Porozumienie w sprawie zadatku jest dopuszczalne w każdej umowie, w której mamy do czynienia ze świadczeniami obu stron, bez względu na to, jaki jest ich charakter (pieniężny lub nie).

Rzeczywiste wręczenie zadatku

Zadatek to dodatkowe zastrzeżenie w umowie, ale ma charakter realny. Oznacza to, że zadatek musi zostać rzeczywiście wręczony i to nie później niż przy zawarciu umowy. Kwota wręczona przed lub po jej zawarciu nie może być uznana za uiszczoną jako zadatek. Nie będzie nią więc np. określona kwota wręczona kontrahentowi w toku prowadzonych z nim negocjacji, jeśli do zawarcia umowy ostatecznie nie doszło (tak przykładowo orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2003 r., III CKN 231/01).

Ponieważ pieniądze lub rzeczy dane kontrahentowi jako zadatek przepadają na jego korzyść, gdy umowa nie została zrealizowana, lub stanowią miernik tego, co się należy od tego kontrahenta, to jest on swoistą sankcją za jej niewykonanie. Dlatego też wartość zadatku równą lub przewyższającą wartość głównego świadczenia umowy w konkretnym wypadku można potraktować jako nadmierne odszkodowanie za niewykonanie umowy. Powyższe, jak zostanie wskazane w poniższych rozważaniach, ma swoje konsekwencje podatkowe.

Strony mogą samodzielnie określić, jakie są konsekwencje wręczenia zadatku. Jeżeli tego nie uczynią oraz nie ma w tym zakresie ustalonego zwyczaju, to nastąpi skutek przewidziany w art. 394 k.c. Zgodnie z nim, jeżeli jedna ze stron nie wykona umowy, to druga strona może od niej odstąpić bez wyznaczania dodatkowego terminu (byłaby do tego zobowiązana na mocy ogólnych przepisów dotyczących zobowiązań wzajemnych - art. 491 k.c.). Dodatkowo może zachować otrzymany zadatek, a jeśli strona sama go udzieliła, wolno jej żądać sumy dwukrotnie wyższej bez względu na to, czy i w jakiej wysokości poniosła szkodę.

2. Otrzymanie zadatku

Firma Cegiełka świadczy usługi remontowo-budowlane. Zawiera umowy, z których wynika obowiązek uiszczenia przez nabywców usług firmy Cegiełka zadatku w wysokości 10% wartości usługi. Czy otrzymany zadatek podlega opodatkowaniu podatkiem VAT? Czy firma Cegiełka może wykazać obowiązek podatkowy w związku z otrzymaniem zadatku w momencie wystawienia faktury VAT, tj. w terminie 7 dni od dnia otrzymania zadatku?

Orzymanie zadatku - moment powstania obowiązku

Tak. Otrzymany przez spółkę Cegiełka zadatek podlega opodatkowaniu podatkiem VAT. Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą otrzymania zadatku. Pomimo iż spółka ma 7 dni na wystawienie faktury VAT, obowiązek podatkowy powstanie zawsze z chwilą otrzymania zadatku. Niemożliwe jest więc "przesunięcie" powstania obowiązku podatkowego.

Jeśli pobrano zaliczki, zadatki i przedpłaty lub raty, obrotem jest również kwota otrzymanych zaliczek, zadatków, przedpłat lub rat, pomniejszona o przypadającą od nich kwotę podatku. Oznacza to, że otrzymując zadatek podatnik powinien opodatkować jego wartość.

Moment powstania obowiązku podatkowego