| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Księgowość > Poradniki > Ulga mieszkaniowa w podatku od spadków i darowizn

Ulga mieszkaniowa w podatku od spadków i darowizn

W ustawie o podatku od spadków i darowizn mieszkanie nabyte w drodze spadku czy darowizny podlega odrębnemu zwolnieniu. Jeżeli podatnik nie chce lub nie może skorzystać ze zwolnienia w ramach tzw. zerowej grupy podatkowej, może wybrać tzw. ulgę mieszkaniową. Pozwala ona na wyłączenie z podstawy opodatkowania powierzchni mieszkania do 110 mkw. Jak w przypadku innych ulg, również i ta została obwarowana przez ustawodawcę określonymi warunkami. To właśnie ich spełnienie jest najczęstszą przyczyną sporów z fiskusem. Orzeczenia, w których sądy administracyjne spory te rozwiązują, mogą być bardzo cenną wskazówką dla innych podatników, zwłaszcza że w wielu orzeczeniach sądy nie kierują się literalnym brzemieniem przepisów, ale wykładnią celowościową.

Ulgę oblicza się dla całej nieruchomości

SENTENCJA

Ustalenie podstawy opodatkowania powinno w pierwszej kolejności nastąpić poprzez potrącenie od wartości nabytej zabudowanej nieruchomości, a więc sumy wartości budynku mieszkalnego i działki gruntu, ciężaru w postaci wartości służebności osobistej przewidzianej w umowie darowizny. W celu ustalenia podstawy opodatkowania nie przewiduje się możliwości obliczania wielkości udziałów obciążeń przypadających proporcjonalnie do wartości na każdy ze składników przedmiotu nabycia, a więc w stanie faktycznym sprawy - budynek mieszkalny oraz oddzielnie na działkę gruntu.

Wyrok NSA z 4 grudnia 2007 r., niepublikowany

SYGN. AKT II FSK 1253/06

UZASADNIENIE

W październiku 2003 r. babcia darowała wnukowi działkę zabudowaną drewnianym domem mieszkalnym. Wartość darowizny określono w umowie na 200 tys. zł, w tym wartość domu na 80 tys. zł a wartość działki na 120 tys. zł.

Umową ustanowiono także na rzecz darczyńcy i jej syna oraz jego żony służebność osobistą, polegającą na dożywotnim prawie zamieszkiwania i korzystania z określonych umową pomieszczeń. Wartość tej służebności ustalono na kwotę 8 tys. zł rocznie, kapitalizując ją do sumy 144 tys. zł. Obdarowany oświadczył, że spełnia ustawowe przesłanki skorzystania z ulgi podatkowej przewidzianej w art. 16 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. nr 45, poz. 207 z późn. zm.).

W październiku 2005 r. organy podatkowe orzekły o odpowiedzialności podatkowej notariusza jako płatnika z tytułu niepobrania podatku od spadków i darowizn od darowizny. W ocenie organu notariusz nieprawidłowo odjął od wartości nieruchomości wartość całej służebności, a następnie zastosował ulgę z art. 16 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Zdaniem organu podatkowego, służebność należało odrębnie odliczyć od wartości gruntu i odrębnie od wartości budynku przyjmując, że na budynek przypada 40 proc. wartości służebności, a na grunt 60 proc. wartości służebności. W efekcie tzw. czysta wartość darowizny, jako podstawa opodatkowania, wyniosła 56 tys. zł. Po odliczeniu ulgi z art. 16 ustawy o podatku od spadków i darowizn i kwoty wolnej od podatku notariusz powinien pobrać i odprowadzić należny podatek w wysokości 1060,70 zł, czego nie uczynił, gdyż według jego wyliczeń podatek nie wystąpił.

W związku z bezskutecznym odwołaniem notariusz wniósł skargę do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie stanął na stanowisku, że przyjęty w decyzjach obu organów sposób ustalania podstawy opodatkowania był nieprawidłowy. Sąd podkreślił, że budynek stanowi część składową gruntu i nie może być przedmiotem odrębnego obrotu w oderwaniu od gruntu, na którym się znajduje, tak jak i grunt nie może zostać nabyty bez wybudowanego na nim budynku (art. 46 par. 1 i art. 47 kodeksu cywilnego). Umowa naruszająca wskazane reguły byłaby nieważna z mocy prawa.

Zdaniem sądu, ustalenie podstawy opodatkowania w rozpoznawanej sprawie powinno nastąpić poprzez odliczenie od wartości darowizny (200 tys. zł) wartości skapitalizowanego ciężaru (144 tys. zł) oraz wartości nieprzekraczającej 110 mkw. powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego, zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, jeśli obdarowany spełniał warunki określone w ust. 2 tego przepisu.

Skład orzekający podkreślił, że ulga przewidziana w art. 16 ustawy przysługuje z mocy prawa a dokonanie potrąceń ciężarów od wartości darowizny nie może pozbawiać uprawnień wynikających z cytowanego przepisu. W wyniku odliczenia od wartości darowizny obciążającego ją ciężaru, a następnie uwzględnienia przysługującej obdarowanemu ulgi mieszkaniowej, nie wystąpi kwota podlegająca opodatkowaniu. Nie może więc być mowy o obowiązku pobrania podatku przez notariusza, a tym samym orzeczeniu o jego odpowiedzialności jako płatnika.

Racji organom podatkowym nie przyznał również Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd uznał, że skarga kasacyjna dyrektora izby skarbowej nie ma usprawiedliwionych podstaw. NSA przypomniał, że podstawę opodatkowania stanowi wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych po potrąceniu długów i ciężarów (czysta wartość). Przepisy przewidują też ulgę podatkową w wypadku nabycia w drodze darowizny budynku mieszkalnego lub jego części przez osoby zaliczane do I grupy podatkowej, a więc między innymi zstępnych darczyńcy. Ulga polega na niewliczeniu do podstawy opodatkowania wartości nabytego w taki sposób budynku mieszkalnego lub jego części do łącznej wysokości nieprzekraczającej 110 mkw. powierzchni użytkowej budynku. Okoliczność spełnienia przez obdarowanego warunków do zastosowania tej ulgi nie było w sprawie sporne.

Jak zauważył NSA przedmiotem umowy darowizny była działka o powierzchni 0,2903 ha, zabudowana drewnianym domem mieszkalnym o powierzchni 108 m.kw. W umowie przedmiot darowizny obciążono służebnością osobistą polegającą na dożywotnim prawie wskazanych w niej osób do zamieszkiwania i korzystania z określonych w umowie pomieszczeń, jak też podano w umowie skapitalizowaną wartość służebności.

W ocenie sądu wykładnia gramatyczna przedstawionych wyżej przepisów podatkowego prawa materialnego wskazują na to, że ustalenie podstawy opodatkowania powinno w pierwszej kolejności nastąpić poprzez, jak to przyjęto w zaskarżonym wyroku, potrącenie od wartości nabytej zabudowanej nieruchomości, a więc sumy wartości budynku mieszkalnego i działki gruntu, ciężaru w postaci wartości służebności osobistej przewidzianej w umowie darowizny. W celu ustalenia podstawy opodatkowania nie przewiduje możliwości obliczania wielkości udziałów obciążeń przypadających proporcjonalnie do wartości na każdy ze składników przedmiotu nabycia, a więc w stanie faktycznym sprawy - budynek mieszkalny oraz oddzielnie na działkę gruntu.

Kolejną czynnością zmierzającą do określenia wysokości podatku od spadków i darowizn powinno być odliczenie od tak ustalonej podstawy opodatkowania wartości przysługującej obdarowanemu ulgi podatkowej.

OPINIA

GRZEGORZ BĄCIK

prawnik z kancelarii prawnej Chałas i Wspólnicy

Komentowany wyrok dotyczy stanu prawnego obowiązującego w 2003 roku, jednak tezy, jakie zawiera, są aktualne na gruncie przepisów ustawy o podatku od spadków i darowizn obowiązujących obecnie. Zasadność oraz słuszność orzeczenia w sposób oczywisty nie budzi wątpliwości, gdyż interpretacja przepisów dotyczących określania podstawy opodatkowania w podatku od spadków i darowizn prezentowana w komentowanym wyroku potwierdza utrwaloną wykładnię przepisów. Ponadto należy wskazać, iż przepisy określające podstawę opodatkowania przy ustalaniu czystej wartości darowizny nie dzielą przedmiotu darowizny. Dodatkowo prawo do zastosowania tzw. ulgi mieszkaniowej odnosi się do m.in. budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego stanowiących odrębną własność. W związku z czym do pojęcia budynku czy lokalu należy odnieść przepisy prawa cywilnego, wskazujące, iż nie jest możliwe, ujmując sprawę najogólniej, oddzielanie budynku (lokalu) od gruntu na niej położonego. Zasada superficies solo cedit jest jedną z fundamentalnych reguł dotyczących nieruchomości w polskim porządku prawnym. Pomijanie jej, w sytuacji gdy prawo podatkowe nie reguluje kwestii związanych z nieruchomości w tym zakresie, nie znajduje oparcia w przepisach, stanowi więc przejaw fiskalizmu, a nie stosowania prawa.

reklama

Narzędzia księgowego

POLECANE

WYWIADY

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Jednolity Plik Kontolny

Eksperci portalu infor.pl

Sylwia Czub-Kiełczewska

Specjalista ds. ochrony danych osobowych i informacji niejawnych

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »