| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJE MOBILNE | KARIERA | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Księgowość > Porady prawne > Kary umowne w księgach rachunkowych

Kary umowne w księgach rachunkowych

Jak ująć w księgach rachunkowych zapłacone i otrzymane kary umowne? Jak udokumentować te kary? Jak kary umowne traktowane są przez prawo podatkowe?


Zapisy o karach umownych w sporządzanych umowach mają przede wszystkim na celu zabezpieczenie prawidłowego wykonania przedmiotu umowy. Zgodnie z art. 483 kodeksu cywilnego, karą umowną jest zapłata określonej sumy tytułem naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Warto pamiętać też, że karę umowną można zastrzec tylko w odniesieniu do zobowiązania niepieniężnego.


Z art. 484 k.c. wynika, że kara umowna należy się wierzycielowi w zastrzeżonej wysokości bez względu na wysokość poniesionej szkody. Jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane, wówczas dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej. Trzeba pamiętać, że niedopuszczalne jest żądanie kary umownej za nieterminową płatność. Za opóźnienia w zapłacie przewidziane są sankcje w postaci odsetek.

A zatem kara umowna należna jest wtedy, gdy zaistnieją niekorzystne dla strony zdarzenia związane z wykonaniem umowy, np. nieterminowo wykonana usługa, nieterminowo usunięte wady.


Przykład

Firma podpisała umowę z kontrahentem na dostarczenie do końca miesiąca materiałów. W umowie zostaje zawarty zapis na wypadek, gdyby któraś ze stron nie wywiązała się z postanowień umowy. Gdyby dostawca nie dostarczył w umówionym terminie materiałów, zapłaciłby karę umowną w wysokości 0,2 proc. wartości umowy za każdy dzień zwłoki.

Z punktu widzenia ewidencji księgowej będziemy rozpatrywać kary umowne otrzymane i zapłacone.


Pozostała działalność operacyjna a kary umowne


Obowiązek zaliczenie otrzymanych kar do przychodów z pozostałej działalności operacyjnej (i analogicznie - zapłaconych kar jako pozostałych kosztów operacyjnych) wynika z art. 3 ust. 1 pkt 32 lit. f ustawy o rachunkowości. Zgodnie z tym przepisem, przez pozostałe koszty i przychody operacyjne rozumie się koszty i przychody pośrednio związane z działalnością operacyjną jednostki, a w szczególności związane z m.in. odszkodowaniami, karami i grzywnami. Należy pamiętać, że kary w postaci odsetek za zwłokę zaliczane są odpowiednio do kosztów lub przychodów finansowych, a nie operacyjnych.


Kary otrzymane


Mając na uwadze art. 6 ustawy o rachunkowości, w księgach rachunkowych jednostki należy ująć wszystkie osiągnięte, przypadające na jej rzecz przychody i obciążające ją koszty związane z tymi przychodami, dotyczące danego roku obrotowego, niezależnie od terminu ich zapłaty. W konsekwencji, ujęcie w księgach rachunkowych jest „etapowe”, czyli:

1) naliczenie kary - rozliczenie międzyokresowe przychodów,

2) otrzymanie zapłaty kary - zaliczenie do pozostałych przychodów operacyjnych.


Kary umowne można udokumentować wystawieniem noty księgowej (i na tej podstawie ująć w księgach rachunkowych). Notę wystawia wierzyciel w dwóch egzemplarzach. Oryginał noty otrzymuje dłużnik, natomiast kopia pozostaje u wierzyciela. W poniższej tabeli prezentujemy ewidencję kar otrzymanych.


Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Przykład

Dostawca firmy ADA nie wywiązał się z zawartej umowy. Firma otrzymała z tego tytułu od dostawcy karę umowną w kwocie 2000 zł. W księgach rachunkowych firmy ADA dokonano następujących zapisów:

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

 

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Kary zapłacone


Koszty z tytułu zapłaconych kar umownych zaliczane są do pozostałych kosztów operacyjnych.
Oto ujęcie w księgach rachunkowych zapłaconych kontrahentom kar:

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Przykład

Firma WIKAR nie wywiązała się z zawartej umowy o dostawę towarów. W efekcie niedotrzymania warunków umowy firma musiała zapłacić karę umowną w wysokości 5000 zł. Zapłaty dokonano przelewem bankowym.

Ewidencja zapłaconej kary będzie ujęta w księgach rachunkowych firmy WIKAR w następujący sposób:

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Kary w świetle unormowań podatkowych


W świetle art. 16 ust. 1 pkt 18, 19 i 22 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych nie uznaje się za koszty uzyskania przychodów między innymi kar umownych i odszkodowań z tytułu wad dostarczonych towarów, wykonanych robót i usług oraz zwłoki w dostarczeniu towaru wolnego od wad albo zwłoki w usunięciu wad towarów albo wykonanych robót i usług.


Oto fragment pisma z 5 maja 1997 r., PO3-MD-722-114/97, w którym Minister Finansów stwierdza: „(...) W myśl art. 16 ust. 1 pkt 22 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych nie uważa się za koszty uzyskania przychodów kar umownych i odszkodowań z tytułu:

- wad dostarczonych towarów lub wykonanych robót i usług,

- zwłoki w dostarczeniu towarów wolnych od wad,

- zwłoki w usunięciu wad towarów albo wykonanych robót i usług.

A contrario do tego postanowienia ustawy, kary umowne z tytułu zwłoki spowodowanej nieterminowym wykonaniem robót są zaliczane do kosztów uzyskania przychodów”.


A zatem, ani naliczone, ani zapłacone kary umowne i odszkodowania z tytułu: wad dostarczonych towarów, wad wykonanych robót i usług, zwłoki w dostarczeniu towaru wolnego od wad, zwłoki w usunięciu wad towarów albo wykonanych robót i usług - nie stanowią kosztów uzyskania przychodów.


Natomiast przychodem podatkowym są przy tym wszystkie otrzymane kary i odszkodowania, a więc także te, które u dłużnika nie stanowiły kosztu uzyskania przychodów. Okazuje się, że w praktyce podatnicy mają jednak wiele wątpliwości co do możliwości zaliczania do kosztów uzyskania przychodów poszczególnych kar funkcjonujących w obrocie gospodarczym.

Kary zarachowane do pozostałych kosztów operacyjnych i niestanowiące kosztów podatkowych w konsekwencji zmniejszają wynik finansowy z jednej strony, ale z drugiej - zwiększają podstawę opodatkowania podatkiem dochodowym.


Jeśli zaś chodzi o podatek od towarów i usług, to kary umowne nie są czynnościami wymienionymi w ustawie o podatku od towarów i usług i w konsekwencji nie podlegają opodatkowaniu VAT.


Podstawa prawna:

l ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (j.t. Dz.U. z 2002 r. Nr 76, poz. 694 z późn.zm.),

l ustawa z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (j.t. Dz.U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654 z późn.zm.),

l ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (j.t. Dz.U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 z późn.zm.),

l ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 z późn.zm.).

Aneta Mazur

reklama

Polecamy artykuły

Autor:

Źródło:

Prawo Przedsiębiorcy
Koszty podatkowe – wyłączenia i ograniczenia (PDF)14.90 zł

Narzędzia księgowego

POLECANE

WYWIADY

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Jednolity Plik Kontolny

Eksperci portalu infor.pl

KRAUSE LEGAL Kancelaria prawna

Nasza kancelaria świadczy wszechstronną pomoc prawną skierowaną do właścicieli firm rodzinnych oraz małych i średnich przedsiębiorstw.

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »