| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Księgowość > Poradniki > Opodatkowanie odszkodowań i kar umownych

Opodatkowanie odszkodowań i kar umownych

Dla podatników PIT, zarówno przedsiębiorców, jak i osób pozostających na etacie, istotne znaczenie ma opodatkowanie otrzymywanych odszkodowań i kar umownych. Wolne od podatku dochodowego są uzyskane odszkodowania, których wysokość lub zasady ustalania regulują odrębne przepisy. Od tej zasady ustawodawca przewidział jednak wiele wyjątków. Przedsiębiorca natomiast zawsze zapłaci podatek od kary umownej otrzymanej w wyniku niewywiązania się z umowy przez kontrahenta.

Odszkodowania z odrębnych przepisów

Z przywileju zwolnienia z podatku dochodowego korzystają wyłącznie odszkodowania spełniające określone warunki. Katalog odszkodowań wolnych od podatku zawiera art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie z ustanowioną w tym przepisie zasadą ogólną, podatku nie trzeba płacić od otrzymanego odszkodowania, którego wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw bądź przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw. Z podatkowego zwolnienia będą zatem korzystały przykładowo odszkodowania wynikające z przepisów prawa cywilnego, administracyjnego czy prawa pracy.

Wskazać należy, że przepisy podatkowe nie zawierają definicji odszkodowania. Oznacza to, że w tym zakresie należy posiłkować się przepisami prawa cywilnego. Na gruncie prawa cywilnego odszkodowanie za doznaną szkodę majątkową lub niemajątkową uzależnione jest od zaistnienia zdarzenia, z którym przepisy łączą obowiązek naprawienia szkody. Ponadto pomiędzy zdarzeniem a zaistniałą w jego wyniku szkodą musi istnieć związek przyczynowy. Warto pamiętać, że kodeks cywilny wyróżnia dwa podstawowe rodzaje odpowiedzialności: kontraktową, która powstaje z mocy umowy i odnosi się do przypadków niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania (art. 471 k.c. i nast.), oraz deliktową, czyli wynikającą z czynów niedozwolonych (art. 415 k.c. i nast.). Oprócz odpowiedzialności odszkodowawczej wynikającej z przepisów prawa cywilnego, czyli występującej w stosunkach prywatno prawnych, polski system prawa przewiduje również m.in. odpowiedzialność za szkody wyrządzone na skutek niezgodności z prawem działania organu władzy publicznej.

Katalog wyłączeń ze zwolnienia

Jak już wiadomo, ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych w art. 21 ust. 1 pkt 3 ogranicza zakres odszkodowań objętych zwolnieniem wyłącznie do przypadków, w których wysokość odszkodowania lub zasady jego ustalania wynikają z przepisów szczególnych (odrębnych ustaw oraz aktów wykonawczych do tych ustaw). Nie wszystkie odszkodowania spełniające powyższy warunek objęte są jednak podatkową preferencją. Ustawodawca przewidział wiele wyjątków od zasady ulgowego traktowania wypłaty odszkodowań regulowanych w odrębnych przepisach. Pierwsza grupa wyłączeń dotyczy odszkodowań wynikających z przepisów prawa pracy.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy o PIT poszkodowany będzie musiał rozliczyć się z fiskusem w przypadku otrzymania określonych w prawie pracy odpraw i odszkodowań z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia umowy o pracę. Opodatkowaniu podlegają także odprawy pieniężne wypłacane na podstawie przepisów o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, a zatem odprawy pieniężne wypłacane w ramach tzw. zwolnień grupowych. Katalog odszkodowań wyłączonych ze zwolnienia z opodatkowania obejmuje ponadto odprawy i odszkodowania z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia funkcjonariuszom pozostającym w stosunku służbowym.

Ze zwolnienia podatkowego nie może także skorzystać podatnik, który otrzymał odszkodowanie przyznane na podstawie przepisów o zakazie konkurencji. Wyjaśnijmy, że obowiązek wypłaty odszkodowania w wyniku zawarcia umowy o zakazie konkurencji regulują przepisy art. 1011 oraz 1012 kodeksu pracy. Ponieważ obowiązek wypłaty odszkodowania wynika wprost z przepisów odrębnej ustawy, w praktyce przez długi czas uznawano, że taka rekompensata jest zwolniona z podatku dochodowego. Wątpliwości w tym zakresie rozwiała nowelizacja ustawy o PIT, która 1 stycznia 2001 r. wprost wyłączyła z katalogu zwolnień odszkodowania regulowane w przepisach o zakazie konkurencji. Obowiązek wypłaty odszkodowania w tym wypadku wynika bowiem bezpośrednio z umowy zawartej między pracodawcą, a pracownikiem. Kwota odszkodowania wypłacona z tytułu zobowiązania się pracownika do niezajmowania się interesami konkurencyjnymi stanowi zatem przychód ze stosunku pracy, który należy opodatkować.

Kolejna grupa wyłączeń odnosi się do rekompensat uzyskiwanych przez przedsiębiorców i podatników PIT prowadzących działy specjalne produkcji rolnej. Podatkowym zwolnieniem nie zostały objęte odszkodowania za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Podatek należy zapłacić także od odszkodowań za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzeniem działów specjalnych produkcji rolnej, z których dochody opodatkowane są według skali podatkowej lub według 19-proc. stawki liniowej. W tych wypadkach otrzymane odszkodowania należy zaliczyć do przychodów z działalności gospodarczej i oprowadzić od nich podatek dochodowy.

reklama

Narzędzia księgowego

POLECANE

WYWIADY

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Jednolity Plik Kontolny

Eksperci portalu infor.pl

Robert Augustyn

Adwokat

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »