadium nie powstanie zatem ani w dacie jego otrzymania, ani w dacie jego zwrotu.

• art. 45-46 ustawy z 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych - j.t. Dz.U. z 2007 r. Nr 223, poz. 1655,

• art. 5 ust. 1, art. 19 ust. 11 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - Dz.U. Nr 54, poz. 535; ost.zm. Dz.U. z 2008 r. Nr 141, poz. 888

Aneta Szwęch

konsultant podatkowy