| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Księgowość > Podatki > CIT > Regulacje CFC - niezgodne z Konstytucją i prawem UE?

Regulacje CFC - niezgodne z Konstytucją i prawem UE?

Obowiązujące od 1 stycznia 2015 r. regulacje CFC (art. 30f ustawy o PIT oraz art. 24a ustawy o CIT) mogą wbrew intencji ustawodawcy objąć znacznie mniejszy krąg podmiotów niż wynikałoby to z samego brzmienia ww. przepisów. Założeniem ustawodawcy było m.in. opodatkowanie 19% podatkiem dochodowym dochodów kontrolowanych przez polskiego podatnika spółek zagranicznych, położonych w państwach, w których poziom opodatkowania podatkiem dochodowym jest niższy niż 14,25%, przy założeniu, że ponad 50% przychodów tych spółek ma pasywny charakter. W oczywisty sposób regulacja ta wymierzona jest przede wszystkim w spółki cypryjskie, szeroko wykorzystywane do optymalizacji opodatkowania zysków z papierów wartościowych sensu largo. Niejako "przy okazji" ww. regulacje znajdą zastosowanie do spółek z innych państw UE (np. Irlandia, Bułgaria), które wbrew postanowieniom prawa wspólnotowego będą podlegać dyskryminacji podatkowej.

Z zasady demokratycznego państwa prawa wyprowadza się m.in. konsekwencje w zakresie wymagań co do techniki legislacyjnej (zasada określoności przepisów prawa). Zasada ta nakazuje stanowienie prawa podatkowego jasnego, precyzyjnego, niesprzecznego i zrozumiałego dla wszystkich jego adresatów, w sposób uniemożliwiający jakiekolwiek nadużycia organów podatkowych w związku z jego wykładnią i stosowaniem. Odnosząc zasadę określoności prawa (poprawnej legislacji) do wymagań stawianych ustawodawcy podatkowemu warto przytoczyć uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 kwietnia 1994 r. (sygn. W. 11/93), w którym Trybunał Konstytucyjny podkreślił, iż: „W demokratycznym państwie prawnym jedną z podstawowych zasad prawa podatkowego powinno być dokładne, nie budzące wątpliwości, określanie przez ustawę przedmiotu opodatkowania. (…) specyfiką prawa daninowego jest m.in. szczególnie mocno zarysowana władczość państwa (…). Obywatel tylko wyjątkowo i w bardzo ograniczonym zakresie może mieć wpływ na treść stosunku prawnego. Dlatego należy kłaść nacisk na bezpieczeństwo prawne i ekonomiczne podatnika. Wymaga tego zasada pewności prawa i zaufania obywatela do państwa.” Logiczną konsekwencją zasady demokratycznego państwa prawa, zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasady wyłączności oraz zupełności ustawy jest także dyrektywa interpretacyjna in dubio pro tributario, zgodnie z którą w razie istnienia wątpliwości w zakresie przepisów prawa podatkowego należy je zawsze rozstrzygać na korzyść podatnika. Jej przeciwieństwem jest rozstrzyganie in dubio pro fisco, czyli rozstrzyganie wątpliwości i niejasności na korzyść fiskusa, co w świetle doktryny oraz przede wszystkim bardzo obszernego i jednolitego orzecznictwa TK stanowi naruszenie art. 2 w związku z art. 217 Konstytucji, będąc działaniem niedopuszczalnym w demokratycznym państwie prawa.

Do zakazu rozstrzygania in dubio pro fisco odniósł się TK w wielokrotnie przytaczanej w orzecznictwie sądów administracyjnych uchwale z dnia 26 kwietnia 1994 r. (sygn. W. 11/93), w której Trybunał Konstytucyjny wskazał, iż: „(…) interpretacja rozszerzająca obowiązek podatkowy (…) „in dubio pro fisco” byłaby niezgodna z pojęciem demokratycznego państwa prawnego. (…) W demokratycznym państwie prawnym jedną z podstawowych zasad prawa podatkowego powinno być dokładne, nie budzące wątpliwości, określanie przez ustawę przedmiotu opodatkowania. Z zasady tej wynika zakaz interpretacji rozszerzającej na niekorzyść podatnika.” Zakaz interpretacji wątpliwych regulacji podatkowych na niekorzyść podatnika wielokrotnie był podkreślany również w orzecznictwie sądów administracyjnych. Jak zauważył WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 19 grudnia 2006 r. (sygn. I SA/Po 195/06): „(…) jedną z podstawowych zasad interpretacji prawa podatkowego jest zasada rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych dotyczących podatkowego stanu faktycznego czy stanu prawnego na rzecz podatnika (in dubio pro tributario) i zakaz interpretowania takich wątpliwości na korzyść fiscusa (in dubio pro fisco).” Podobnie NSA w wyroku z dnia 11 kwietnia 2000 r. (sygn. III SA 680/99) podkreślił, iż: „wykluczone jest posługiwanie się w procesie wykładni przepisów prawa podatkowego regułą interpretacyjną, w myśl której wszelkie wątpliwości należy rozstrzygać na korzyść Skarbu Państwa (in dubio pro fisco).”  

Powyższe potwierdza również wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 października 2011 r. (sygn. I SA/Po 504/11), w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, iż: „zasadnicze elementy stosunku prawnopodatkowego muszą być jasno i precyzyjnie określone w przepisach ustawy, obowiązki podatkowe nie mogą zaś być żadną miarą domniemywane i ustalane w drodze analogii czy stosowania wykładni rozszerzającej. W razie natomiast różnych możliwych interpretacji językowych tego samego tekstu prawnego organy podatkowe mając na uwadze zasadę zaufania podmiotów podporządkowanych do państwa i stanowionego przezeń prawa winy kierować się nie tyle zasadą " in dubio pro fisco", ale zasadą " in dubio pro tributario". Powyższa tendencja orzecznicza sądów znalazła swój normatywny wyraz w postanowieniach art. 217 Konstytucji RP, nawiązując tym samym do obowiązującej od przeszło 600 lat w polskim prawodawstwie podatkowym zasady "nullum tributum sine lege".”

Polecamy: Przewodnik po zmianach przepisów 2014/2015

Odnosząc powyższe do postanowień art. 30f ust. 18 i ust. 20 Ustawy o PIT/art. 24a ust. 16 oraz ust. 18 ustawy o CIT stwierdzić należy, że subiektywna i arbitralna ocena przez organy stosujące prawo, czy zagraniczna spółka kontrolowana prowadzi „rzeczywistą” działalność gospodarczą, czy też takiej „rzeczywistej” działalności gospodarczej nie prowadzi stanowi sama w sobie przejaw stanowienia prawa w działaniu, tj. podczas stosowania niejasnych i nieprecyzyjnie sformułowanych ww. przepisów ustawy o PIT. Przepisy te nie definiują pojęcia „rzeczywistej działalności gospodarczej”, ani nie wskazują jakie przesłanki muszą być spełnione, aby działalność danego podmiotu uznać za rzeczywistą w rozumieniu tych przepisów. Uznaniowość organów stosujących prawo w tym zakresie umożliwia rozstrzygnięcie in dubio pro tributario, jako że ustawodawca nie sprecyzował katalogu przesłanek, których spełnienie powoduje uznanie działalności zagranicznej spółki kontrolowanej za mającą „rzeczywisty” charakter. W szczególności nie wiadomym jest, czy spełnienie wszystkich, czy może jedynie części przesłanek z art. 30f ust. 20 Ustawy o PIT/art. 24a ust. 18 ustawy o CIT jest wystarczające do uznania działalności zagranicznej spółki kontrolowanej za mającą „rzeczywisty” charakter. Nie wiadomym jest także czy inne przesłanki niż wskazane w art. 30f ust. 20 Ustawy o PIT/art. 24a ust. 18 ustawy o CIT mogą mieć znaczenie dla uznania działalności zagranicznej spółki kontrolowanej za mającą „rzeczywisty” charakter, przy czym użycie przez ustawodawcę sformułowania „w szczególności” w ww. przepisie, wskazuje, że takie inne przesłanki mogą zaistnieć, jednak nie sposób z treści tego przepisu domyślać się o jakie przesłanki tu chodzi. Tak duży zakres pojęć nieostrych w przepisie prawa podatkowego sam w sobie stanowi naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego, na co wskazuje TK w wyroku z dnia 11 maja 2004 r. (sygn. K. 4/2003): „Jako naruszenie wymagań konstytucyjnych oceniać należy takie niejasne i nieprecyzyjne formułowanie przepisu, które powoduje niepewność jego adresatów co do ich praw i obowiązków. Powoduje ono bowiem stworzenie nazbyt szerokich ram dla organów stosujących taki przepis, które w istocie muszą zastępować prawodawcę w zakresie zagadnień uregulowanych w sposób niejasny i nieprecyzyjny. Ustawodawca nie może poprzez niejasne formułowanie tekstu przepisów pozostawiać organom mającym je stosować nadmiernej swobody przy ustalaniu w praktyce zakresu podmiotowego i przedmiotowego ograniczeń konstytucyjnych wolności i praw jednostki. (...) Naruszeniem Konstytucji jest bowiem stanowienie przepisów niejasnych, wieloznacznych, które nie pozwalają obywatelowi na przewidzenie konsekwencji prawnych jego zachowań”.

Podsumowując stwierdzić należy, iż regulacje CFC nie powinny znaleźć zastosowania do kontrolowanych spółek zagranicznych polskich podatników zlokalizowanych w innych państwach UE, przy czym część powyższej argumentacji zachowuje aktualność także w odniesieniu do spółek zlokalizowanych w państwach spoza UE, z którymi Polska nie zawarła umowy o UPO. Praktyczna weryfikacja powyższej argumentacji będzie już jednak należała do TK oraz sądów administracyjnych, czego należy się spodziewać w najbliższym czasie. Wiele podmiotów już złożyło bowiem wnioski o wydanie interpretacji indywidualnych z zakresu ww. regulacji CFC.

Autor: dr Rafał Aleksander Nawrot, Russell Bedford Poland Sp. z o.o.


Podyskutuj o tym na naszym FORUM

reklama

Ekspert:

Russell Bedford Poland Sp. z o.o.

Grupa doradcza Russell Bedford jest członkiem międzynarodowej sieci niezależnych firm doradczych Russell Bedford International, zrzeszających prawników, audytorów, doradców podatkowych, księgowych, finansistów oraz doradców biznesowych. Russell Bedford doradza klientom w ponad 90 krajach na całym świecie. Grupa posiada ponad 290 biur i zatrudnia ok. 7.000 profesjonalnych doradców.

Zdjęcia

Konferencja "Planowanie Podatkowe"
Konferencja "Planowanie Podatkowe"

E-urząd Cyfrowe usługi publiczne. Poradnik dla administracji i przedsiębiorców (książka)79.00 zł

Narzędzia księgowego

Partner merytoryczny

POLECANE

WYWIADY

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Jednolity Plik Kontolny

Eksperci portalu infor.pl

Konrad Kaszubiak

Adwokat

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »