| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJE MOBILNE | KARIERA | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Księgowość > Podatki > Urząd Skarbowy > Postępowanie podatkowe > Zapłata podatku a przedawnienie zobowiązania podatkowego

Zapłata podatku a przedawnienie zobowiązania podatkowego

W dniu 29 września 2014 r. NSA (w składzie całej Izby Finansowej) podjął uchwałę, zgodnie z którą po upływie terminu przedawnienia nie jest dopuszczalne prowadzenie postępowania podatkowego i orzekanie o wysokości zobowiązania podatkowego, które wygasło przez zapłatę. Uchwałę komentuje dla infor.pl Jacek Aninowski, doradca podatkowy, Dyrektor Generalny ds. Obsługi Postępowań w Instytucie Studiów Podatkowych.

W art. 59 § 1 Ordynacji podatkowej przewidziane zostały różne sposoby wygaśnięcia zobowiązania podatkowego. Zapłata zobowiązania podatkowego powoduje jego wygaśnięcie (art. 59 § 1 pkt 1), także przedawnienie jest jednym ze sposobów wygaśnięcia zobowiązania (art. 59 § 1 pkt 9). W związku z powyższym w praktyce procesowej pojawił się problem, jaki wpływ na przedawnienie zobowiązania podatkowego ma jego wcześniejsza zapłata.

Na gruncie wcześniejszych uregulowań zawartych w Ordynacji podatkowej pytanie to miało kardynalne znaczenie w kontekście możliwości dalszego prowadzenia sporu, nawet po zapłacie zaległości podatkowej. Otóż do 1 stycznia 2009 r. decyzja organu I instancji, nawet zaskarżona do organu odwoławczego, była decyzją wykonalną i podatnik stawał przed pytaniem, czy pomimo braku zgody co do poprawności rozstrzygnięcia płacić kwestionowaną zaległość podatkową, czy też nie płacić – i ryzykować wszczęcie postępowania egzekucyjnego, w ramach którego organ podatkowy też mógłby przecież zaspokoić swoje roszczenia.

Organy podatkowe stały bowiem na stanowisku, iż w przypadku zapłaty zaległości podatkowej zobowiązanie podatkowe wygasa, wobec czego nie może wygasnąć ponownie wskutek przedawnienia. A więc w tym przypadku organ odwoławczy może w sposób nieograniczony żadnym terminem dalej procedować. To stawiało w niekorzystnej sytuacji podatników, którzy prowadząc spór zapłacili zaległość podatkową, w przeciwieństwie do podatników, którzy jej nie płacili i która nie została wyegzekwowana od nich. W tej drugiej bowiem sytuacji, w przypadku upływu terminu przedawnienia organ odwoławczy był zobowiązany do umorzenia postępowania podatkowego, a co za tym idzie ostatecznie podatnik nie był zobowiązany do zapłaty kwestionowanej kwoty podatku.

Pierwotnie również orzecznictwo sądów administracyjnych popierało stanowisko organów podatkowych. NSA w uchwale składu siedmiu sędziów z 6 października 2003 r. w sprawie FPS 8/03 (e ONSA 2004/1/7) stwierdził: "zobowiązanie podatkowe przedawnia się jeżeli termin przedawnienia przewidziany w art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137 poz. 926 ze zm.) upłynął przed wydaniem decyzji organu odwoławczego". W uzasadnieniu tej uchwały sąd podkreślił, że zawarte w tej uchwale wywody dotyczą stanu faktycznego, w którym nie doszło do zapłaty podatku w toku postępowania podatkowego i wskazał, że zapłata podatku przed upływem przedawnienia powoduje wygaśnięcie zobowiązania podatkowego na podstawie art. 59 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Zobowiązanie, które wygasło na skutek zapłaty, nie może wygasnąć po raz drugi na skutek przedawnienia. Oznacza to, że po zapłacie podatku termin przedawnienia już nie biegnie, a organ odwoławczy w czasie praktycznie nieograniczonym może wydać jedną z decyzji wymienionych w art. 233 § 1 i § 2, umożliwiając podatnikowi uzyskanie zwrotu nadpłaconego podatku. Organ odwoławczy nie może jedynie określić podatku w kwocie wyższej od zapłaconej, bo w tym zakresie - wobec braku zapłaty - zobowiązanie wygasło na skutek przedawnienia.

PRZEWODNIK PO ZMIANACH PRZEPISÓW III-IV KWARTAŁ 2014 R

Polecamy: Komplet : IFK + MK + Infororganizer

Kasy fiskalne 2015 / 2016 – zwolnienia

Podyskutuj o tym na naszym FORUM

Stanowisko zaprezentowane w powołanej wyżej uchwale aprobowane było pierwotnie w orzecznictwie (np wyroki NSA z 18 sierpnia 2004 r., sygn. FSK 364/04 (System Informacji Prawniczej LEX - Lex nr 158241, z 12 kwietnia 2006 r., sygn. FSK 2365/04 - POP z 2006 r., nr 5, poz. 76, z 10 maja 2006 r., sygn. I FSK 815/05 - Lex nr 282623, z 11 września 2007 r., sygn. II FSK 795/06 niepubl., z 19 lutego 2009 r., sygn. I FSK 1623/08 niepubl.).

Z kolei stanowisko, że wbrew interesowi podatnika nie można orzekać o wysokości tego zobowiązania w sytuacji, gdy decyzja organu pierwszej instancji wydana została przed upływem terminu przedawnienia i doszło do zapłaty zobowiązania podatkowego, a decyzja organu drugiej instancji wydana została już po upływie przedawnienia, znalazła odzwierciedlenie dopiero w późniejszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W wyroku z dnia 21 grudnia 2011 r. sygn. akt I GSK 749/10 stwierdzono, że "przepis art. 208 § 1 O.p. w sposób jednoznaczny określa procesowy skutek upływu terminu przedawnienia, który wymaga od organu pierwszej instancji lub organu odwoławczego umorzenia postępowania w przypadku, gdy organ ten nie zdążył orzec przed upływem przedawnienia określonego zobowiązania podatkowego - niezależnie od tego, czy nastąpiło to po zapłacie, czy przed zapłatą podatku. Określony w tym przepisie upływ terminu przedawnienia stanowi ujemną przesłankę procesową do orzekania przez organ podatkowy, co do przedawnionego zobowiązania podatkowego, gdyż skutkuje bezprzedmiotowością postępowania".

Takie też stanowisko pojawiło się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w zakresie zobowiązań podatkowych w podatkach dochodowych (wyroki z dnia 2 sierpnia 2012 r. sygn. akt II FSK 97/11, z dnia 9 października 2012 r. sygn. akt II FSK 523/11) w których stwierdzono, że przepis art.208 § 1 O.p. w sposób jednoznaczny określa procesowy skutek upływu terminu przedawnienia, który wymaga od organu podatkowego umorzenia postępowania w przypadku, gdy organ ten nie zdążył orzec przed upływem przedawnienia określonego zobowiązania podatkowego – niezależnie od tego, czy nastąpiło to po zapłacie czy przed zapłatą podatku.

W związku ze wskazanymi wyżej rozbieżnościami w orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny podjął w dniu 3 grudnia 2012 r. uchwałę (sygn. akt I FPS 1/12) w składzie 7 sędziów, w której przyjął korzystne dla podatników stanowisko i orzekł, że  w świetle art. 70 § 1 i art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym od 1 września 2005 r. po upływie terminu przedawnienia nie jest dopuszczalne prowadzenie postępowania podatkowego i orzekanie o wysokości zobowiązania podatkowego, które wygasło przez zapłatę. Wydawałoby się, że przedmiotowa uchwała rozwiąże cały spór doktrynalny …

Otóż nie. Jeden bowiem ze składów Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zgodził się z tą uchwałą i skierował ponowne zapytanie do składu poszerzonego o podjęcie nowej uchwały. I na szczęście dla podatników Naczelny Sąd Administracyjny w pełnym składzie Izby Finansowej w uchwale z dnia 29 września 2014 r. sygn. akt II FPS 4/13 podtrzymał wykładnię prawa zaprezentowaną w uchwale z dnia 3 grudnia 2012 r.

Należy się całkowicie zgodzić z konsekwentnym już obecnie stanowiskiem NSA. Fakt zapłaty podatku nie może bowiem wpływać na bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, a przede wszystkim powodować, iż organ podatkowy nabywa prawo do wydawania decyzji bez żadnych ograniczeń czasowych. Słusznym jest również twierdzenie, iż okoliczność zapłaty podatku nie może w znaczący sposób pogorszyć sytuacji prawnej podatnika w porównaniu z podatnikiem, który nie zrealizował swojego obowiązku. Byłaby to swego rodzaju preferencja wobec podatników nie realizujących tego podstawowego obowiązku, jakim jest zaplata podatku, co prowadziłoby do wykładni sprzecznej z Konstytucją, z zawartej w niej zasadą demokratycznego państwa prawa i zasadą równości i sprawiedliwości.

reklama

Polecamy artykuły

Narzędzia księgowego

POLECANE

WYWIADY

reklama

Ostatnio na forum

Jednolity Plik Kontolny

Eksperci portalu infor.pl

Tomasz Okurowski

Specjalista od nowoczesnych technologii zarówno samochodowych jak domowych. Wyjątkowy znawca nawigacji samochodowych, systemów multimedialnych, car audio i aplikacji mobilnych.

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »