| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Księgowość > Podatki > Postępowanie podatkowe i KKS > Etyczne granice działań pełnomocników w sprawach podatkowych i karnoskarbowych – cz. III

Etyczne granice działań pełnomocników w sprawach podatkowych i karnoskarbowych – cz. III

Jakie są etyczne granice działań pełnomocników profesjonalnych w sprawach podatkowych i karnoskarbowych? Jak określać granice prawidłowego reprezentowania interesów klienta wobec działania mogącego wypełnić znamiona pomocnictwa, podżegania a nawet sprawstwa kierowniczego w przestępstwach karnoskarbowych?

Przedstawiamy trzecią część referatu Andrzeja Dmowskiego, Partnera Zarządzającego Russell Bedford, który został wygłoszony podczas: Ogólnopolskiej Konferencji na Uniwersytecie Warszawskim nt. Problemy etyczne tworzenia i stosowania prawa podatkowego - Warszawa, 16 stycznia 2015 r.

Etyczne granice działań pełnomocników w sprawach podatkowych i karnoskarbowych – cz. I

Etyczne granice działań pełnomocników w sprawach podatkowych i karnoskarbowych – cz. II

Odpowiedzialność z tytułu przekroczenia granic działania przez profesjonalnych pełnomocników

Charakter odpowiedzialności wynikającej z tytułu przekroczenia granic działania przez profesjonalnych pełnomocników zależy od rodzaju normy, która na skutek tego działania została naruszona. W przypadku norm etycznych zawartych w kodeksach etycznych profesjonalnych pełnomocników w grę wchodzić będzie głównie odpowiedzialność dyscyplinarna. Jak bowiem stanowi art. 64 ust 1 ustawy o radcach prawnych za czyny sprzeczne ze ślubowaniem radcowskim lub zasadami etyki radcy prawnego, radca prawny i aplikant podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej. Podobne zapisy znajdują się w art. 64 ust 1 ustawy o doradztwie podatkowym oraz w art. 80 Prawa o adwokaturze. Zatem w przypadku działania przez profesjonalnego pełnomocnika, które naruszyło normy etyczne określone we właściwym dla tego pełnomocnika kodeksie etycznym, pełnomocnik ten będzie ponosił odpowiedzialność dyscyplinarną. Karami dyscyplinarnymi są: upomnienie, nagana z ostrzeżeniem, zawieszenie prawa do wykonywania danego zawodu przez wskazany okres czasu, kara pieniężna, pozbawienie prawa do wykonywania danego zawodu (wydalenie). Stanowią o tym przepisy art. 81 ust 1 prawa o adwokaturze, art. 65 ust 1 ustawy o radcach prawnych oraz art. 64 ust 2 ustawy o doradztwie podatkowym.

W przypadku naruszenia niektórych norm etycznych wyznaczających granice działalności profesjonalnego pełnomocnika możliwym jest również odpowiedzialność cywilna w formie kontraktowej lub deliktowej. Źródłem tej odpowiedzialności może być nieprawidłowe wykonanie umowy zawartej pomiędzy profesjonalnym pełnomocnikiem a jego klientem jak również czyn niedozwolony popełniony przez profesjonalnego pełnomocnika na szkodę bądź jego klienta bądź osoby trzeciej. Do powyższej odpowiedzialności może dojść w razie naruszenia przez profesjonalnego pełnomocnika np. zakazu unikania konfliktu interesów czy też zasady zaufania i ochrony tajemnicy zawodowej poprzez niewłaściwe wykorzystanie informacji uzyskanych od klienta w trakcie świadczenia pomocy prawnej czy też czynności zawodowych. Zauważyć przy tym należy, iż w powyższych przypadkach zwykle naruszenie norm etycznych zawartych w kodeksach etycznych będzie związane również z naruszeniem stosownych przepisów ustaw regulujących działalność danego pełnomocnika profesjonalnego. Zatem w tych przypadkach dojdzie zarówno do naruszenia normy etycznej jak i danego przepisu prawnego (normy prawnej). W przypadku naruszenia norm etycznych wyznaczających zasady odnoszenia się do strony przeciwnej lub w przypadku naruszenia normy wyznaczającej zakres korzystania przez profesjonalnego pełnomocnika z wolności słowa i pisma, która jest normą prawną możliwym jest odpowiedzialność profesjonalnego pełnomocnika z tytułu naruszenia dobra osobistego tego podmiotu, którego owo naruszenie dotyczy.

W przypadku przekroczenia granic prawidłowego reprezentowania przez profesjonalnych pełnomocników interesów klienta w sprawach podatkowym i karnoskarbowych może dojść do odpowiedzialności karnoskarbowej profesjonalnego pełnomocnika. Odpowiedzialność powyższą z punktu widzenia norm etycznych można wiązać jedynie z naruszeniem zasady praworządności, która stanowi, iż profesjonalny pełnomocnik powinien działać w granicach prawa. Swoistym rozwinięciem i uszczegółowieniem tej zasady są w przypadku radców prawnych i adwokatów odpowiednie zapisy kodeków etyki zawodowej - § 12 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu, art 10 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego - przewidujące zakaz podejmowania na rzecz klienta działań, które miałyby na celu popełnienie przestępstwa, ani umożliwiania uniknięcia odpowiedzialności karnej za czyn, który miałby zostać dokonany w przyszłości.

Przede wszystkim jednakże należy zauważyć, iż nie każde naruszenie przepisu prawa będzie pociągać za sobą odpowiedzialność karnoskarbową profesjonalnego pełnomocnika. Zgodnie bowiem z art. 1 k.k.s. odpowiedzialności karnej za przestępstwo skarbowe lub odpowiedzialności za wykroczenie skarbowe podlega ten, kto popełnia czyn społecznie szkodliwy, zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia. Tak więc jedynie naruszenie takiego przepisu prawa, który przewiduje sankcję karnoskarbową może prowadzić do odpowiedzialności karnoskarbowej. Dodatkowo art. 1 § 3 kks ustanowiono uzależnia odpowiedzialność karnoskarbową osoby, która swoim zachowaniem wypełnia znamiona przedmiotowe czynu zabronionego od tego czy można tej osobie przypisać winę w zakresie jego popełnienia. Przesłankami przypisania winy są według k.k.s.: zdolność wiekowa (art. 5 § 1 k.k.s.) i zdrowotna (art. 11 § 2 k.k.s.), możliwość rozpoznania, że nie zachodzi okoliczność wyłączająca bezprawność (art. 10 § 3 k.k.s.) oraz możliwość rozpoznania karalności czynu (art. 10 § 4 k.k.s.).

Polecamy: Przewodnik po zmianach przepisów 2014/2015

Dodatkowo stosownie do treści art. 4 § 1 k.k.s. przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe można popełnić umyślnie, a także nieumyślnie, jeżeli kodeks tak stanowi. Przepis ten stanowi o dodatkowej przesłance przypisania odpowiedzialności karnej, która jest niezależna od winy. Przepis ten formułuje zasadę, iż stypizowane w jego części szczególnej, czyny zabronione, mogą być popełnione jedynie umyślnie. Tylko wówczas, gdy konkretny przepis części szczególnej k.k.s. wprost o tym stanowi, dany czyn zabroniony może być popełniony również nieumyślnie. O tym, że penalizowanie nieumyślnego działania sprawcy ma rzeczywiście charakter wyjątkowy świadczy najlepiej fakt, iż np. w rozdziale 6 części szczególnej k.k.s., zatytułowanym „Przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe przeciwko obowiązkom podatkowym i rozliczeniom z tytułu dotacji lub subwencji” znajdują się jedynie dwa czyny zabronione, które mogą być popełnione również nieumyślnie – art. 82 § 1 i 3, stanowi, iż karze podlega ten kto naraża finanse publiczne na uszczuplenie poprzez nienależną wypłatę, pobranie lub niezgodne z przeznaczeniem wykorzystanie dotacji lub subwencji, również wtedy gdy czyn ten popełnia nieumyślnie oraz art. 84 § 1 KKS – podlega karze ten kto, nie dopełniając obowiązku nadzoru nad przestrzeganiem reguł obowiązujących w działalności danego przedsiębiorcy lub innej jednostki organizacyjnej, dopuszcza, do dokonania czynu zabronionego określonego w tym rozdziale – chociażby działał nieumyślnie.

Zgodnie zaś z art. 4 § 2 k.k.s. czyn zabroniony popełniony jest umyślnie, wówczas gdy sprawca ma zamiar jego popełnienia, to jest chce go popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia na to się godzi Przepis ten określa więc dwie postacie zamiaru: bezpośredni i ewentualny. Zamiar bezpośredni zachodzi w sytuacji, gdy sprawca chce popełnić czyn zabroniony, przy czym zamiar sprawcy musi obejmować całość ustawowych znamion czynu zabronionego. Większe problemy rodzi pojęcie zamiaru ewentualnego, gdzie zwłaszcza termin „godzi się” poddawany jest różnorakim interpretacjom. Pojęcie godzenie się to akceptowanie stanu rzeczy, który może zaistnieć. Chodzić tu może o przeżycie psychiczne zwerbalizowane w postaci zwrotów np.: „dopuszczam i taką możliwość”, „wszystko mi jedno, czy to nastąpi czy nie nastąpi”, „jest to mi obojętne”. Świadomość wysokiego stopnia prawdopodobieństwa popełnienia czynu zabronionego może świadczyć o tym, że sprawca godził się na popełnienie tego czynu. Zamiar ewentualny trzeba będzie jednak wykluczyć, gdy sprawca podejmował środki mające przeciwdziałać nastąpieniu tego stanu rzeczy, częściowo rezygnował z celu, do którego dążył, czy też liczył na tzw. szczęśliwą gwiazdę. Poważne znaczenie praktyczne ma kwestia rozgraniczenia zamiaru ewentualnego od nieumyślności w postaci lekkomyślności, gdzie sprawca także ma świadomość możliwości popełnienia czynu zabronionego. W wyroku z 6 lutego 1973 r., którego tezy zachowują nadal aktualność również w stosunku do k.k.s., Sąd Najwyższy stwierdził: „Warunkiem przyjęcia, że sprawca czynu działał z zamiarem ewentualnym, jest ustalenie, iż – po pierwsze – sprawca miał świadomość, że podjęte działanie może wyczerpywać przedmiotowe znamiona ustawy karnej i – po drugie – sprawca akceptuje sytuację, w której czyn wyczerpuje przedmiotowe znamiona przestępstwa, w postaci aktu woli polegającej na godzeniu się z góry z takim stanem rzeczy, przy czym zgody na skutek nie można domniemywać czy domyślać się, lecz należy wykazać, że stanowiła ona jeden z elementów zachodzących w psychice sprawcy”30.

reklama

Aktualizacja: 04.02.2015

Ekspert:

Russell Bedford Poland Sp. z o.o.

Grupa doradcza Russell Bedford jest członkiem międzynarodowej sieci niezależnych firm doradczych Russell Bedford International, zrzeszających prawników, audytorów, doradców podatkowych, księgowych, finansistów oraz doradców biznesowych. Russell Bedford doradza klientom w ponad 90 krajach na całym świecie. Grupa posiada ponad 290 biur i zatrudnia ok. 7.000 profesjonalnych doradców.

Zdjęcia

Etyczne granice działań pełnomocników w sprawach podatkowych i karnoskarbowych – cz. III /Fotolia
Etyczne granice działań pełnomocników w sprawach podatkowych i karnoskarbowych – cz. III /Fotolia

E-urząd Cyfrowe usługi publiczne. Poradnik dla administracji i przedsiębiorców (książka)79.00 zł

Narzędzia księgowego

POLECANE

WYWIADY

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Jednolity Plik Kontolny

Eksperci portalu infor.pl

Monika Chylińska

Architekt

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »