| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Księgowość > Podatki > Postępowanie podatkowe i KKS > Etyczne granice działań pełnomocników w sprawach podatkowych i karnoskarbowych – cz. II

Etyczne granice działań pełnomocników w sprawach podatkowych i karnoskarbowych – cz. II

Jakie są etyczne granice działań pełnomocników profesjonalnych w sprawach podatkowych i karnoskarbowych? Jak określać granice prawidłowego reprezentowania interesów klienta wobec działania mogącego wypełnić znamiona pomocnictwa, podżegania a nawet sprawstwa kierowniczego w przestępstwach karnoskarbowych?

W przypadku, gdy interes klienta powierzany prawnikowi ograniczony byłby do ochrony praw podmiotowych lub interesu prawnego mogą znaleźć zastosowanie obiektywne kryteria identyfikacji interesu klienta. W takiej sytuacji wiedza i doświadczenie zawodowe profesjonalnego pełnomocnika powinny umożliwić mu ocenę czy w danej sprawie rzeczywiście prawa klienta są naruszone lub zagrożone. Kryterium to nie znajdzie zastosowania w przypadku, gdy zakres powierzanych profesjonalnemu prawnikowi interesów klienta obejmuje również jego interes faktyczny. W takiej bowiem sytuacji o tym co jest interesem decyduje indywidulane przekonanie klienta. Klient jednakże może błędnie ocenić, co leży w jego interesie a to może ostatecznie doprowadzić do zaangażowania profesjonalnego pełnomocnika w działania, które będą dla klienta szkodliwe. W ramach współczesnych przemian etyki prawniczej dominuje tendencja do coraz szerszego ujmowania interesów klienta, zmierzająca w kierunku realizacji jego interesu faktycznego, a więc jednocześnie dominacji subiektywnych kryteriów jego identyfikacji25.

W rezultacie stosowanie konkretnego kryterium do identyfikacji interesu klienta zależy od okoliczności faktycznych danej sprawy. Istotnym jest przede wszystkim podjęcie szerokich konsultacji z klientem w celu najpełniejszego rozpoznania treści tego interesu oraz ewentualnego wyjaśnienia z nim wszelkich wątpliwości. Powyższe jest konsekwencją działania profesjonalnego pełnomocnika w celu ochrony tego interesu, który równocześnie wyznacza w najszerszej formule zakres działań profesjonalnego pełnomocnika. Mając na uwadze przedmiot spraw podatkowych, w dużym uproszczeniu można stwierdzić, iż co do zasady w sprawach podatkowych interes podatnika polega bądź na uniknięciu opodatkowania bądź na jego możliwej optymalizacji. Z kolei w sprawach karnoskarbowych ujęcie interesu klienta zależy od roli procesowej w jakiej on występuje. Co do zasady interes oskarżonego i podmiotu pociągniętego do odpowiedzialności posiłkowej polega na uniknięciu odpowiedzialności karnoskarbowej bądź na uzyskaniu możliwie najkorzystniejszego rozstrzygnięcia. Z kolei interes interwenient polega na uzyskaniu przedmiotów podlegających przepadkowi w postępowaniu karnoskarbowym.

Poza interesem klienta na działania podejmowane przez profesjonalnych pełnomocników w sprawie wpływ będzie miała relacja pomiędzy klientem a profesjonalnym pełnomocnikiem, która powinna być ukształtowana i wynikać z zasady zaufania pomiędzy tymi podmiotami. Do sfery relacji pomiędzy klientem a profesjonalnym pełnomocnikiem nie należy samo świadczenie usług, ale przede wszystkim subiektywna i wielowymiarowa percepcja polegająca na odbiorze i ocenie usług i procesu ich świadczenia oraz samego profesjonalnego pełnomocnika w oczach klienta. W sferze relacji to klient, a ściślej jego osobowość, wyobrażenia, wrażenia, stereotypy, emocje i zbudowane na ich podstawie oczekiwania lub wymagania oraz przeżyte przez niego doświadczenia, a także postrzegane przez niego korzyści, które chce osiągnąć wyznaczają pole działania radcy prawnego26.

Przedłużanie postępowań przez organy podatkowe

Na gruncie amerykańskiej etyki prawniczej wyróżniono kilka modeli relacji klient – prawnik, które wpływają na działalność profesjonalnego pełnomocnika i sposób pojmowania interesu klienta. Najbardziej znanym są cztery modele stworzone przez T. L. Schaffera i R.F. Cochrana27, które bazują na kryteriach: autonomii, uczciwości, dobra i wygranej klienta. W zależności od nich mamy do czynienia z relacją: „ojciec chrzestny”, która jest oparta o prymat prawnika nad klientem – o tym co leży w interesie klienta, co dobre i uczciwe decyduje prawnik dążąc do wygranej bez względu na cenę i oceny etyczne, „wynajęta broń”, która jest oparta o prymat klienta nad prawnikiem – o tym, co leży w jego interesie, co jest dobre i uczciwe decyduje klient, prawnik jest środkiem do osiągnięcia celu, jest neutralny etycznie, „guru”, która jest oparta o prymat prawnika w sferze etycznej i jego neutralność w sferze ekonomicznej, dobroć i uczciwość, w dążeniu do wygranej uwzględnia interesy klienta i interesy osób trzecich, „przyjaciel”, która jest oparta o partnerstwo klienta i prawnika, którzy wspólnie określają to, co jest dobre i uczciwe w dążeniu do wygranej.

Z punktu widzenia etyki zawodowej najbardziej odpowiednie wydają się modele partnerskie (współpracy), gdzie nie dominuje tylko jedna strona a obie szanują swoją autonomię. Kształtują bowiem wzajemne zaangażowanie stron w relację oparte na obustronnym dialogu i wzajemnej trosce i lojalności. W tym kontekście należy wskazać na kluczową rolę zaufania jako fundamentu relacji profesjonalnego pełnomocnika z klientem. Tylko bowiem w przypadku gdy istnieje zaufanie pomiędzy profesjonalnym pełnomocnikiem a jego klientem możliwe jest podjęcie właściwych działań przez profesjonalnego pełnomocnika w celu właściwej i skutecznej ochrony interesów klienta. Tak więc istnienie pomiędzy stronami zaufania warunkuje właściwą ochronę interesów klienta. O istotności zasady zaufania (lojalności) świadczą również zapisy właściwych zbiorów norm etycznych profesjonalnych pełnomocników. Zgodnie z § 51 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu stosunek klienta do adwokata oparty jest na zaufaniu. Adwokat obowiązany jest wypowiedzieć pełnomocnictwo, gdy z okoliczności wynika, że klient stracił do niego zaufanie. Art. 28 ust 1 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego28 przewiduje zaś, iż stosunki pomiędzy radcą prawnym a klientem powinny być oparte na zaufaniu. Utrata zaufania może być podstawą wypowiedzenia pełnomocnictwa przez radcę prawnego. Powyższe zapisy jednoznacznie wskazują, iż zaufanie odgrywa kluczową rolę w relacji pomiędzy profesjonalnym pełnomocnikiem a jego utrata (brak) oznacza zakończenie relacji.

Z zasadą zaufania związana jest zasada lojalności profesjonalnego pełnomocnika względem interesów i woli klienta. Lojalność wobec klienta wymaga od profesjonalnego pełnomocnika przede wszystkim dbałości o sprawy i interesy klienta, tak aby wymagane dla powierzenia mu ich zaufanie nie zostało zawiedzione. Lojalność w relacji to postawa wyrażająca się tym, że obie strony, służąc sobie pomocą, mogą na siebie liczyć, są zadowolone z relacji i chcą ją kontynuować a nawet pogłębiać. Z etycznej perspektywy składa się na nią: rzetelne ustalanie warunków współpracy (art. 28 ust 3 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego), informowanie klienta, konsultowanie i uzgadnianie z nim istotnych kwestii (art. 27 ust 2, art. 28 ust 5-10 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego), dotrzymywanie złożonych obietnic lub gwarancji (art. 25 lit d Kodeksu Etyki Radcy Prawnego), unikanie konfliktu interesów (art. 8 i 21-22 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego), zachowanie tajemnicy zawodowej (art. 9 i 12 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego).

W celu więc wyznaczenia etycznych granic działania profesjonalnych pełnomocników konieczne jest zdefiniowane samego pojęcia etyka. Etyką to uporządkowana refleksja nad moralnością, a więc rozmaite sądy i przekonania, których przedmiotem jest moralność. Moralność w klasycznym ujęciu jest to zespół żywionych przez daną osobę lub grupę przekonań, ocen i norm, na podstawie których uczynki ludzkie uznawane bywają za „dobre” lub „złe” i z tego powodu wzbudzają szacunek lub potępienie. Rozmaite zawody tworzą etyki zawodowe dotyczące tego w jaki sposób powinni zachowywać się przedstawiciele danego zawodu i ich uzasadnienie odwołujące się do określonych zbiorów wartości oraz mających służyć ich urzeczywistnianiu zasad, standardów i norm postępowania.

W tym kontekście należy podkreślić, iż podejmowanie działań przez profesjonalnych pełnomocników mających na celu ochronę interesów klientów nie jest uprawnieniem o charakterze absolutnym. Oznacza to, iż profesjonalny pełnomocnik nie ma możliwości podejmowania każdego rodzaju działania, które mogłoby w jego ocenie być korzystne dla klienta. Podejmując działania na rzecz klienta jest zobowiązany przede wszystkim do działania w granicach prawa, co wynika z treści art. 1 oraz 6 ust 1 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego i art. 36 ust 1 ustawy o doradztwie podatkowym. Dodatkowo zakres działań profesjonalnych pełnomocników limitowany jest również przez przepisy właściwych zbiorów norm etycznych (etyki zawodowe) czyli Kodeksu Etyki Radcy Prawnego, Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu czy też Zasady Etyki Doradców Podatkowych, których profesjonalni pełnomocnicy wykonujący dany zawód zaufania publicznego są zobowiązani przestrzegać na mocy art. 1 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego, § 1 ust 3 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu oraz art. 2 ust 1 Zasad Etyki Doradców Podatkowych. Powyższe zasady obowiązują również w sprawach podatkowych i karnoskarbowych, oczywiście z uwzględnieniem specyfiki tych spraw.

Jak zostało wyżej wskazane, na profesjonalnych pełnomocnikach podobnie jak i na innych podmiotach ciąży obowiązek przestrzegania prawa. Obowiązek ten wobec profesjonalnych pełnomocników w przeciwieństwie do większości innych podmiotów ma również wymiar etyczny, co jest konsekwencją uznania zawodów adwokata, radcy prawnego oraz doradcy podatkowe za zawody zaufania publicznego. Konieczność przestrzegania prawa i działania w jego granicach podczas podejmowania czynności na rzecz klienta została również podkreślona w kodeksach etyki zasad etyki radcy prawnego, adwokata czy doradcy podatkowego, co daje podstawę do przyjęcia, iż urasta ona do rangi jednej z głównych zasad którymi powinni kierować się powyżsi profesjonaliści.

Dodatkowo w przypadku radców prawnych i adwokatów odpowiednie zapisy kodeków etyki zawodowej - § 12 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu, art 10 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego - przewidują zakaz podejmowania na rzecz klienta działań, które miałyby na celu popełnienie przestępstwa, ani umożliwiania uniknięcia odpowiedzialności karnej za czyn, który miałby zostać dokonany w przyszłości. Powyższe ograniczenie działalności profesjonalnych pełnomocników jest istotne z punktu widzenia spraw podatkowych i ewentualnej odpowiedzialności karnoskarbowej za przestępstwa i wykroczenia, których znamiona zostały stypizowane w części szczególnej k.k.s. a których przedmiotem są obowiązki podatkowe. Tak więc profesjonalny pełnomocnik działający w sprawach podatkowych i dokonujący operacji gospodarczych mających na celu optymalizację podatkową, musi zwracać uwagę aby jego działania nie miały na celu popełnienie przestępstwa skarbowego lub aby nie umożliwiały uniknięcia odpowiedzialności karnoskarbowej za przestępstwa skierowane przeciwko obowiązkom podatkowym. Jednakże z treści powyższych zapisów wynika, iż profesjonalny pełnomocnik musi posiadać wiedzę i być świadomym, iż jego działania mają służyć powyższym celom. W przypadku, gdy nie posiada takiej wiedzy i działa on w celu ochrony interesu podatnika, nie może on ponosić odpowiedzialności za nieprawidłowe i nieetyczne wykorzystanie jego działań i porad przez klienta. Co prawda powyższy zakaz nie został sformułowany w przypadku doradców podatkowych jednakże w żaden sposób nie zwalnia to tych podmiotów od ewentualnej odpowiedzialności karnoskarbowej w przypadku dopuszczenia się działań mających mogących wypełnić znamiona przestępstwa skarbowego czy też pomocnictwa do popełnienia takiego przestępstwa. Zasada praworządności oznacza również, iż profesjonalnym pełnomocnikom nie wolno świadomie podawać sądom (organom państwowym) nieprawdziwych informacji, co wynika wprost z treści § 11 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu oraz art. 14 ust 3 lit. a Zasad Etyki Doradców Podatkowych. Powyższy zakaz dotyczy jedynie świadomego przekazywania informacji nieprawdziwych, czyli profesjonalny pełnomocnik musi posiadać wiedzę, iż informacji przez niego przekazywana jest niezgodna z prawdą. W przypadku informacji uzyskiwanych od klienta profesjonalny pełnomocnik nie ma obowiązku sprawdzenia zgodności z prawdą tych informacji i nie ponosi również odpowiedzialności za zgodność z prawdą tych informacji w razie przekazywania ich sądom czy też organom państwowym.

reklama

Aktualizacja: 30.01.2015

Ekspert:

Russell Bedford Poland Sp. z o.o.

Grupa doradcza Russell Bedford jest członkiem międzynarodowej sieci niezależnych firm doradczych Russell Bedford International, zrzeszających prawników, audytorów, doradców podatkowych, księgowych, finansistów oraz doradców biznesowych. Russell Bedford doradza klientom w ponad 90 krajach na całym świecie. Grupa posiada ponad 290 biur i zatrudnia ok. 7.000 profesjonalnych doradców.

Zdjęcia

Etyczne granice działań pełnomocników w sprawach podatkowych i karnoskarbowych – cz. II /Fotolia
Etyczne granice działań pełnomocników w sprawach podatkowych i karnoskarbowych – cz. II /Fotolia

E-urząd Cyfrowe usługi publiczne. Poradnik dla administracji i przedsiębiorców (książka)79.00 zł

Narzędzia księgowego

POLECANE

WYWIADY

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Jednolity Plik Kontolny

Eksperci portalu infor.pl

Bush Taxi Off-Road Centre

Firma Bush Taxi to centrum sprzedaży oraz montażu profesjonalnych akcesoriów przeznaczonych do wszystkich pojazdów terenowych.

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »