| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Księgowość > Podatki > Podatki osobiste > PIT > PIT od odszkodowań i odsetek od nich

PIT od odszkodowań i odsetek od nich

Co do zasady odszkodowania uzyskane przez osoby fizyczne są zwolnione z podatku dochodowego (PIT). Dotyczy to w szczególności otrzymanych odszkodowań lub zadośćuczynień, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynika z przepisów ustaw lub przepisów wykonawczych, odszkodowań otrzymanych na podstawie wyroku lub ugody sądowej, rent przyznanych na podstawie przepisów kodeksu cywilnego, kwot otrzymanych z tytułu ubezpieczeń majątkowych i osobowych. Od tej zasady są jednak wyjątki - dotyczą one przede wszystkim odszkodowań otrzymanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Opodatkowane PIT są natomiast odsetki od odszkodowań.

PIT od odszkodowań

Zgodnie z art. 9 ustawy o PIT opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochody, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku. Przedstawiony przepis ustanawia zasadę powszechności opodatkowania dochodów osób fizycznych podatkiem dochodowym.

Opodatkowaniu podlegają więc wszelkiego rodzaju dochody za wyjątkiem dochodów i przychodów wymienionych głównie w art. 21 ustawy. Zwolnione z PIT są również odszkodowania.

Aktualnie zwolnienia z PIT dotyczące odszkodowań znajdziemy w art. 21 ust. 1 pkt 3, 3a, 3b, 3c, 3d, 4, 106 oraz w pkt 12 ustawy o PIT. Zwolnieniem przedmiotowym objęte są również szczególnego rodzaju świadczenia, które mają swoisty charakter odszkodowawczy. Zostały one wskazane w art. 21 ust. 1 pkt 45, 52, 53. 

Odszkodowanie jest świadczeniem przysługującym danemu podmiotowi, który doznał uszczerbku ( szkody ), bądź to w swoim majątku ( szkoda majątkowa ), bądź też w innych dobrach ( szkoda niemajątkowa ). Osoby fizyczne mogą być uprawnione do otrzymania odszkodowania za poniesioną szkodę z tytułu szeregu ustaw ( np. ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o gospodarce nieruchomościami, Kodeksu cywilnego, Kodeksu pracy, Kodeksu postępowania administracyjnego, itd. ).

Przepisy ustawy o PIT wprowadzają generalną zasadę, iż odszkodowania są zwolnione z podatku, z tym jednak zastrzeżeniem, iż w niektórych przypadkach odszkodowania nie będą podlegały zwolnieniu od podatku i osoba fizyczna będzie miała obowiązek rozliczenia się z urzędem skarbowym z tytułu otrzymanego odszkodowania.  Głownie dotyczy to odszkodowań otrzymanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą.

Przyczyną, dla których ustawodawca wprowadził zasadę zwolnienia odszkodowań z podatku dochodowego jest fakt, iż odszkodowanie ma na celu zrekompensowanie poszkodowanemu poniesionej przez niego szkody, a nie jego wzbogacenie skutkujące przychodem, od którego co do zasady pobierany winien być podatek.    

Odszkodowania zwolnione z PIT

Wolne od podatku dochodowego są:

a) odszkodowania lub zadośćuczynienia, gdzie ich wysokość lub zasady ustalenia wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw (art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT ).

Przepisy ustalające wysokość i zasady odszkodowania określone są w następujących aktach normatywnych:

- ustawa Prawo ochrony środowiska ( odszkodowanie z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości w związku z ochroną zasobów środowiska - art. 131-133 );

- ustawa o gospodarce nieruchomościami (odszkodowanie za działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości- art. 98, art. 106 ust.1, art. 128-135 );

- ustawa o zatrudnianiu pracowników tymczasowych ( prawo do dochodzenia odszkodowania za naruszenie zasady równego traktowania - art. 16 );

- ustawa Kodeks postępowania administracyjnego (odszkodowanie przysługujące stronie postępowania administracyjnego, która poniosła szkodę na skutek uchylenia lub zmiany decyzji - art. 161 § 3);

- ustawa Kodeks pracy ( m.in. odszkodowanie za naruszenie zasady równego traktowania przez pracodawcę, odszkodowanie za nie wydanie w terminie lub wydanie niewłaściwego świadectwa pracy - art. 183d, art. 36¹, art. 47¹, art. 50, art. 55 § 1¹, art. 58-60, art. 612 § 1, art. 632 § 2, art. 99 § 2, art. 1012 § 3, art. 119,  art. 201 § 2 );

- ustawa Kodeks cywilny.

Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 listopada 2003 roku  ( sygn. akt I SA/Łd 1210/02 ), każde odszkodowanie otrzymane na podstawie przepisów prawa rangi ustawowej ( w tym na podstawie kodeksu pracy ), o ile nie znalazło się w katalogu wyłączeń z art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. a-c  ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, korzysta ze zwolnienia od podatku dochodowego.

W dalszej części przepis wprowadza wyjątki wskazując, iż nie wszystkie odszkodowania lub zadośćuczynienia przyznane w oparciu o wskazane wyżej ustawy podlegają zwolnieniu. Wyjątki te zostaną przedstawione w dalszej części.

b) odszkodowania otrzymane na podstawie przepisów o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu państwa polskiego ( art. 21 ust. 1, pkt 3a ustawy o PIT ),  

c) odszkodowania otrzymane na podstawie wyroku lub ugody sądowej do wysokości określonej w tym wyroku lub ugodzie. ( art. 21 ust. 1, pkt 3b ). Również i w tym przypadku ustawodawca wprowadził wyjątki od zasady, które są omówione dalej,

d) odszkodowania w postaci renty otrzymane na podstawie przepisów prawa cywilnego w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia, przez poszkodowanego, który utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej, albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość ( art. 21 ust. 1, pkt 3c ),

e) odszkodowania otrzymane przez właściciela nieruchomości na podstawie przepisów prawa geologicznego i górniczego ( art. 21 ust. 1, pkt. 3d ),

f) kwoty otrzymane z tytułu ubezpieczeń majątkowych i osobowych ( art. 21 ust. 4 ) - kwestie z tym związane zostaną opisane szerzej dalej,

godszkodowania otrzymane na podstawie rezolucji Rady Bezpieczeństwa Narodów Zjednoczonych wypłacone osobom poszkodowanym na skutek działań wojennych w Kuwejcie ( art. 21 ust. 1, pkt 106 ),

f) odszkodowania wypłacone, na podstawie wyroków sądowych i zawartych umów (ugód), posiadaczom gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, z tytułu: ustanowienia służebności gruntowej, rekultywacji gruntów, szkód powstałych w uprawach rolnych i drzewostanie - w wyniku prowadzenia na tych gruntach, przez podmioty uprawnione na podstawie odrębnych przepisów, inwestycji związanych z budową urządzeń infrastruktury technicznej ( art. 21 ust. 1, pkt 120 ).

Ponadto zwolnieniu z PIT podlegają następujące świadczenia:

a) świadczenia pieniężne przyznane na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ( art. 21 ust. 1, pkt 45 ustawy o PIT ),

b) odsetki i kwoty rekompensat otrzymanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o zasadach realizacji przedpłat na samochody osobowe ( art. 21 ust. 1,  pkt 52 ustawy o PIT ),

c) wartość rekompensaty pieniężnej otrzymanej na podstawie przepisów o zrekompensowaniu okresowego niepodwyższania płac w sferze budżetowej oraz utraty niektórych wzrostów lub dodatków do emerytur i rent ( art. 21 ust. 1, pkt 53 ustawy o PIT ).

Kalkulator odsetek podatkowych

Kontrola podatkowa

Podatek od spadków i darowizn

reklama

Narzędzia księgowego

POLECANE

WYWIADY

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Jednolity Plik Kontolny

Eksperci portalu infor.pl

Marta Maria Bandzmer

Doradca podatkowy

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »