| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Księgowość > Podatki > Podatki osobiste > Podatnik w urzędzie > Podatnik w postępowaniu karnoskarbowym - PORADNIK

Podatnik w postępowaniu karnoskarbowym - PORADNIK

Powszechna jest opinia o surowości aparatu fiskalnego i nikłych możliwościach obrony nie tylko podczas postępowania w urzędzie, ale również przed sądem. Mandaty i grzywny za przestępstwa i wykroczenia skarbowe nie są wcale czymś rzadkim. Procedura karnoskarbowa jest rygorystyczna, ale im bliżej skazania, tym podatnik ma większą możliwość na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności i uniknięcie przynajmniej części sankcji. Procedura karnoskarbowa należy do jednych z najbardziej skomplikowanych procedur. Zatem zalecamy przy ewentualnych problemach karnoskarbowych korzystać z pomocy adwokata lub radcy prawnego. Jednak warto znać i samemu podstawowe zasady odpowiedzialności za przestępstwa i wykroczenia skarbowe.


Sprawstwo kierownicze oznacza kierowanie wykonywaniem czynu przez inną osobę. Sprawca kierowniczy nie musi być ani inicjatorem, ani organizatorem czynu, a samo inicjowanie i organizowanie nie jest równoznaczne ze sprawstwem kierowniczym. Kierowanie powinno bowiem oznaczać panowanie nad realizacją czynu. Chodzi o sytuację gdy od decyzji sprawcy kierowniczego zależy rozpoczęcie, prowadzenie, zmiana lub nawet przerwanie zachowania osoby bezpośredniego sprawcy.

Z kolei sprawstwo polecające zakłada istnienie stosunku zależności między polecającym a wykonującym polecenie, choć nie musi to być stosunek formalny – wystarcza uzależnienie natury faktycznej. Nie jest też istotna forma polecenia, byle odbiorca rozumiał ją jednoznacznie jako wolę polecającego. Polecenie nie musi poprzedzać przedsięwzięcia czynności organizacyjnych, a polecający nie musi, choć także może, być kierującym i nadzorującym wykonanie czynu.

Sprawstwo polecające będzie przy tym dokonane nie z chwilą zrealizowania znamion tej postaci współdziałania, ale dopiero z momentem dokonania czynu przez sprawcę wykonującego. Jeżeli zatem wykonujący jedynie usiłował popełnić polecony czyn, polecający odpowiada jak za usiłowanie, a gdyby nawet do usiłowania nie doszło albo gdy usiłowanie nie jest karalne, polecający odpowiedzialności nie ponosi.


Podżeganie i pomocnictwo


Podżeganie i pomocnictwo nie odnoszą się do wykroczeń skarbowych - tam nie są w ogóle karalne.

Podżegania polega na nakłanianiu innej osoby do dokonania przestępstwa skarbowego. Odpowiada jak podżegacz także prowokator, nakłaniający inną osobę do popełnienia przestępstwa skarbowego, który czyni to w celu skierowania przeciwko niej postępowania karnego. Prowokator nie może korzystać z czynnego żalu.

Legalną formą prowokacji jest tzw. zakup kontrolowany przewidziany w ustawach o Policji, UOP i Straży Granicznej, odnoszący się m.in. do przestępstw skarbowych, polegających na uszczuplaniu podatku lub innej należności Skarbu Państwa (np. cła), a dokonywany dla sprawdzenia uzyskanych uprzednio wiarygodnych informacji poprzez niejawne nabycie lub przejęcie przedmiotów pochodzących z przestępstwa.


Pomocnictwo polega na ułatwianiu innej osobie popełnienia przestępstwa skarbowego (np. przez dostarczenie narzędzi, środka przewozu lub udzielenie rady albo informacji).

Za przestępstwa i wykroczenia skarbowe odpowiada jak sprawca także ten, kto na podstawie przepisu prawa, decyzji właściwego organu, umowy lub faktycznego wykonywania zajmuje się sprawami gospodarczymi osoby fizycznej, prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej.


Warto podkreślić, że zgodnie z art. 6 § 1 k.k.s., ten sam czyn może stanowić tylko jedno przestępstwo skarbowe albo tylko jedno wykroczenie skarbowe. Dwa lub więcej zachowań, podjętych w krótkich odstępach czasu w wykonaniu tego samego zamiaru lub z wykorzystaniem takiej samej sposobności, uważa się za jeden czyn zabroniony. W zakresie czynów zabronionych polegających na uszczupleniu lub narażeniu na uszczuplenie należności publicznoprawnej za krótki odstęp czasu uważa się okres do 6 miesięcy.

Kara grzywny

To w praktyce najczęstsza sankcja, zwłaszcza za przewinienia o mniejszym ciężarze gatunkowym.

Wymierzając karę grzywny za przestępstwo skarbowe, sąd określa liczbę stawek oraz wysokość jednej stawki dziennej. Jeżeli kodeks nie stanowi inaczej, najniższa liczba stawek wynosi 10, najwyższa – 720.

Wyrokiem nakazowym można wymierzyć karę grzywny w granicach nieprzekraczających wysokości 200 stawek dziennych, chyba że kodeks przewiduje karę łagodniejszą.

Ustalając stawkę dzienną, sąd bierze pod uwagę dochody sprawcy, jego warunki osobiste, rodzinne, stosunki majątkowe i możliwości zarobkowe; stawka dzienna nie może być niższa od jednej trzydziestej części minimalnego wynagrodzenia ani też przekraczać jej czterystukrotności (1/30 minimalnego wynagrodzenia x 400).

W 2008 r. stawka dzienna wahała się w granicach od 37,53 zł do 15 012 zł. W 2009 r. kwoty te wzrosły odpowiednio do 42,53 gr do 17 013 zł

Kara nadzwyczajnie obostrzona nie może przekroczyć 1080 stawek dziennych grzywny.


Za wykroczenia skarbowe kara grzywny określona kwotowo. Środkami karnymi są dobrowolne poddanie się odpowiedzialności, przepadek przedmiotów i ściągnięcie równowartości pieniężnej przepadku przedmiotów.
Grzywna może być wymierzona w granicach od jednej dziesiątej (w 2009 r. 127,60 zł) do dwudziestokrotnej (w 2009 r. 25 520 zł) wysokości minimalnego wynagrodzenia.

Mandatem karnym można nałożyć karę grzywny w granicach nieprzekraczających jego podwójnej wysokości (w 2009 r. 2552 zł), a wyrokiem nakazowym w granicach nieprzekraczających jego dziesięciokrotnej wysokości (w 2009 r. 12 760 zł).

Wymierzając grzywnę lub nakładając ją mandatem karnym, uwzględnia się także stosunki majątkowe i rodzinne sprawcy oraz jego dochody i możliwości zarobkowe. W razie zatrzymania osoby podejrzanej o popełnienie wykroczenia skarbowego, na poczet orzeczonej grzywny sąd zalicza okres rzeczywistego pozbawienia wolności, zaokrąglając do pełnego dnia, przy czym jeden dzień rzeczywistego pozbawienia wolności jest równoważny karze grzywny w wysokości od jednej pięćsetnej do jednej pięćdziesiątej górnej granicy ustawowego zagrożenia karą grzywny.


Grzywna wymierzona mandatem karnym


Mandat może nałożyć tylko upoważniony pracownik urzędu skarbowego. Upoważnienie do nakładania grzywny w drodze mandatu powinno zawierać oznaczenie podmiotu wydającego upoważnienie, numer upoważnienia, datę wydania i termin ważności, podstawę prawną jego wydania, imię i nazwisko funkcjonariusza, numer ewidencyjny funkcjonariusza określony w legitymacji służbowej, określenie obszaru, na którym upoważnienie jest ważne.

Upoważnienie powinno być podpisane przez organ, który je wydał, oraz opatrzone odciskiem pieczęci urzędowej. Funkcjonariusz nakładający karę grzywny jest obowiązany na żądanie okazać dokument uprawniający go do wystawiania mandatu. Przed potwierdzeniem przez sprawcę przyjęcia mandatu, funkcjonariusz poucza go o prawie niewyrażenia zgody na przyjęcie mandatu i o skutkach prawnych braku takiej zgody.

Karę grzywny w drodze mandatu nałożyć można jedynie, gdy osoba sprawcy i okoliczności popełnienia wykroczenia skarbowego nie budzą wątpliwości, a nie zachodzi potrzeba wymierzenia kary surowszej.

Postępowania mandatowego nie stosuje się, jeżeli:

• w związku z wykroczeniem nastąpiło uszczuplenie należności publicznoprawnej, chyba że do chwili przyjęcia mandatu wymagalna należność została w całości uiszczona,

• zachodzi zbieg przepisów, a ten sam czyn sprawcy wykroczenia wyczerpuje zarazem znamiona przestępstwa skarbowego,

• zgłoszono interwencję co do przedmiotu podlegającego przepadkowi.


Warunkiem ukarania jest wyrażenie przez sprawcę wykroczenia zgody na przyjęcie mandatu, a jeżeli za wykroczenie przewidziane jest obowiązkowe orzeczenie przepadku przedmiotów – także zgody na ich przepadek; zgodę tę odnotowuje się w protokole przesłuchania lub na dokumencie mandatu. Funkcjonariusz jest obowiązany określić wykroczenie zarzucane sprawcy oraz pouczyć go o warunkach dopuszczalności postępowania mandatowego.

Można nałożyć karę grzywny w drodze mandatu:

- wydanego ukaranemu po uiszczeniu grzywny bezpośrednio upoważnionemu podmiotowi, który ją nałożył; w takim wypadku kara grzywny może być nałożona jedynie na osobę czasowo tylko przebywającą w Polsce lub niemającą stałego miejsca zamieszkania lub stałego miejsca pobytu; staje się on prawomocny z chwilą uiszczenia grzywny (mandat kredytowany z chwilą pokwitowania odbioru przez ukaranego);

- kredytowanego, wydawanego za potwierdzeniem odbioru ukaranemu; powinien on zawierać pouczenie o obowiązku uiszczenia kary w terminie 7 dni od daty przyjęcia mandatu oraz o skutkach jej nieuiszczenia w tym terminie.

W razie braku zgody na mandat sprawa podlega rozpoznaniu na zasadach ogólnych.


Prawomocny mandat podlega niezwłocznie uchyleniu, jeżeli karę grzywny nałożono za czyn niebędący czynem zabronionym jako wykroczenie skarbowe. Uchylenie następuje na wniosek ukaranego złożony w terminie zawitym 7 dni od daty przyjęcia mandatu lub z urzędu.

Uprawniony do uchylenia jest sąd właściwy do rozpoznania sprawy, na którego obszarze działania została nałożona grzywna. Po uznaniu racji podatnika sąd nakazuje niezwłoczny zwrot grzywny, chyba że zarzucany czyn wyczerpuje znamiona innego czynu zabronionego; w takim wypadku uiszczoną kwotę zatrzymuje się do zakończenia postępowania jako zabezpieczenie majątkowe grożących kar oraz kosztów postępowania. W razie uchylenia mandatu sprawa podlega rozpoznaniu na zasadach ogólnych.

Możliwość zminimalizowania odpowiedzialności


Kodeks karny skarbowy jest tak skonstruowany, że przepisy stanowią pewną propozycję dla sprawcy uniknięcia lub zminimalizowania odpowiedzialności, jeśli zdecyduje się on na współpracę z organami ścigania.


CZYNNY ŻAL

Zgodnie z art. 16 § 1 k.k.s., nie podlega karze sprawca, który po popełnieniu czynu zabronionego zawiadomił (na piśmie lub ustnie do protokołu) o tym organ powołany do ścigania, ujawniając istotne okoliczności tego czynu, w szczególności osoby współdziałające w jego popełnieniu (tzw czynny żal).

Wskazany przepis stosuje się tylko wtedy, gdy w terminie wyznaczonym przez uprawniony organ postępowania przygotowawczego (urząd skarbowy) uiszczono w całości wymagalną należność publicznoprawną uszczuploną popełnionym czynem zabronionym.

Zawiadomienie jest bezskuteczne, jeżeli zostało złożone:

• w czasie, kiedy organ ścigania miał już wyraźnie udokumentowaną wiadomość o popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego,

• po rozpoczęciu przez organ ścigania czynności służbowej, w szczególności przeszukania, czynności sprawdzającej lub kontroli zmierzającej do ujawnienia przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego, chyba że czynność ta nie dostarczyła podstaw do wszczęcia postępowania o ten czyn zabroniony.

Nie podlega karze podatnik, który złożył prawnie skuteczną korektę deklaracji podatkowej wraz z uzasadnieniem przyczyny korekty i w całości uiścił, niezwłocznie lub w terminie wyznaczonym przez uprawniony organ, należność publicznoprawną uszczuploną lub narażoną na uszczuplenie.


Dobrowolne poddanie się odpowiedzialności karnoskarbowej


Sąd może udzielić zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności, jeżeli wina sprawcy i okoliczności popełnienia przestępstwa lub wykroczenia skarbowego nie budzą wątpliwości (art. 17 § 1 k.k.s.), a jednocześnie:

• uiszczono w całości wymagalną należność publicznoprawną, jeżeli w związku z przestępstwem lub wykroczeniem skarbowym nastąpiło uszczuplenie tej należności,

• sprawca uiścił kwotę odpowiadającą co najmniej najniższej karze grzywny grożącej za dany czyn zabroniony, a także wyraził zgodę na przepadek przedmiotów co najmniej w takim zakresie, w jakim ten przepadek jest obowiązkowy, a w razie niemożności złożenia tych przedmiotów – uiścił ich równowartość pieniężną,

• uiszczono co najmniej zryczałtowaną równowartość kosztów postępowania.


Udzielając zezwolenia, sąd orzeka tytułem kary grzywny kwotę uiszczoną przez sprawcę, a także przepadek przedmiotów tylko w takich granicach, w jakich sprawca wyraził na to zgodę, a w razie niemożności ich złożenia – uiścił ich równowartość pieniężną.

Prawomocny wyrok o zezwoleniu na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności nie podlega wpisowi do Krajowego Rejestru Karnego, a uiszczenie określonej kwoty tytułem grzywny za przestępstwo skarbowe w drodze dobrowolnego poddania się odpowiedzialności nie stanowi przesłanki recydywy skarbowej

Cofnięcie wniosku nie jest możliwe przed upływem 1 miesiąca od jego złożenia, a także po wniesieniu do sądu przez urząd skarbowy wniosku o udzielenie zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności.

Ponowne złożenie wniosku jest niedopuszczalne.

Odpowiedzialność firmy zamiast odpowiedzialności pracownika


Za przewinienia konkretnej osoby może posiłkowo odpowiadać zatrudniająca ją firma (art. 24 § 1 k.k.s.). Odpowiedzialność posiłkowa to osobista odpowiedzialność majątkowa za grzywnę wymierzoną sprawcy przestępstwa skarbowego (nie odnosi się do wykroczeń skarbowych).

Odpowiedzialność posiłkową można nałożyć jedynie na taki podmiot, który odniósł lub mógł odnieść z przestępstwa sprawcy korzyść majątkową - jeżeli sprawca czynu prowadził jego sprawy np. jako pełnomocnik, zarządca albo pracownik.

Jak wygląda postępowanie

Orzekanie w sprawach o wykroczenia skarbowe następuje wyłącznie w postępowaniu w przedmiocie udzielenia zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności, nakazowym, uproszczonym oraz w stosunku do nieobecnych.

Orzekanie w sprawach o przestępstwa następuje także w postępowaniu zwyczajnym, jeżeli prowadzone było śledztwo. Organami postępowania przygotowawczego w sprawach podatkowych są najczęściej urząd skarbowy i inspektor kontroli skarbowej.

Po uzyskaniu informacji o popełnieniu czynu zabronionego urząd skarbowy wszczyna postępowanie przygotowawcze, które ma na celu zweryfikowanie powziętej informacji i pociągnięcie do odpowiedzialności sprawcy.

Możemy wyróżnić dwa etapy postępowania przygotowawczego.

Pierwszy to tzw. postępowanie w sprawie (in rem), podczas którego bada się wszelkie przedmiotowe okoliczności czynu bez konkretnej osoby w charakterze podejrzanego.

Drugi etap to postępowanie co do osoby (in personam), w którym dochodzi do przedstawienia zarzutów i pociągnięcia do odpowiedzialności konkretnego podatnika. Podatnik wcześniej może być przesłuchany w charakterze świadka.

Po całkowitym przeanalizowaniu zgromadzonego w sprawie materiału następuje wniesienie do sądu aktu oskarżenia lub wniosku o ukaranie i dochodzi do procesu sądowego, który może zakończyć się skazaniem podatnika. Prawo karne skarbowe pozwala jednak zazwyczaj już na wcześniejszych etapach postępowania na złożenie swoistej samokrytyki i zakończenie sprawy na etapie przedsądowym.

W sprawach o wykroczenia oskarżony może korzystać z pomocy jednego obrońcy. Obrońcą w sprawie o wykroczenie może być także radca prawny.

Oprac. (na podstawie Poradnika Gazety Prawnej nr 10/2008) Paweł Huczko

reklama

Narzędzia księgowego

POLECANE

WYWIADY

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Jednolity Plik Kontolny

Eksperci portalu infor.pl

Piotr Chmiel Kancelaria Radcy Prawnego

Piotr Chmiel - Kancelaria Radcy Prawnego z Rzeszowa.

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »