| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Księgowość > Podatki > Postępowanie podatkowe i KKS > Etyczne granice działań pełnomocników w sprawach podatkowych i karnoskarbowych – cz. II

Etyczne granice działań pełnomocników w sprawach podatkowych i karnoskarbowych – cz. II

Jakie są etyczne granice działań pełnomocników profesjonalnych w sprawach podatkowych i karnoskarbowych? Jak określać granice prawidłowego reprezentowania interesów klienta wobec działania mogącego wypełnić znamiona pomocnictwa, podżegania a nawet sprawstwa kierowniczego w przestępstwach karnoskarbowych?

Przedstawiamy drugą część referatu Andrzeja Dmowskiego, Partnera Zarządzającego Russell Bedford, który został wygłoszony podczas: Ogólnopolskiej Konferencji na Uniwersytecie Warszawskim nt. Problemy etyczne tworzenia i stosowania prawa podatkowego - Warszawa, 16 stycznia 2015 r.

Etyczne granice działań pełnomocników w sprawach podatkowych i karnoskarbowych – cz. I

Zasady i etyczne granice działania profesjonalnych pełnomocników

W celu wyznaczenia zasad i etycznych granic działania profesjonalnych pełnomocników w sprawach podatkowych i karnoskarbowych w pierwszej kolejności należy odwołać się do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 17 ust 1 ustawy zasadniczej w drodze ustawy można tworzyć samorządy zawodowe, reprezentujące osoby wykonujące zawody zaufania publicznego i sprawujące pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Tym samym od 1997 r. termin „zawód zaufania publicznego” zyskał rangę konstytucyjną, choć jego znaczenie, jak i zakres nie są do końca jasne i sprecyzowane. Pojęcie to nawiązuje do tradycji „profesji”, czyli zawodów, których przedstawiciele zobligowani byli do składania szczególnej przysięgi (profesio) właściwego wykorzystania możliwości i władzy uzyskiwanych dzięki podejmowaniu się danego zajęcia12.

W niektórych przypadkach status zawodu zaufania publicznego nadawany jest wprost ustawą. Tak jest w przypadku notariuszy. Zgodnie z art. 2 ust 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie13 notariusz w zakresie swoich uprawnień działa jako osoba zaufania publicznego. Z tego względu w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 2001 r., sygn. I CKN 1217/98 pojawił się pogląd, iż samorząd adwokacki nie jest samorządem reprezentującym osoby wykonujące zawód zaufania publicznego w rozumieniu art. 17 ust 1 Konstytucji bowiem status taki może nadawać samorządowi zawodowemu tylko ustawa, jak to ma miejsce w przypadku samorządu notariuszy. Powyższe stanowisko zostało krytycznie przyjęte w doktrynie14. Obecnie zdecydowanie dominuje w judykaturze pogląd zgodnie z którym przymiot „zawodu zaufania publicznego” jest przyznawany ze względu na rzeczywisty charakter danego zawodu a nie jego formalną, ustawową kwalifikację15. W rezultacie do kategorii zaufania publicznego zaliczane są przede wszystkim zawody prawnicze – sędzia, prokurator, adwokat, radca prawny oraz medyczne jak również większość wolnych zawodów w tym doradca podatkowy.

Poszukując cech zawodu zaufania publicznego wskazać przede wszystkim należy na szczególny charakter oraz zasadnicze i najczęściej osobiste znaczenie dóbr takich jak życie, zdrowie, wolność czy majątek stanowiących przedmiot usług świadczonych przez osoby wykonujące taki zawód16. Są to zawody wiążące się z przyjmowaniem informacji dotyczących życia osobistego i zorganizowane w sposób uzasadniający przekonanie społeczne o właściwym dla interesów jednostki wykorzystaniu tych informacji przez świadczących usługi17. Wykonywanie tych zawodów ma co do zasady charakter samodzielny i oparty na własnej wiedzy i doświadczeniu zawodowym wykonującego dany zawód. Od przedstawicieli tych zawodów społeczeństwo oczekuje spełnienia wymogu posiadania bardzo wysokich umiejętności fachowych, zwykle ukończenia wyższych studiów oraz odbycia dalszych szkoleń (aplikacja, specjalizacja)18.

Klient osoby wykonującej zawód zaufania publicznego nie jest z reguły w stanie wiarygodnie ocenić merytorycznej jakości i wartości otrzymanego świadczenia w formie usługi, porady czy pomocy ani też skutków, jakie w sferze jego podstawowych interesów wyniknąć z zachowania wskazanego mu przez profesjonalnego doradcę. Powstaje więc swoista asymetria pomiędzy osobą wykonującą zawód zaufania publicznego a jej klientem, która wymaga istnienia zaufania pomiędzy tymi podmiotami, a zwłaszcza zaufania klienta co do wiedzy, intencji oraz staranności osoby, na której pomoc i wskazówki jest zdana. Bez takiego zaufania trudno byłoby także o niezbędną gotowość klienta do ujawnienia wszystkich istotnych dla oceny jego sytuacji informacji, mających nierzadko charakter drażliwy czy poufny19. Kwestia konieczności istnienia zaufania rozumianego w sposób abstrakcyjny, zinstytucjonalizowany, oderwany od konkretnej relacji podkreślana jest również w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego. W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 r. sygn. P 21/2002 wskazano, iż zawody zaufania publicznego wykonywane są - zgodnie z ich konstytucyjnym określeniem - w sposób założony i społecznie aprobowany, o ile ich wykonywaniu towarzyszy realne „zaufanie publiczne”. Na zaufanie to składa się szereg czynników, wśród których na pierwszy plan wysuwają się: przekonanie o zachowaniu przez wykonującego ten zawód dobrej woli, właściwych motywacji, należytej staranności zawodowej oraz wiara w przestrzeganie wartości istotnych dla profilu danego zawodu. W odniesieniu do wykonywania prawniczych zawodów zaufania publicznego do istotnych wartości należy pełne i integralne respektowanie prawa, w tym zwłaszcza - przestrzeganie wartości konstytucyjnych (w ich hierarchii) oraz dyrektyw postępowania.

Tym samym czynnik zaufania odgrywa kluczową rolę w definiowaniu pojęcia zawodu zaufania publicznego jak również w indywidualnej relacji pomiędzy profesjonalnym pełnomocnikiem a jego klientem. Podobnie istotną rolę odgrywa w zapewnieniu sprawnego i właściwego funkcjonowania społeczeństwa, w szczególności rynku, obrotu gospodarczego i prawnego. Trwała niezdolność do podtrzymywania takich standardów może doprowadzić do wielu poważnych dysfunkcji porządku prawnego i społecznego20.Zapewnienie respektowania i egzekwowania odpowiednich wzorców postępowania leży przy tym zarówno w interesie publicznym jak i wspólnym interesie osób wykonujących dany zawód. W tym kontekście należy zwrócić uwagę na treść art. 17 ust 1 Konstytucji, który przewiduje, iż sprawowanie pieczy nad wykonywaniem zawodu zaufania publicznego może być powierzone utworzonym w tym celu przez ustawę samorządom zawodowym. Istotnym elementem tej pieczy zaś jest dokonywanie moralnej oceny postawy i sposobu postępowania osób wykonujących już zawód, jak i tych, które dopiero ubiegają się o prawo do jego wykonywania skorelowany z kompetencją samorządu zawodowego do formułowania standardów postępowania członków tego samorządu. Powyższy mechanizm pieczy jest obecny zarówno w Prawie o adwokaturze, ustawie o radcach prawnych jak i ustawie o doradztwie podatkowym.

Wzmocnienie skuteczności kontroli podatkowych w 2015 r.

Następne dyrektywy umożliwiające wyznaczenie zasad oraz granic etycznych działań profesjonalnych pełnomocników w postępowaniach podatkowych i karnoskarbowych można odnaleźć w ustawach regulujących działalność tych podmiotów oraz ich samorządów zawodowych. Zgodnie z art. 2 ustawy o radcach prawnych pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana. Stosownie zaś do treści art. 6 ust 1 świadczenie pomocy prawnej polega w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami. Z treści powyższych przepisów jednoznacznie wynika, iż nadrzędnym celem działania radcy prawnego w każdej sprawie, w tym również w sprawie podatkowej i karnoskarbowej jest ochrona prawna interesu podmiotu na rzecz którego działa. W Prawie o Adwokaturze jak również w ustawie o doradztwie podatkowym brak jest odpowiednika art. 2 ustawy o radcach prawnych co jednakże nie oznacza, iż powyższa reguła nie odnosi się również i do tych profesjonalnych pełnomocników. Powyższe wynika przede wszystkim z zasady zaufania klienta do osoby wykonującej zawód zaufania publicznego, czyli adwokata i doradcy podatkowego, która wymaga w trakcie wykonywania przez taką osobę czynności na rzecz klienta kierowania się przede wszystkim jego interesem co jest immamentnie związane z relacją pomiędzy profesjonalnym pełnomocnikiem a jego klientem. Dodatkowo w przypadku adwokatów i doradców podatkowych powyższe unormowania znajdują się w odpowiednich zbiorach norm etycznych sporządzonych dla tych zawodów. Zgodnie z § 6 Zbioru zasad etyki adwokackiej i godności zawodu (Kodeks etyki adwokackiej)21 celem podejmowania przez adwokatów czynności zawodowych jest ochrona interesów klienta, zaś § 43 stanowi, iż adwokat jest zobowiązany do obrony interesów swego klienta w sposób odważny i honorowy, przy zachowaniu należytego sądowi i innym organom szacunku oraz uprzejmości, nie bacząc na własne korzyści osobiste oraz konsekwencje wynikające z takiej postawy dla siebie lub innej osoby”. Podobnie art. 3 ust 2 Zasad Etyki Doradców Podatkowych22 przewiduje, iż doradca podatkowy podejmuje czynności zawodowe w celu ochrony interesów klienta, jednakże ta ochrona nie może usprawiedliwiać naruszenia zasad etyki i godności zawodu, zaś art. 11 b stanowi, iż doradca podatkowy zobowiązany jest do obrony interesów swojego klienta w sposób odważny i honorowy, przy zachowaniu szacunku wobec organów państwa, bez względu na własne korzyści oraz konsekwencje.

W celu więc prawidłowego określenia granic etycznych działalności pełnomocników profesjonalnych niezbędnym jest wskazanie kryterium identyfikacji tego interesu oraz wyznaczenie jego zakresu. W nauce prawa dokonuje się podziału pojęcia interesu na trzy kategorie, który nazywany jest triadą Bernatzika23. Według tego podziału interes może występować pod postacią: interesu faktycznego, interesu prawnego i publicznego prawa podmiotowego. Interes faktyczny to korzyści, które zostaną odniesione dzięki określonemu działaniu, interes prawny to kwalifikowany interes faktyczny, który normy prawne nakazują w miarę możliwości chronić i uwzględniać, zaś publiczne prawo podmiotowe to interes, którego realizacji można prawnie skutecznie żądać. Podział ten uwidacznia jedną z podstawowych różnic pomiędzy trzema najważniejszymi tradycjami etyki prawniczej, która dotyczy zakresu zaangażowania prawnika – profesjonalnego pełnomocnika w sprawy klienta. W tradycji francuskiej zadaniem profesjonalnego pełnomocnika była ochrona praw podmiotowych, który musiał ocenić, czy takie prawa klienta rzeczywiście są zagrożone, a jeśli nie miałoby to miejsca był zobowiązany odmówić podjęcia się sprawy. W tradycji niemieckiej zadanie profesjonalnego pełnomocnika było szersze, ponieważ obejmowało wszelki interes prawny i polegało na przedstawieniu spraw klienta w sposób jak najbardziej profesjonalny, czyniąc postepowanie sądowe sprawniejszym. W tradycji amerykańskiej zadaniem profesjonalnego pełnomocnika jest ochrona szerokiego interesu faktycznego, a prawnik jest nie tylko ekspertem prawnym, lecz bywa ujmowany jako „kompleksowy pomocnik biznesu”24.

reklama

Aktualizacja: 30.01.2015

Ekspert:

Russell Bedford Poland Sp. z o.o.

Grupa doradcza Russell Bedford jest członkiem międzynarodowej sieci niezależnych firm doradczych Russell Bedford International, zrzeszających prawników, audytorów, doradców podatkowych, księgowych, finansistów oraz doradców biznesowych. Russell Bedford doradza klientom w ponad 90 krajach na całym świecie. Grupa posiada ponad 290 biur i zatrudnia ok. 7.000 profesjonalnych doradców.

Zdjęcia

Etyczne granice działań pełnomocników w sprawach podatkowych i karnoskarbowych – cz. II /Fotolia
Etyczne granice działań pełnomocników w sprawach podatkowych i karnoskarbowych – cz. II /Fotolia

E-urząd Cyfrowe usługi publiczne. Poradnik dla administracji i przedsiębiorców (książka)79.00 zł

Narzędzia księgowego

POLECANE

WYWIADY

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Jednolity Plik Kontolny

Eksperci portalu infor.pl

Bush Taxi Off-Road Centre

Firma Bush Taxi to centrum sprzedaży oraz montażu profesjonalnych akcesoriów przeznaczonych do wszystkich pojazdów terenowych.

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »