Wartości niematerialne i prawne są składnikami aktywów trwałych, które w bilansie należy wykazać w pozycji A.I. Do wartości niematerialnych i prawnych zalicza się nabyte przez jednostkę prawa majątkowe, nadające się do gospodarczego wykorzystania, o przewidywanym okresie ekonomicznej użyteczności dłuższym niż rok, a przede wszystkim autorskie prawa majątkowe, prawa pokrewne, licencje i koncesje, prawa do wynalazków, patentów, znaków towarowych, wzorów użytkowych i zdobniczych, know-how. Wartości niematerialne i prawne obejmują również nabytą wartość firmy - dodatnią i koszty prac rozwojowych zakończonych wynikiem pozytywnym.

Zgodnie z przepisami ustawy o rachunkowości i ustaw podatkowych, z punktu widzenia amortyzacji rozróżniamy dwie kategorie wartości niematerialnych i prawnych. Do pierwszej należą niskocenne składniki, tj. w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych: wartości niematerialne i prawne o wartości nieprzekraczającej 3500 zł, które można bezpośrednio zaliczać w koszty w miesiącu oddania ich do używania. Kategoria druga obejmuje te składniki wartości niematerialnych i prawnych, których wartość przekracza 3500 zł. Te składniki są wprowadzone do ewidencji i jednostki dokonują odpisów amortyzacyjnych począwszy od pierwszego miesiąca następującego po oddaniu ich do używania. Wartość początkową wartości niematerialnych i prawnych stanowi cena nabycia, która jest ustalana w sposób analogiczny zarówno do celów podatkowych, jak i rachunkowych.

Wartością firmy jest różnica między ceną nabycia określonej jednostki lub zorganizowanej jej części a niższą od niej wartością godziwą przejętych aktywów netto. Przy ustalaniu dodatniej wartości firmy uwzględnia się również wydatki bezpośrednio związane z nabyciem przedsiębiorstwa, takie jak np. opłaty notarialne, podatek od czynności cywilnoprawnych. Prace rozwojowe zakończone wynikiem pozytywnym oznaczają, że w najbliższej przyszłości wykorzystanie wyników tych prac przyniesie jednostce korzyści ekonomiczne. Koszty prac rozwojowych niespełniające tych warunków odpisuje się w ciężar pozostałych kosztów operacyjnych. Amortyzacji wartości niematerialnych i prawnych dokonuje się wyłącznie metodą liniową.

Know-how obejmuje wartość uzyskanych informacji związanych z wiedzą w dziedzinie przemysłowej, handlowej, naukowej lub organizacyjnej. Wartości niematerialne i prawne ewidencjonuje się na koncie 02X "Wartości niematerialne i prawne". Do konta 02X należy prowadzić ewidencję analityczną z podziałem na poszczególne składniki wartości niematerialnych i prawnych.

Umorzenie wartości niematerialnych i prawnych ewidencjonujemy na koncie 07X. Po stronie Ma konta 07X należy wykazać zwiększenia umorzeń wartości niematerialnych i prawnych, zaś po stronie Wn konta 07X wykazujemy w szczególności:

• zmniejszenie stanu wartości niematerialnych i prawnych w wyniku likwidacji lub sprzedaży,

• korekty odpisów aktualizujących wycenę wartości niematerialnych i prawnych w korespondencji z kontem "Pozostałe koszty operacyjne",

• wyksięgowanie z ewidencji całkowicie umorzonych tytułów wartości niematerialnych i prawnych.

W bilansie wartości niematerialne i prawne wykazujemy w wartości netto, tj. w wartości początkowej pomniejszonej o dotychczas dokonane odpisy amortyzacyjne. Zgodnie z ustawą o rachunkowości, amortyzacji podlegają wszystkie bez wyjątku wartości niematerialne i prawne. Okresy podatkowe dokonywania odpisów amortyzacyjnych nie mogą być krótsze niż:

• 24 miesiące - dla praw autorskich i licencji na programy komputerowe, licencji na wyświetlanie filmów oraz na emisję programów radiowych i telewizyjnych,

• 36 miesięcy - dla poniesionych kosztów prac rozwojowych,

• 60 miesięcy - dla pozostałych wartości niematerialnych i prawnych.

Zgodnie z ustawą o rachunkowości, okres dokonywania odpisów amortyzacyjnych prac rozwojowych nie może przekraczać 5 lat.