| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Księgowość > Podatki > Postępowanie podatkowe i KKS > Etyczne granice działań pełnomocników w sprawach podatkowych i karnoskarbowych – cz. III

Etyczne granice działań pełnomocników w sprawach podatkowych i karnoskarbowych – cz. III

Jakie są etyczne granice działań pełnomocników profesjonalnych w sprawach podatkowych i karnoskarbowych? Jak określać granice prawidłowego reprezentowania interesów klienta wobec działania mogącego wypełnić znamiona pomocnictwa, podżegania a nawet sprawstwa kierowniczego w przestępstwach karnoskarbowych?

Artykuł 4 § 3 k.k.s. stanowi, iż „czyn zabroniony popełniony jest nieumyślnie, gdy sprawca nie mając zamiaru jego popełnienia, popełnia go jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość popełnienia tego czynu przewidywał albo mógł przewidzieć”. Powyższy przepis wymaga więc dla przyjęcia nieumyślności, aby czyn był popełniony na skutek niezachowania ostrożności. Podstawą przypisania skutku będzie naruszenie tej reguły postępowania, która miała chronić przed wystąpieniem danego skutku właśnie na tej drodze, na której on w rzeczywistości wystąpił oraz ustalenie związku pomiędzy jej naruszeniem, a popełnieniem czynu zabronionego. Reguły ostrożności i poziom wymagań ostrożnego zachowania się określa się także według standardu obowiązku związanego z funkcyjną przynależnością sprawcy do danego kręgu osób (wykonywany zawód, odgrywana rola społeczna, sytuacja w jakiej się znalazł). Jeżeli sprawca dysponuje tzw. przewagą informacyjną (jest np. w tej dziedzinie wybitnym specjalistą), wówczas „poprzeczka” wymagań stawiana jest wyżej31.

Przypisanie czynu zabronionego, mimo udowodnienia naruszenia ostrożności, jest możliwe tylko wtedy, gdy sprawca możliwość popełnienia tego czynu przewidywał lub przynajmniej mógł przewidzieć. Ustawa wyróżnia świadomą nieumyślność (sprawca przewidywał możliwość popełnienia czynu zabronionego, ale bezpodstawnie przypuszczał, że uniknie popełnienia czynu zabronionego, i nieumyślność nieświadomą (sprawca nie przewidywał popełnienia czynu zabronionego, ale mógł to przewidzieć). W pierwszym wypadku konstrukcja prawna zbliżona jest do umyślności przez świadomość sprawcy, różni ją natomiast brak chęci popełnienia i godzenia się na popełnienie takiego czynu. Natomiast w wypadku nieświadomej nieumyślności sprawca nie przewiduje możliwości popełnienia czynu zabronionego, choć mógł to przewidzieć. Z bogatego orzecznictwa Sądu Najwyższego w zakresie problematyki przestępstw nieumyślnych, które zachowuje aktualność mimo zmian w stanie prawnym, warto w tym miejscu za cytować tezę wyroku z dnia 6 lutego 1976 r.32: „Możliwość przewidywania, jako element niedbalstwa o charakterze subiektywnym, powinna być oceniona na tle cech osobowości konkretnego człowieka, działającego w określonej sytuacji. Zgodnie z kodeksową zasadą indywidualizacji odpowiedzialności karnej ustalenie owej możliwości przewidywania jest zależne od indywidualnych cech sprawcy (np. jego do świadczenia życiowego, posiadanego doświadczenia, zasobu wiadomości, wykonywanego zawodu itp.) oraz od funkcjonowania jego procesu skojarzeń w chwili czynu. Jeżeli zatem w chwili czynu nie zaistniały szczególne okoliczności mogące uniemożliwić – na tle cech osobowości sprawcy – wywołanie wymaganych w danej chwili skojarzeń w sferze psychiki sprawcy, to można przyjąć, że sprawca mógł przewidzieć skutek swego przestępnego za chowania się”33.

Mając powyższe na uwadze, zauważyć przede wszystkim należy, iż nie zawsze to, że nastąpiło naruszenie przepisów prawa podatkowego oznaczać będzie, iż popełnione zostało jednocześnie przestępstwo lub wykroczenie skarbowe i konkretna osoba, w tym profesjonalny pełnomocnik, może i powinna być pociągnięta do odpowiedzialności karnoskarbowej. Co więcej z racji funkcji profesjonalnego pełnomocnika, który co do zasady świadczy pomoc prawną polegającą na udzielaniu porad prawnych i reprezentowaniu klienta przed organami i sądami (radca prawny i adwokat) czy też czynności doradztwa podatkowego (doradca podatkowy) odpowiedzialność karnoskarbowa tych profesjonalnych podmiotów za ich czyny, co do zasady, może być rozpatrywana jedynie w formie sprawstwa kierowniczego, pomocnictwa lub podżegania. Powyższa odpowiedzialność za zjawiskowe formy popełnienia czynu zabronionego możliwa jest jedynie w przypadku przestępstw karnoskarbowych o czym stanowi art. 9 § 1 k.k.s. oraz art. 20 § 2 k.k.s. wskazujący iż, do podżegaczy i pomocników w przypadku przestępstw skarbowych zastosowanie będą miały art. 18 § 2 i § 3 k.k. i art. 19–20 k.k. W przypadku wykroczeń skarbowych brak jest zaś możliwości pociągnięcia do odpowiedzialności karnoskarbowej podżegacza czy też pomocnika do wykroczenia skarbowego, ponieważ przepisy k.k.s. nie przewidują takiej możliwości. W rezultacie w przypadku wykroczenia skarbowego profesjonalny pełnomocnik może odpowiadać jedynie za sprawstwo kierownicze czynu, który wypełnia znamiona takiego wykroczenia.

Pełnomocnictwo w sprawach podatkowych nie oznacza przeniesienia odpowiedzialności

Artykuł 9 § 1 k.k.s. stanowi, iż odpowiada za sprawstwo nie tylko ten, kto wykonuje czyn zabroniony sam albo wspólnie i w porozumieniu z inną osobą, ale także ten, kto kieruje wykonaniem czynu zabronionego przez inną osobę lub wykorzystując uzależnienie innej osoby od siebie, poleca jej wykonanie takiego czynu. Powyższy przepis wyróżnia cztery postacie sprawstwa: sprawstwo indywidualne, współsprawstwo, sprawstwo kierownicze i sprawstwo poleceniowe. Jak zostało wyżej wskazane z funkcji profesjonalnego pełnomocnika wynika, iż w zasadzie jedynym możliwą postacią popełnienia przez niego przestępstwa skarbowego jest sprawstwo kierownicze. Sprawstwo kierownicze polega na kierowaniu wykonaniem czynu za bronionego przez inną osobę. Do uznania, że ktoś kierował wykonaniem przez inną osobę czynu zabronionego, nie wystarczy, iż wspierał on wykonanie, ułatwiał popełnienie czynu i do niego nakłaniał. Istotą sprawstwa kierowniczego jest to, że osoba kierująca realizacją przez inną osobę czynu zabronionego znajduje się w takiej sytuacji, w której ma rzeczywistą możliwość faktyczną panowania nad rozwojem i przebiegiem bezprawnej akcji. Kierowanie wykonaniem zachodzi więc wtedy, gdy w wypadku czynu zabronionego o wieloosobowej konfiguracji, występuje organizator i jednocześnie kierownik akcji przestępczej, który nie biorąc sam udziału w wykonaniu, obmyśla plan działania, rozdziela role pomiędzy bezpośrednich wykonawców oraz wywiera przemożny wpływ na ich zachowanie się, zmierzające do realizacji przestępczego zamierzenia. Istotnym elementem tego panowania jest to, że od decyzji osoby kierującej popełnieniem przez inną osobę czynu zabronionego zależy rozpoczęcie i prowadzenie, a ewentualnie także zmiana lub nawet przerwanie całej bezprawnej akcji. Sprawstwo kierownicze różni się od współsprawstwa tym, że w jego przypadku nie ma bezpośredniego, niejako fizycznego realizowania znamion czynu zabronionego. W przypadku profesjonalnego pełnomocnika popełnienia przestępstwa karnoskarbowego w zasadzie wymaga przyjęcia z klientem relacji „ojca chrzestnego” i dużego autorytetu profesjonalnego pełnomocnika, któremu klient nieodwołalnie się poddał. Nie wystarcza, aby profesjonalny pełnomocnik jedynie doradzał i inspirował klienta do dokonania czynu zabronionego ale również musi faktycznie kierować wykonaniem tego czynu, czyli musi zaplanować całe działanie z zamiarem popełnienia przestępstwa i kierować działaniami klienta i innych osób mającymi na celu popełnienia czynu wypełniającego znamiona przedmiotowe przestępstwa skarbowego.

W związku z rolą pełnomocnika procesowego nie ulega wątpliwości, iż w przypadku naruszenia norm etycznych oraz prawnych może się on dopuścić matactwa w sprawie. Z matactwem mamy do czynienia kiedy osoba z reguły oskarżony nakłania do składania fałszywych zeznań lub wyjaśnień albo w inny bezprawny sposób utrudnia postępowanie. Matactwo w sprawie stanowi stosownie do treści art. 258 § 1pkt 2 k.p.k jedną ze szczególnych przesłanek zastosowania tymczasowego aresztowania w postępowaniu karnym. W doktrynie procesowego prawa karnego jak również w orzecznictwie przyjmuje się, iż tylko pozaprocesowe działania podejrzanego (oskarżonego), zmierzające do nakłaniania świadków czy współpodejrzanych do zmiany zeznań mogą uzasadniać zastosowanie tymczasowego aresztowania w oparciu na tej przesłance. Natomiast korzystanie przez podejrzanego z przysługujących mu uprawnień, nawet jeśli nie ułatwia to postępowania karnego, nie może być traktowane ani jako rodzące uzasadnioną obawę nakłaniania do fałszywych zeznań czy wyjaśnień, ani jako inny bezprawny sposób utrudniania postępowania karnego. Bezprawnych działań nie można domniemywać, a tym bardziej wnioskować o możliwości ich zaistnienia na podstawie postawy podejrzanego (oskarżonego), będącej realizacją przysługujących mu uprawnień procesowych34. Składanie przez podejrzanego kłamliwych wyjaśnień, jeżeli tylko mieszczą się one w granicach prawa do obrony, nie stanowi samo w sobie podstawy do stosowania tymczasowego aresztowania. Podejmowanie zatem przez podejrzanego czynności, które stanowią realizację jego prawa do obrony nie mogą być traktowane jako mataczenie w sprawie35. Mając powyższe na uwadze nie ulega wątpliwości, iż profesjonalny pełnomocnik może dopuścić się matactwa w sprawie w sytuacji gdy jest podejrzanym lub oskarżonym w sprawie. Dodatkowo profesjonalny pełnomocnik może dopuścić się również matactwa w sprawie w sytuacji gdy co prawda nie jest w niej oskarżonym ani podejrzanym ale podejmuje działania w celu ochrony swojego klienta mające na celu zmianę zeznań lub wyjaśnień w prowadzonym postępowaniu karnoskarbowym lub też działania mające na celu ukrycie, stworzenie lub zniszczenie dowodów takich jak np. dokumenty księgowe lub zeznania podatkowe.

Sytuacja odpowiedzialności profesjonalnego pełnomocnika wygląda inaczej w przypadku podżegania i pomocnictwa do dokonania czynu zabronionego. Artykuł 18 § 2 i 3 k.k. który znajdzie zastosowanie do przestępstw karnoskarbowych mocy art. 20 § 2 k.k.s. stanowi, iż za podżeganie odpowiada, kto chcąc, aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, nakłania ją do tego, natomiast za pomocnictwo, odpowiada ten, kto w zamiarze, aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, swoim zachowaniem ułatwia jej popełnienie tego czynu, w szczególności dostarczając narzędzie, środek przewozu, udzielając rady lub informacji; odpowiada za pomocnictwo także ten, kto wbrew prawnemu, szczególnemu obowiązkowi niedopuszczenia do popełnienia czynu zabronionego swoim zaniechaniem ułatwia innej osobie jego popełnienie.

reklama

Aktualizacja: 04.02.2015

Ekspert:

Russell Bedford Poland Sp. z o.o.

Grupa doradcza Russell Bedford jest członkiem międzynarodowej sieci niezależnych firm doradczych Russell Bedford International, zrzeszających prawników, audytorów, doradców podatkowych, księgowych, finansistów oraz doradców biznesowych. Russell Bedford doradza klientom w ponad 90 krajach na całym świecie. Grupa posiada ponad 290 biur i zatrudnia ok. 7.000 profesjonalnych doradców.

Zdjęcia

Etyczne granice działań pełnomocników w sprawach podatkowych i karnoskarbowych – cz. III /Fotolia
Etyczne granice działań pełnomocników w sprawach podatkowych i karnoskarbowych – cz. III /Fotolia

E-urząd Cyfrowe usługi publiczne. Poradnik dla administracji i przedsiębiorców (książka)79.00 zł

Narzędzia księgowego

POLECANE

WYWIADY

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Jednolity Plik Kontolny

Eksperci portalu infor.pl

Ewelina Stachowiak

Marketing Team Leader w firmie HR Tools

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »