| INFORFK | INFORRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | SKLEP
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Księgowość > Poradniki > Jak księgować środki trwałe

Jak księgować środki trwałe

Środki trwałe zaliczane są do podstawowych składników majątku podmiotów gospodarczych i niejednokrotnie stanowią kluczowy zasób w prowadzonej przez przedsiębiorstwo działalności gospodarczej. Oznacza to, że im większe jest znaczenie majątku trwałego w aktywach przedsiębiorstwa, tym ważniejsze staje się prawidłowe ujmowanie tego majątku i zmian w nim zachodzących, zarówno z punktu widzenia prawa bilansowego (zasad rachunkowości), jak i prawa podatkowego (rozliczeń podatkowych).

Amortyzacja środków trwałych
Odpisy amortyzacyjne mają na celu korygowanie wartości początkowej majątku trwałego. Są one wliczane do kosztów działalności jednostki.
Zużycie środków trwałych nie dotyczy gruntów niesłużących wydobyciu kopalin metodą odkrywkową oraz dzieł sztuki i eksponatów muzealnych, a także zwierząt hodowlanych. Biorąc pod uwagę przyczyny tego procesu, wyróżnia się zużycie fizyczne oraz zużycie ekonomiczne.
Zużycie fizyczne środków trwałych następuje zarówno z przyczyn naturalnych (starzenie się), jak i na skutek jego użytkowania. Na wysokość tego zużycia wywiera wpływ rodzaj i jakość składnika majątku trwałego, intensywność, warunki i sposób wykorzystania (jedna, dwie lub trzy zmiany, działanie agresywnych substancji) oraz staranność obsługi i częstotliwość przeprowadzanych remontów.
Zużycie ekonomiczne środków trwałych (zwane również zużyciem moralnym) powodowane jest postępem technicznym, w wyniku którego nowe składniki majątku trwałego są doskonalsze, pozwalające produkować lepiej i taniej. W rezultacie postępu technicznego niektóre składniki majątku trwałego jeszcze fizycznie niezużyte muszą niekiedy być zamieniane na obiekty bardziej nowoczesne, a więc i tańsze w eksploatacji.
Stopniowe zużywanie się składników majątku trwałego wymaga uwzględnienia w jego ewidencji zużycia (umorzenia) jako korekty ich wartości początkowej. W tym celu jednostka gospodarcza powinna dokonywać odpisów amortyzacyjnych (odpisów umorzeniowych), które korygują wartość nabycia (wartość początkową) majątku trwałego. Jednocześnie odpisy amortyzacyjne, jako pieniężny odpowiednik zużycia majątku trwałego, są wliczane do kosztów działalności jednostki.
Zużycie majątku trwałego oblicza się przy zastosowaniu stóp procentowych lub stawek kwotowych ustalanych od wartości środków trwałych. Wysokość zużycia majątku trwałego, w wyrażeniu pieniężnym, zależy przede wszystkim od dwóch czynników: wartości majątku trwałego, przyjętej za punkt wyjścia obliczeń zużycia oraz przewidywanego okresu użytkowania majątku trwałego i rozłożenia zużycia w czasie.
Metody obliczania zużycia, z punktu widzenia rozkładania w czasie odpisów od wartości majątku trwałego, można podzielić na metody amortyzacji równomiernej i metody amortyzacji nierównomiernej.
CO NA TO PRAKTYKA?
Amortyzacja równomierna
Przy stosowaniu metod amortyzacji równomiernej (tzw. metod amortyzacji liniowej) przyjmowane jest umowne założenie, że majątek trwały zużywa się jednakowo w każdej jednostce czasu okresu jego gospodarczej przydatności, bez względu na to, czy był on wykorzystywany, czy też nieczynny. Za wartość składnika majątku trwałego przyjmuje się jego wartość początkową figurującą w ewidencji lub aktualną cenę nabycia (tzw. cenę odtworzenia), którą należałoby zapłacić obecnie za takie same obiekty. Ze względu na trudność stałej aktualizacji cen majątku trwałego, za podstawę odpisów amortyzacyjnych przyjmuje się ceny „historyczne”, które – w przypadku rażących rozbieżności w stosunku do aktualnych cen nabycia – zmienia się (przeszacowuje). Taki sam efekt można również uzyskać w wyniku stosowania odpowiednich współczynników przeliczeniowych do ustalonych stawek amortyzacyjnych.
 
Dla ustalenia stawki amortyzacyjnej wartość początkową składnika majątku trwałego (lub wartość jego odtworzenia) dzieli się na przewidywany okres przydatności gospodarczej. W związku z całym szeregiem czynników, które wpływają na długość okresu użytkowania majątku trwałego, czas ten ustala się, biorąc pod uwagę przewidywany okres ich użytkowania w przeciętnych warunkach oraz średnie tempo postępu technicznego w danej grupie majątku trwałego.
CO NA TO PRAKTYKA?
Amortyzacja nierównomierna
Przy stosowaniu metod amortyzacji nierównomiernej przyjmowane jest założenie, że zużycie majątku trwałego kształtuje się różnie w poszczególnych latach jego użytkowania. Do metod amortyzacji nierównomiernej zalicza się amortyzację degresywną, amortyzację progresywną oraz amortyzację naturalną.
W degresywnej metodzie amortyzacji przyjmowane jest założenie, że wydajność danego składnika majątku trwałego stopniowo maleje, a jednocześnie rosną koszty jego użytkowania (wyższe koszty remontów, częstsze przestoje). W tym celu, aby zapewnić równomierny rozkład kosztów eksploatacji (amortyzacji, remontów, obsługi itp.) w całym okresie użytkowania, zwiększające się koszty eksploatacji neutralizowane są poprzez malejącą w kolejnych latach kwotę odpisów amortyzacyjnych.
W progresywnej metodzie amortyzacji przyjmowane jest założenie wzrastających odpisów amortyzacyjnych. Jako uzasadnienie tej metody można przytoczyć stopniowe osiąganie projektowanej zdolności produkcyjnej przez środek trwały.
W naturalnej metodzie amortyzacji przyjmowane jest założenie, że zużycie składnika majątku trwałego jest jednakowe na jednostkę jego pracy, np. na godzinę pracy maszyny, na jeden kilometr przebiegu samochodu, na jedną sztukę wyrobu itp. Dla ustalenia stawki amortyzacyjnej wartość składnika majątku trwałego dzieli się przez ilość jednostek pracy, jaką wykona on w całym okresie jego przydatności. Przy stosowaniu tej metody dokonywania odpisów, kwota amortyzacji w danym okresie zależy od stopnia intensywności wykorzystania składnika majątku trwałego, bowiem kwota amortyzacji powstaje w rezultacie pomnożenia stawki przez liczbę jednostek pracy wykonanych w danym okresie.
 
Uregulowania odnośnie bilansowego ujęcia amortyzacji środków trwałych zawarte są w art. 32 ustawy o rachunkowości. Przepis artykułu stanowi, że odpisów amortyzacyjnych lub umorzeniowych od środków trwałych dokonuje się drogą systematycznego, planowego rozłożenia jego wartości początkowej na ustalony okres amortyzacji. Rozpoczęcie amortyzacji następuje nie wcześniej niż po przyjęciu środka trwałego do używania, a jej zakończenie nie później, niż z chwilą zrównania wartości odpisów amortyzacyjnych lub umorzeniowych z wartością początkową środka trwałego lub przeznaczenia go do likwidacji, sprzedaży lub stwierdzenia jego niedoboru, z ewentualnym uwzględnieniem przewidywanej przy likwidacji ceny sprzedaży netto pozostałości środka trwałego.
EKSPERT RADZI
Wskaźniki amortyzacji
Przy ustalaniu okresu amortyzacji i rocznej stawki amortyzacyjnej uwzględnia się okres ekonomicznej użyteczności środka trwałego, na określenie którego wpływają w szczególności: liczba zmian, na których pracuje środek trwały; tempo postępu techniczno-ekonomicznego; wydajność środka trwałego mierzona liczbą godzin jego pracy, liczbą wytworzonych produktów albo innym właściwym miernikiem; prawne lub inne ograniczenia czasu używania środka trwałego; przewidywana przy likwidacji cena sprzedaży netto istotnej pozostałości środka trwałego.
Na dzień przyjęcia środka trwałego do używania należy ustalić okres lub stawkę i metodę jego amortyzacji. Poprawność stosowanych okresów i stawek amortyzacji środków trwałych powinna być przez jednostkę okresowo weryfikowana, odpowiednią korektę dokonywanych w następnych latach obrotowych odpisów amortyzacyjnych.
W przypadku zmiany technologii produkcji, przeznaczenia do likwidacji, wycofania z używania lub innych przyczyn powodujących trwałą utratę wartości środka trwałego, dokonuje się – w ciężar pozostałych kosztów operacyjnych – odpowiedniego odpisu aktualizującego jego wartość.
 
Dla środków trwałych o niskiej jednostkowej wartości początkowej można ustalać odpisy amortyzacyjne lub umorzeniowe w sposób uproszczony, przez dokonywanie zbiorczych odpisów dla grup środków zbliżonych rodzajem i przeznaczeniem lub jednorazowo odpisując wartość tego rodzaju środków trwałych.
Uregulowania dotyczące podatkowego ujęcia amortyzacji środków trwałych zawarte są, co do zasady, w art. 16a) do art. 16m) u.p.d.o.p.
Zgodnie z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1 u.p.d.o.p. (enumeratywne wyliczenie kosztów nieuznanych za koszty uzyskania przychodu). W art. 15 ust. 6 u.p.d.o.p. wskazano, że kosztem uzyskania przychodów są odpisy z tytułu zużycia środków trwałych (odpisy amortyzacyjne) dokonywane wyłącznie zgodnie z art. 16a) do art. 16m), z uwzględnieniem art. 16 ust. 1 u.p.d.o.p.
Jednym z warunków uznania odpisów z tytułu zużycia środków trwałych za koszty uzyskania przychodów jest posiadanie przez podatnika ewidencji środków trwałych, na podstawie której możliwe jest ustalenie wysokości odpisów stanowiących koszt uzyskania przychodów. Art. 9 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych stanowi, że podatnicy obowiązani są do prowadzenia ewidencji rachunkowej zgodnie z odrębnymi przepisami, w sposób zapewniający określenie wysokości dochodu (straty), podstawy opodatkowania i wysokości należnego podatku za rok podatkowy, a także do uwzględnienia w ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych informacji niezbędnych do obliczenia wysokości odpisów amortyzacyjnych zgodnie z art. 16a) do art. 16m) u.p.d.o.p.
Na podstawie analizy powyższych przepisów należy wnosić, że prawidłowo prowadzona ewidencja środków trwałych powinna zawierać przynajmniej następujące informacje: data wpisu do ewidencji, metoda amortyzacji, wartość początkowa środka trwałego, zmiana wartości początkowej (zwiększenia i zmniejszenia), symbol KŚT, przyjęta stawka amortyzacyjna, zmiany w zakresie stawek amortyzacyjnych, wartość odpisu amortyzacyjnego (miesięczna i roczna), data zbycia/likwidacji środka trwałego. Aby uniknąć sporów z organami kontroli podatkowej warto zadbać, aby ewidencja zawierała wszystkie niezbędne dane do prawidłowego ustalenia wartości odpisów amortyzacyjnych dla celów podatkowych. Należy bowiem pamiętać, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa zawsze na tym, kto wywodzi z tego faktu skutki prawne.
Którą metodę wybrać
Przed rozpoczęciem dokonywania odpisów amortyzacyjnych bardzo istotne jest przyjęcie przez podatnika metody amortyzacji środka trwałego. Decyzja o stosowanej metodzie nie może bowiem ulec zmianie w okresie dokonywania odpisów amortyzacyjnych. Metody amortyzacji wskazane w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych można ogólnie podzielić na:
•  metodę liniową, zgodnie z którą podstawa obliczania odpisów amortyzacyjnych w całym okresie ich dokonywania jest taka sama (wartość początkowa zmienia się wyłącznie w wyniku ulepszeń lub innych zdarzeń opisanych w przepisach ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych),
•  metodę degresywną, zgodnie z którą podstawa dokonywania odpisów amortyzacyjnych ulega zmianie w okresie amortyzacji.
Metoda liniowa
W przypadku przyjęcia metody liniowej podatnik zobowiązany jest do dokonywania odpisów przy zastosowaniu stawek z wykazu rocznych stawek amortyzacyjnych podanych w załączniku nr 1 do ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (dalej: stawki z wykazu stawek amortyzacyjnych) lub, w określonych przypadkach, stawek indywidualnych.
W celu prawidłowego przyjęcia stawki podanej w wykazie stawek amortyzacyjnych bardzo ważna jest prawidłowa klasyfikacja środka trwałego w KŚT (Klasyfikacja Środków Trwałych). W wielu przypadkach tego rodzaju klasyfikacja jest utrudniona. W przypadku wątpliwości co do kwalifikacji według KŚT zalecane jest skorzystanie z pomocy biegłych. Ewentualna pomyłka może bowiem rodzić poważne konsekwencje podatkowe.
Po dokonaniu prawidłowej kwalifikacji i ustaleniu właściwej stawki, odpisów amortyzacyjnych dokonuje się od wartości początkowej środków trwałych, począwszy od pierwszego miesiąca następującego po miesiącu, w którym ten środek trwały wprowadzono do ewidencji, do końca tego miesiąca, w którym następuje zrównanie sumy odpisów amortyzacyjnych z ich wartością początkową lub w którym postawiono je w stan likwidacji, zbyto lub stwierdzono ich niedobór.
Zmiany stawek z wykazu
Przepisy podatkowe pozwalają na podwyższanie i obniżanie stawek z wykazu stawek amortyzacyjnych. Podatnicy mogą podane w wykazie stawki podwyższać:
•  dla budynków i budowli używanych w warunkach: pogorszonych – przy zastosowaniu współczynników nie wyższych niż 1,2 lub złych – przy zastosowaniu współczynników nie wyższych niż 1,4,
•  dla maszyn, urządzeń i środków transportu, z wyjątkiem morskiego taboru pływającego, używanych bardziej intensywnie w stosunku do warunków przeciętnych albo wymagających szczególnej sprawności technicznej, przy zastosowaniu w tym okresie współczynników nie wyższych niż 1,4,
•  dla maszyn i urządzeń zaliczonych do grupy 4–6 i 8 KŚT, poddanych szybkiemu postępowi technicznemu, przy zastosowaniu współczynników nie wyższych niż 2,0.
Za pogorszone warunki używania budynków i budowli uważa się używanie tych środków trwałych pod ciągłym działaniem wody, par wodnych, znacznych drgań, nagłych zmian temperatury oraz innych czynników powodujących przyśpieszenie zużycia obiektu.
Za złe warunki używania budynków i budowli uważa się używanie tych środków trwałych pod wpływem niszczących środków chemicznych, a zwłaszcza gdy służą one do produkcji, wytwarzania lub przechowywania żrących środków chemicznych. Dotyczy to również przypadków silnego działania na budynek lub budowlę niszczących środków chemicznych rozproszonych w atmosferze, wodzie lub wydzielających się w postaci oparów, których źródłem są inne obiekty znajdujące się w pobliżu.
Przez maszyny, urządzenia i środki transportu wymagające szczególnej sprawności technicznej rozumie się te obiekty, które używane są w pracy na trzy zmiany, mimo że nie działają ze swej istoty w ruchu ciągłym, używane w warunkach terenowych, w warunkach leśnych, pod ziemią lub innych wskazujących na bardziej intensywne zużycie.
Przez maszyny i urządzenia grupy 4–6 i 8 KŚT poddane szybkiemu postępowi technicznemu rozumie się maszyny, urządzenia i aparaturę, w których zastosowane są układy mikroprocesorowe lub systemy komputerowe, spełniające założone funkcje dzięki wykorzystaniu w nich najnowszych zdobyczy techniki, a także pozostałą aparaturę naukowo-badawczą i doświadczalno-produkcyjną.
Stawki podane w wykazie stawek amortyzacyjnych, w odniesieniu do budynków i budowli oraz maszyn, urządzeń i środków transportu wymagających szczególnej sprawności technicznej podlegają podwyższeniu od miesiąca następującego po miesiącu, w którym zaistniały okoliczności uzasadniające te zmiany. W przypadku ustania tych okoliczności stawki ulegają obniżeniu, począwszy od miesiąca następującego po miesiącu ich ustania.
Należy przy tym pamiętać, że możliwość podwyższenia stawek to prawo przysługujące podatnikowi, z którego może on skorzystać po spełnieniu określonych warunków. Natomiast obowiązkiem podatnika jest obniżenie stawek w momencie ustania okoliczności do stosowania współczynników podwyższających stawki amortyzacyjne.
W odniesieniu do maszyn i urządzeń zaliczonych do grupy 4–6 i 8 KŚT podatnicy mogą podwyższać stawki bądź rezygnować z ich stosowania, począwszy od miesiąca następującego po miesiącu, w którym środki te zostały wprowadzone do ewidencji, albo od pierwszego miesiąca każdego następnego roku podatkowego. Oznacza to, że podwyższenia i obniżenia (po wcześniejszym podwyższeniu) stawki nie można dokonać po odniesieniu w koszty uzyskania przychodów odpisów amortyzacyjnych (tj. np. począwszy od czwartego miesiąca od miesiąca wpisu do ewidencji do końca roku podatkowego oraz w trakcie roku).
Przepisy podatkowe pozwalają również na obniżenie podanych w wykazie stawek amortyzacyjnych dla poszczególnych środków trwałych. Obniżenia można dokonać w każdym przypadku i nie jest ono uzależnione od spełnienia jakichkolwiek warunków. Zmiany stawki dokonuje się począwszy od miesiąca, w którym środki te zostały wprowadzone do ewidencji, albo od pierwszego miesiąca każdego następnego roku podatkowego. Należy jednak podkreślić, że brak jest przepisu, który pozwalałby na powrót do stosowania stawek z wykazu. Niemniej spotkać można opinie o istnieniu tego rodzaju możliwości.
ZAPAMIĘTAJ
W szczególnych przypadkach podatnicy mogą indywidualnie ustalić stawki amortyzacyjne dla używanych lub ulepszonych środków trwałych, po raz pierwszy wprowadzonych do ewidencji danego podatnika oraz inwestycji w obcych środkach trwałych.
Przy ustalaniu indywidualnych stawek należy wziąć pod uwagę, że okres amortyzacji nie może być krótszy niż:
•  dla środków trwałych zaliczonych do grupy 3–6 i 8 Klasyfikacji (KŚT) oraz inwestycji w obcych środkach trwałych (z wyjątkiem inwestycji w obcych budynkach, lokalach lub budowlach):
– 24 miesiące – gdy ich wartość początkowa nie przekracza 25 000 złotych,
– 36 miesięcy – gdy ich wartość początkowa jest wyższa od 25 000 złotych i nie przekracza 50 000 złotych,
– 60 miesięcy – w pozostałych przypadkach,
•  dla środków transportu, w tym samochodów osobowych oraz inwestycji w obcych środkach transportu – 30 miesięcy,
•  dla budynków (lokali) i budowli – 10 lat, z wyjątkiem budynków wymienionych w rodzajach 103 i 109 Klasyfikacji (KŚT), trwale związanych z gruntem, kiosków towarowych o kubaturze poniżej 500 metrów sześciennych, domków kempingowych oraz budynków zastępczych, dla których okres ten nie może być krótszy niż 36 miesięcy,
•  dla inwestycji w obcych budynkach (lokalach) lub budowlach – 10 lat.
Środki trwałe zaliczane do grupy 3–6 i 8 KŚT oraz środki transportu uznaje się za:
•  używane, jeżeli podatnik udowodni, że przed ich nabyciem były wykorzystywane co najmniej przez okres 6 miesięcy, lub
•  ulepszone, jeżeli przed wprowadzeniem do ewidencji wydatki poniesione przez podatnika na ich ulepszenie stanowiły co najmniej 20% wartości początkowej.
Budynki i budowle uznaje się za:
•  używane, jeżeli podatnik wykaże, że przed ich nabyciem były wykorzystywane co najmniej przez okres 60 miesięcy, lub
•  ulepszone, jeżeli przed wprowadzeniem do ewidencji wydatki poniesione przez podatnika na ulepszenie stanowiły co najmniej 30% wartości początkowej.
Stosowanie indywidualnych stawek (z wyłączeniem inwestycji w obcych środkach trwałych) jest uzależnione albo od spełnienia kryterium okresu używania albo kryterium wartości nakładów na ulepszenie poniesionych przed wpisem składnika majątku do ewidencji środków trwałych.
Dodać należy, że indywidualne stawki amortyzacyjne (z wyłączeniem inwestycji w obcych środkach trwałych) dotyczą wyłącznie nabytych składników majątku, bez względu na formę nabycia (zakup, darowizna, aport). Indywidualną stawkę można stosować również w przypadku ujawnienia środka trwałego, pod warunkiem, że zaistniały wspomniane wyżej okoliczności (używanie lub poniesienie nakładów). Warunkiem jest jednak, aby okres wykorzystywania ujawnionego środka trwałego przed jego nabyciem wynosił odpowiednio co najmniej 6 lub 60 miesięcy.
Metoda degresywna
W myśl przepisów podatkowych możliwe jest również dokonywanie odpisów amortyzacyjnych od wartości początkowej maszyn i urządzeń zaliczonych do grupy 3–6 i 8 KŚT oraz środków transportu, z wyjątkiem samochodów osobowych (w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych) w pierwszym podatkowym roku ich używania przy zastosowaniu stawek podanych w wykazie stawek amortyzacyjnych podwyższonych o współczynnik nie wyższy niż 2,0 lub w przypadku używania środków trwałych, określonych wyżej, w zakładzie położonym na terenie gminy o szczególnym zagrożeniu wysokim bezrobociem strukturalnym albo w gminie zagrożonej recesją i degradacją społeczną, nie wyższy niż 3,0. W następnych latach podatkowych odpisów amortyzacyjnych dokonuje się od wartości początkowej pomniejszonej o dotychczasowe odpisy amortyzacyjne, ustalonej na początek kolejnych lat ich używania.
Środki trwałe używane sezonowo
Odpisów amortyzacyjnych od używanych sezonowo środków trwałych dokonuje się w okresie ich wykorzystywania. W takim przypadku wysokość miesięcznego odpisu amortyzacyjnego ustala się poprzez podzielenie rocznej kwoty odpisów amortyzacyjnych przez liczbę miesięcy w sezonie albo przez 12 miesięcy w roku.
Zgodnie z prawem
art. 32 ust. 1 ustawy o rachunkości
Odpisów amortyzacyjnych lub umorzeniowych od środka trwałego dokonuje się drogą systematycznego, planowego rozłożenia jego wartości początkowej na ustalony okres amortyzacji. Rozpoczęcie amortyzacji następuje nie wcześniej niż po przyjęciu środka trwałego do używania, a jej zakończenie – nie później niż z chwilą zrównania wartości odpisów amortyzacyjnych lub umorzeniowych z wartością początkową środka trwałego lub przeznaczenia go do likwidacji, sprzedaży lub stwierdzenia jego niedoboru, z ewentualnym uwzględnieniem przewidywanej przy likwidacji ceny sprzedaży netto pozostałości środka trwałego.

Źródło:

INFOR

POLECANE ARTYKUŁY

TERMINARZ

PAŹ20
TydzieńPWŚCPSN
40293012345
416789101112
4213141516171819
4320212223242526
4427282930310102

Poznaj platformę INFORFK

Ostatnio na forum

Narzędzia księgowego

Eksperci infor.pl

Kamil Polak

Ekspert

Zostań ekspertem Infor.pl »