| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Księgowość > Podatki > Urząd Skarbowy > Najczęstsze problemy > Zwalczanie unikania opodatkowania w Polsce

Zwalczanie unikania opodatkowania w Polsce

Unikanie opodatkowania to problem, z którym mierzą się wszystkie administracje i systemy podatkowe. Ministerstwo Finansów udzieliło redakcji portalu infor.pl informacji, jakie działania są prowadzone w Polsce by minimalizować zjawisko unikania opodatkowania i „uszczelniać” system podatkowy. Zapytaliśmy również o możliwość wprowadzenia podatku przychodowego od firm i nowych obciążeń podatkowych dla banków i zagranicznych sieci handlowych. W imieniu Ministerstwa Finansów wyjaśnień udzielił Janusz Cichoń, wiceminister finansów.

Działania międzynarodowe podejmowane w celu zwalczania zjawiska unikania opodatkowania

Infor.pl: Jak Ministerstwo Finansów walczy z unikaniem opodatkowania? Jakie wprowadzone w ostatnim czasie przepisy uszczelniają skutecznie system podatkowy, a jakie zmiany trzeba jeszcze zdaniem MF wprowadzić?

Zmiany w umowach międzynarodowych

Janusz Cichoń: W celu unikania opodatkowania bardzo często wykorzystywane są tzw. szkodliwe reżimy podatkowe. Ministerstwo Finansów od kilku lat podejmuje aktywne działania zmierzające do wyeliminowania zjawiska tzw. agresywnego planowania podatkowego. W tym celu renegocjowano szereg umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, w celu usunięcia niekorzystnych klauzul wykorzystywanych w agresywnym planowaniu podatkowym, są to umowy m.in. z: Luksemburgiem (protokół do umowy wszedł w życie we wrześniu 2013 r.); Maltą (protokół wszedł w życie w 2011 r.); Czechami (nowa umowa weszła w życie w 2012 r.); Singapurem (nowa umowa weszła w życie w 2014 r.); Cyprem (protokół wszedł w życie w 2013 r.); Indiami (protokół wszedł w życie z 2014 r.); Malezją (nowa umowa podpisana w 2013 r.); Słowacją (protokół wszedł w życie w 2014 r.), oraz ze Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi (protokół wszedł w życie 1 maja 2015r.).

Planuje się renegocjację w najbliższym czasie następnych umów w celu usunięcia tzw. klauzuli tax sparing, jak np. umowy z Tajlandią, Wietnamem czy Tunezją.

Ministerstwo Finansów nie planuje zmian w PIT i VAT w najbliższym czasie

Wymiana informacji podatkowych z innymi krajami

Zwalczanie zjawiska unikania i uchylania się od opodatkowania wymaga efektywnych mechanizmów międzynarodowej wymiany informacji podatkowej. W tym celu w ostatnich latach rozszerzono szereg umów podatkowych o pełną klauzulę wymiany informacji – w tym informacji bankowej. Zawarto 14 umów o wymianie informacji podatkowych, w tym z tzw. rajami podatkowymi.

Główne działania na arenie międzynarodowej w tym zakresie, w które Polska jest zaangażowana w ostatnim okresie, dotyczą:

- rozszerzania umów o unikaniu podwójnego opodatkowania o pełną klauzulę wymiany informacji. W okresie ostatnich 5 lat rozszerzono umowy w zakresie wymiany informacji, m.in. ze Szwajcarią, Danią, Maltą, Czechami, Finlandią, Norwegią, Islandią, Luksemburgiem, Cyprem, Malezją, Słowacją, Indiami oraz Republiką Korei. Funkcjonowanie pełnej klauzuli wymiany informacji w umowie podatkowej stało się „minimalnym standardem”, bez którego Polska nie zawrze jakiejkolwiek nowej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania;

- zawierania umów o wymianie informacji w sprawach podatkowych z jurysdykcjami stosującymi dotychczas szkodliwe praktyki podatkowe i oferujące podatnikom pełną tajemnicę bankową (tzw. raje podatkowe). Dotychczas zawarto 14 takich umów, tj. z Wyspą Man, Jersey, Guernsey, San Marino, Andorą, Gibraltarem, Belize, Wspólnotą Dominiki, Grenadą, Wspólnotą Bahamów, Liberią, Bermudami, Brytyjskimi Wyspami Dziewiczymi oraz Kajmanami;

- stosowania i rozszerzania zakresu terytorialnego Konwencji o wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach podatkowych z 1988 r. oraz Protokół zmieniający Konwencję z 27 maja 2010 r. Polska podpisała niniejszą Konwencję 19 marca 1996 r. (ratyfikacja nastąpiła 25 czerwca 1997 r.), natomiast 1 października 2011 r. wszedł w życie Protokół zmieniający Konwencję;

- realizacji dyrektywy 2011/16/UE z 15 lutego 2011 r. w sprawie współpracy administracyjnej w dziedzinie opodatkowania i uchylająca dyrektywę 77/799/EWG z dniem 1 stycznia 2013 r. Obecnie obowiązująca dyrektywa ustanawia zasady, zgodnie z którymi państwa członkowskie wymieniają ze sobą informacje istotne dla realizacji celów podatkowych.

Istotnym narzędziem przeciwdziałającym transgranicznym oszustwom podatkowym i unikaniu opodatkowania jest również automatyczna wymiana informacji, która umożliwia krajowym administracjom podatkowym pozyskiwanie z instytucji finansowych określonych z góry informacji w stosunku do rachunków zidentyfikowanych przez nie jako prowadzone dla nierezydentów (rezydentów innych państw) lub podmiotów przez nie kontrolowanych, bez uprzedniego wniosku, w ustalonych z góry, regularnych odstępach czasu. Uzyskane w tym trybie informacje będą w dalszej kolejności podlegały systematycznemu przekazywaniu państwu właściwemu dla poszczególnych nierezydentów. W tym zakresie prowadzone są prace na dwóch płaszczyznach.

Po pierwsze, Ministerstwo Finansów prowadzi prace legislacyjne związane z ustawą o wykonywaniu Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki w sprawie poprawy wypełniania międzynarodowych obowiązków podatkowych oraz wdrożenia ustawodawstwa FATCA. Przygotowany w tej materii projekt ustawy został przyjęty i rekomendowany Radzie Ministrów przez Stały Komitet Rady Ministrów.

Po drugie, Ministerstwo Finansów rozpoczęło prace nad implementacją Dyrektywy Rady 2014/107/UE z dnia 9 grudnia 2014 r. zmieniającej Dyrektywę 2011/16/UE w zakresie obowiązkowej automatycznej wymiany informacji w dziedzinie opodatkowania. Planowana ustawa będzie obejmowała nie tylko implementację Dyrektywy Rady 2014/107/UE, ale również wprowadzenie regulacji umożliwiających automatyczną wymianę informacji w dziedzinie opodatkowania z innymi państwami niż unijne. Rozwój automatycznej wymiany informacji ukierunkowany jest na poprawę skuteczności walki z oszustwami podatkowymi i uchylaniem się od opodatkowania i stanowi odpowiedź na zdiagnozowane w poszczególnych państwach Unii i OECD negatywne oddziaływanie tych zjawisk na krajowe wpływy podatkowe oraz pilną potrzebę zwiększenia skuteczności i efektywności poboru podatków.

50 Ściąg Księgowego z aktualizacją online

Ceny transferowe

Janusz Cichoń: W ramach problematyki cen transferowych w celu ograniczenia zjawiska wykorzystywania transakcji między podmiotami powiązanymi do przerzucania dochodów za granicę w dniu 11 kwietnia 2014 r. zarządzeniem Ministra Finansów powołano Zespół Zadaniowy do spraw Kontroli Podmiotów Powiązanych (dalej: Zespół). Do zadań Zespołu należy prowadzenie prac analitycznych w zakresie nieprawidłowości podatkowych w funkcjonowaniu podmiotów powiązanych, współpraca i koordynacja działań Ministerstwa Finansów oraz organów podatkowych i organów kontroli skarbowej w zakresie kontroli podmiotów powiązanych, a także nadzór na wynikami tych kontroli, w tym opracowanie propozycji: zmian organizacyjnych (np. procedur kontroli), szkoleń i zmian legislacyjnych.

Dodatkowo, Ministerstwo Finansów wdraża rozwiązania przyjęte przez OECD w ramach projektu BEPS (Base Erosion Profit Shifting). W związku ze wzrostem znaczenia działalności podmiotów powiązanych oraz jej wpływu na bazę podatkową prowadzone są prace legislacyjne (projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw - druk sejmowy nr 3697) w zakresie zmiany obowiązku sporządzania dokumentacji cen transferowych między podmiotami powiązanymi, dotyczące takiego zdefiniowania obowiązku dokumentacyjnego, aby był on nałożony proporcjonalnie do ryzyka zaniżenia dochodów do opodatkowania oraz zagwarantował organom podatkowym i organom kontroli skarbowej dostęp do rzetelnych informacji pozwalających na ocenę zgodności rozliczeń podatkowych z zasadą ceny rynkowej (zasada arm’s length).

Base Erosion Profit Shirting – projekt OECD

Janusz Cichoń: Niezależnie od powyższego Ministerstwo Finansów jest aktywnie zaangażowane w projekt BEPS, wdrażany obecnie przez OECD. Projekt ten został oceniony jako ważna inicjatywa, która może przynieść długofalowo wymierne skutki w zakresie stworzenia podstaw dla prowadzenia na poziomie krajowym i międzynarodowym skutecznych działań zapobiegających utracie dochodów podatkowych.

Projekt BEPS odwołuje się do potrzeby wypracowania mechanizmów reagowania przez państwa na działania, których skutkiem jest zmniejszanie się podstawy opodatkowania (base erosion) oraz transferowanie dochodów do jurysdykcji o niskim poziomie opodatkowania lub jego braku (profit shifting).

Inicjatywa podjęcia skoordynowanych działań w obszarze BEPS powstała na forum grupy G20. Zwraca ona uwagę na fakt, iż zjawiska globalizacyjne w obszarze gospodarki oraz działania przedsiębiorstw międzynarodowych (MNE), w połączeniu ze zróżnicowaniem systemów podatkowych, skutkują zjawiskami niepożądanymi dla tracących dochody budżetów państw, indywidualnych podatników, poddawanym większym obciążeniom kompensującym straty w innych obszarach opodatkowania, oraz dla indywidualnych przedsiębiorstw, tracących konkurencyjność wobec MNE.

OECD, biorąc pod uwagę impuls G20, przygotowało kompleksowy projekt, którego celem jest wypracowanie rozwiązań w obszarach opodatkowania i współpracy podatkowej najbardziej narażonych na negatywne konsekwencje BEPS (np. e-handel, ceny transferowe, wykorzystywanie umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, tworzenie wartości niematerialnych). Problemy objęte projektem BEPS mają zostać poddane analizie w ramach różnych forów eksperckich, dla wypracowania konkretnych działań do końca bieżącego roku, adekwatnych do zidentyfikowanych problemów.

Janusz Cichoń, wiceminister finansów, Sekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów

Najważniejsze zmiany uszczelniające system podatkowy wynikające z Ustawy o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw.

Infor.pl: W omawianym kontekście ważną rolę mają pełnić zmiany wynikające z niedawnej nowelizacji Ordynacji podatkowej. Proszę o wskazanie najważniejszych z tych zmian.

Janusz Cichoń: Ustawa została uchwalona przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej 9 lipca 2015 r. i przesłana do Senatu RP. Jednym z głównych celów tej ustawy jest uszczelnienie systemu poboru podatków. Nowelizacja ta z jednej strony jest reakcją na bieżące, pilne potrzeby podatników, z drugiej strony pozwoli sprawniej zwalczać oszustwa podatkowe i reagować na patologiczne zachowania. Wejście w życie opisanych wyżej zmian jest planowane na 1 stycznia 2016 r.

Do najważniejszych zmian należy:

  • Wprowadzenie podwyższonej stawki odsetek za zwłokę w wysokości 150% stawki podstawowej przy znacznych zaległościach w VAT, akcyzie i cłach. Stawka podwyższona będzie stosowana przy dużych kwotach zaległości, gdy uszczuplenie jednocześnie przekracza 25% należności oraz przekracza limit wykroczenia skarbowego (5 x minimalne wynagrodzenie). Stawka podwyższona będzie stosowana gdy organ, w toku procedur, wykryje uszczuplenie w deklaracji albo brak deklaracji. Ujawnione przez organy podatkowe bardzo poważne błędy w zakresie rozliczania, najistotniejszych z punktu widzenia wpływów budżetowych, podatku od towarów i usług, podatku akcyzowego oraz ceł oraz brak składania w tym zakresie deklaracji podatkowych powinny pociągać za sobą poważniejsze konsekwencje finansowe. Celem tej zmiany jest wzmocniona prewencja przed uchylaniem się od obowiązków podatkowych oraz zwalczanie oszustw podatkowych.
  • Elastyczność właściwości miejscowej urzędu. Proponuje się wprowadzenie nowego rozwiązania umożliwiającego wyznaczenie jednego „wiodącego” urzędu w sprawach powiązanych podmiotów objętych właściwością miejscową różnych urzędów. Rozwiązanie to będzie stosowane w przypadku uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa skarbowego lub zabezpieczenia dowodów jego popełnienia i ułatwi zwalczanie zorganizowanej przestępczości gospodarczej.
  • Przejęcie przez urząd kontroli skarbowej postępowania prowadzonego przez urząd skarbowy. Zachowując obecny wąski zakres dostępu urzędów skarbowych do informacji bankowych proponuje się nowe rozwiązanie proceduralne umożliwiające przejęcie postępowania przez urząd kontroli skarbowej mający obecnie znacznie szerszy dostęp do danych bankowych. Procedura ta znajdzie zastosowanie, jeśli dane uzyskane przez urząd skarbowy z banków, w ramach przysługujących im uprawnień, nie pozwolą na pełne wyjaśnienie sprawy.

Uszczelnianie systemu podatkowego w podatkach dochodowym

Infor.pl: A jakie działania są podejmowane w zakresie przeciwdziałania unikaniu opodatkowania w podatkach dochodowym?

Janusz Cichoń: „Nieszczelność systemu podatkowego”, a więc nieuzasadnione nie objęcie opodatkowaniem lub preferencjami podatkowymi określonych dochodów ma swoją genezę przede wszystkim w dwóch zjawiskach: pierwsze związane jest ze zmieniającym się otoczeniem, w którym powstają nowe okoliczności - nie możliwe do przewidzenia wcześniej - których nie obejmują istniejące normy prawa podatkowego i w związku z tym sprawiają trudności z określeniem wobec nich obowiązków wynikających z prawa podatkowego, drugie powstaje z rozbieżności interpretacji przepisów prawa podatkowego na etapie jego stanowienia i stosowania, głównie dokonywanych przez orzecznictwo sądowe.

W pierwszym przypadku Ministerstwo Finansów podejmuje działania zmierzające do  nowelizacji przepisów prawa podatkowego i objęcie takich przypadków stosownymi normami prawnymi. Przykładem takich działań jest wprowadzenie od 1 stycznia 2015 r.,  przepisów regulujących obowiązek opodatkowania dochodów z zagranicznych. spółek kontrolowanych Celem tych regulacji jest przede wszystkim zapobieganie unikaniu w Polsce  opodatkowania przy wykorzystaniu mechanizmu przesuwania dochodów do spółek zależnych zlokalizowanych w krajach o preferencyjnych systemach podatkowych. Jest to rozwiązanie stosowane w większości państw członkowskich OECD (np. Stany Zjednoczone, Niemcy, Japonia).  

Tą samą ustawą z dnia 29 sierpnia 2015 r. wprowadzono do ustaw o podatkach dochodowych inne przepisy ukierunkowane na uszczelnienie systemu podatkowego  Do tej grupy regulacji zaliczyć należy między innymi:

- opodatkowanie dochodów osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej z tzw. „polisolokat”, czyli ubezpieczeń osobowych (wynikających z umowy ubezpieczenia „na życie i dożycie”). Kwoty z ubezpieczeń osobowych zwolnione są z opodatkowania podatkiem dochodowym, a więc uzyskany przychód z takiego ubezpieczenia nie podlegał opodatkowaniu. Zauważyć jednak należy, że polisolokaty były de facto formą terminowego  inwestowania oszczędności i były zbliżone w charakterze do gromadzenia oszczędności na rachunkach  terminowych lokatach oszczędnościowych prowadzonych przez banki. Od 1 stycznia 2015 r., co do zasady, dochody z tytułu polisolokat opodatkowane są 19% zryczałtowanym podatkiem dochodowym, analogicznie jak odsetki od środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach prowadzonych przez banki lub spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe;

- zmiany dotyczące przepisów o tzw. niedostatecznej kapitalizacji – limitujących możliwość zaliczania do kosztów uzyskania przychodów odsetek płaconych przez spółkę jej udziałowcom (np. objęcie nimi także powiązań pośrednich);

- wyłączenie stosowania zwolnienia od podatku dochodowego od osób prawnych dywidend w przypadku gdy nie podlegały opodatkowaniu w państwie źródła (PPL),

- przepisy określające sposób ustalania wartości przychodów i kosztów świadczeń w naturze (np. dywidenda rzeczowa),

- doprecyzowanie przepisów o dokumentowaniu transakcji z podmiotami powiązanymi dotyczących spółek osobowych;

- doprecyzowanie regulacji dotyczącej niepodzielonych zysków spółki kapitałowej przekształcanej w spółkę osobową

Z kolei jeśli występują rozbieżności w interpretacjach prawa podatkowego, także  takie, które skutkują w określonych przypadkach nieuzasadnionymi preferencjami podatkowymi, Minister Finansów w ramach posiadanych uprawnień wydaje interpretacje ogólne.

W przypadku, gdy określonego problemu nie da się rozwiązać poprzez wydanie interpretacji ogólnej Ministerstwo Finansów, podejmuje działania  zmierzające do  nowelizacji przepisów prawa podatkowego, co ma miejsce szczególnie w przypadku ukształtowania się jednolitej linii orzeczniczej sądów w interpretacji prawa podatkowego odmiennej od zamierzonej przy wprowadzaniu tej normy. Przykładem takich działań jest wprowadzenie od 1 stycznia 2014 r. opodatkowania dochodów spółek komandytowo-akcyjnych podatkiem dochodowym od osób prawnych. Wprowadzona zmiana nie tylko uszczelniła system podatkowy ale także zrównała zasady opodatkowania akcjonariusza spółki komandytowo-akcyjnej z akcjonariuszem spółki akcyjnej.

Ponadto w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych istnieją uregulowania prawne dotyczące opodatkowania dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach. Przychody nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach to przychody ze źródeł wskazanych przez podatnika, ale ujawnione w nieprawidłowej wysokości, natomiast przychody pochodzące ze źródeł nieujawnionych to przychody ze źródeł niewskazanych przez podatnika  i nieustalonych przez organ podatkowy lub organ kontroli skarbowej. Konstrukcja tych przepisów ma na celu opodatkowanie dochodów ze źródeł ukrywanych, i zmierza do walki ze zjawiskiem tzw. szarej strefy.

Odnośnie zmian w przyszłości, należy  podkreślić, że skuteczność działania systemu podatkowego podlega bieżącemu monitorowaniu przez Ministerstwo Finansów i w przypadku stwierdzenia  jakichkolwiek zakłóceń w jego funkcjonowaniu bezzwłocznie podejmowane są stosowne działania w celu ich wyeliminowania.

Uszczelnianie systemu podatkowego VAT

Infor.pl: Z pewnością największym problemem jest „nieszczelność” systemu podatku VAT. Według szacunków różnych ekspertów luka w zakresie dochodów budżetowych z VAT jest znaczna. Jakie działania w tym obszarze są podejmowane przez MF?

VAT po zmianach od 1 lipca 2015 r.

Janusz Cichoń: Działania służące uszczelnieniu systemu podatku VAT, przeciwdziałaniu zidentyfikowanym nadużyciom lub wyłudzaniu tego podatku oraz zmniejszaniu szarej strefy są konsekwentnie i systematyczne realizowane i przejawiają się w podejmowanych (z uwzględnieniem specyfiki występujących nieprawidłowości) działaniach legislacyjnych, jak i działaniach mających charakter kontrolny.

Wiele z wprowadzonych w tym roku zmian legislacyjnych w obszarze podatku VAT stanowi odpowiedź na zdiagnozowane oszustwa w tym podatku. Należy do nich zaliczyć wprowadzenie od 1 lipca 2015 r. – nowelizacją przepisów dokonaną ustawą z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy – Prawo zamówień publicznych zmian w zakresie:

  • rozszerzenia katalogu towarów objętych mechanizmem odwróconego obciążenia o niektóre towary z kategorii stali, złota, elektroniki (telefony komórkowe, w tym smartfony, komputery przenośne, takie jak tablety, laptopy, notebooki itp., konsole do gier wideo), metale nieżelazne, jak aluminium, ołów, cynk, cyna czy nikiel - przy jednoczesnym ograniczeniu stosowania tego mechanizmu w odniesieniu do towarów z kategorii elektroniki do przypadków, gdy łączna wartość tych towarów w ramach jednolitej gospodarczo transakcji – bez kwoty podatku – przekroczy 20 000 zł;
  • rozszerzenia katalogu towarów, których sprzedaż może być objęta instytucją odpowiedzialności solidarnej o srebro i platynę w postaci surowca i półproduktu, materiały eksploatacyjne do drukarek oraz cyfrowe aparaty fotograficzne;
  • podwyższenia wysokości minimalnej kaucji gwarancyjnej (z 200 tys. zł do 1 mln zł) i maksymalnej kaucji gwarancyjnej (z 3 mln zł do 10 mln zł) w przypadku dostaw paliw w związku z potwierdzoną istotną skalą nadużyć w branży paliwowej;
  • rozszerzenia obowiązku miesięcznego rozliczania VAT m.in. na sprzedawców srebra i platyny w postaci surowca i półproduktu, materiałów eksploatacyjnych do drukarek oraz cyfrowych aparatów fotograficznych, tj. towarów objętych zakresem odpowiedzialności solidarnej.

Z kolei od 1 stycznia 2015 r. rozszerzono obowiązek stosowania kas rejestrujących, poprzez rozszerzenie katalogu czynności, wobec których nie stosuje się zwolnień z obowiązku ewidencjonowania za pomocą kasy rejestrującej. Bezwzględnym obowiązkiem stosowania kas rejestrujących objęte zostały te obszary, w których istnieje uzasadniona obawa wystąpienia nadużyć podatkowych (unikania opodatkowania). Są to takie obszary jak: usługi związane z wyżywieniem, fryzjerskie, kosmetyczne i kosmetologiczne, czy naprawy pojazdów silnikowych.

Resort finansów analizuje również możliwość wprowadzenia systemowych narzędzi takich jak elektroniczna scentralizowana baza faktur VAT. Wprowadzenie tzw. centralnej ewidencji faktur przyczyniłoby się do poprawy ściągalności należnych podatków poprzez zwalczanie lub istotne ograniczanie występowania oszustw w tym podatku.

reklama

Narzędzia księgowego

POLECANE

WYWIADY

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Jednolity Plik Kontolny

Eksperci portalu infor.pl

Łukasz Żur

Menedżer produktu w nazwa.pl

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »