Okoliczności, które ustawa uznaje za zmianę umowy spółki nie muszą wiązać się z faktyczną jej zmianą. Wystarczające jest wykonanie przez wspólników czynności określonych w katalogu zawartym w art. 5 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. Katalog ten został odrębnie przewidziany dla spółek osobowych i kapitałowych.

Spółka osobowa zmieni umowę już przy pożyczce udzielonej przez wspólnika

W przypadku umowy spółki osobowej za zmianę umowy spółki a tym samym z opodatkowaniem mamy do czynienia zarówno w przypadku wniesienia wkładu (pojawienie się nowego wspólnika), jak również jego podwyższenia (zmiana wartości wkładu dotychczasowego wspólnika), co spowoduje zwiększenie majątku spółki albo podwyższenie kapitału zakładowego. Zmiana umowy spółki to także pożyczka udzielona spółce przez wspólnika i dopłaty (ale te w myśl kodeksu spółek handlowych są możliwe tylko w przypadku spółki komandytowo-akcyjnej). Również oddanie przez wspólnika spółce rzeczy lub praw majątkowych do nieodpłatnego używania uznane zostało na gruncie ustawy za zmianę umowy spółki. Oznacza to, że w sytuacji gdy chcemy poratować spółkę pożyczając np. pieniądze potrzebne na spłatę zobowiązań albo przekazując nieodpłatnie do korzystania samochód, takie świadczenia zostaną uznane za zmianę umowy spółki i tym samym podlegają opodatkowaniu PCC chociaż czynność taka faktycznie nie ma nic wspólnego ze zmianą umowy.

Zmiana umowy to też przekształcenie lub łączenie

Jeśli chodzi o spółki kapitałowe czynności powodujące uznanie, że mamy do czynienia ze zmianą umowy spółki, to podwyższenie kapitału zakładowego z wkładów lub ze środków spółki a także dopłaty. Podwyższenie kapitału zakładowego może przy tym nastąpić również bez faktycznej zmiany umowy. Stanie się tak w sytuacji, gdy dotychczasowe postanowienia umowy spółki przewidują maksymalną wysokość oraz termin podwyższenia kapitału zakładowego. Oczywiście podwyższenie może wynikać także z samej zmiany umowy spółki.

Uwaga!
W przypadku spółek kapitałowych ustawa nie wymaga by podwyższenie wiązało się ze zwiększeniem majątku spółki.

Podwyższenie kapitału zakładowego może zostać więc dokonane poprzez wniesienie wkładu przez dotychczasowych lub nowych wspólników albo poprzez podwyższenie kapitału ze środków własnych spółki - w wyniku przeniesienia środków z kapitału zapasowego.