Przepisy podatkowe i bilansowe w różny sposób regulują zasady dokonywania odpisów amortyzacyjnych. Zatem każda jednostka prowadzi (zazwyczaj) odrębne ewidencje na potrzeby ustawy o rachunkowości i ustawy o podatku dochodowym (do celów ustalania podstawy opodatkowania). Ewidencja odpisów amortyzacyjnych na potrzeby podatku dochodowego (prowadzona w oddzielnym zeszycie, arkuszu kalkulacyjnym czy też poprzez system rozbudowanej ewidencji analitycznej prowadzonej do konta amortyzacji) następuje w sposób niezależny od ewidencji tych odpisów prowadzonej w księgach rachunkowych zgodnie z przepisami ustawy o rachunkowości. W przypadku przedstawionym powyżej błąd wykryty przez kontrolę urzędu skarbowego nie musi automatycznie oznaczać błędu w sensie prawa bilansowego. Jeśli zatem wykryty przez kontrolę błąd jest błędem stricte podatkowym (dotyczy zastosowanych podatkowych stawek amortyzacji, a nie bilansowej rocznej stawki amortyzacji wyliczonej na podstawie okresu ekonomicznej użyteczności środka trwałego), to nie wystąpi potrzeba korekty odpisów umorzeniowych w księgach rachunkowych.

Uwaga

Jeśli w wyniku kontroli urzędu skarbowego korekta amortyzacji dotyczy wyłącznie amortyzacji jako kosztu podatkowego, to nie wystąpi potrzeba korekty odpisów umorzeniowych w księgach rachunkowych.

Jeśli jednak błąd naliczenia amortyzacji był błędem nie tylko podatkowym, ale i rachunkowym, to skutki błędu popełnionego w 2009 r. należy ująć w księgach rachunkowych roku 2011 lub 2010 (jeżeli błąd jest istotny, a jeszcze nie zostało zatwierdzone roczne sprawozdanie finansowe za 2010 r.). Sam sposób ujęcia w księgach rachunkowych skutków korekty błędnych zapisów będzie zależał od tego, czy wykryty błąd jest błędem istotnym oraz czy został wykryty przed czy po zatwierdzeniu sprawozdania za 2010 r. U podatników podatku dochodowego od osób prawnych korekta zobowiązania podatkowego wynikająca z popełnionego błędu w okresach poprzednich również podlega ewidencji w księgach rachunkowych okresu bieżącego.

Jeśli błąd popełniony w okresie poprzednim powoduje zwiększenie zobowiązania z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych, to skutki korekty ewidencjonuje się:

• Wn konto 821 "Rozliczenie wyniku finansowego za lata poprzednie" lub Wn konto 870 "Obowiązkowe obciążenia wyniku finansowego",

• Ma konto 220 "Rozrachunki z urzędem skarbowym z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych".

Jeśli natomiast błąd popełniony w okresie poprzednim powoduje zmniejszenie zobowiązania z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych, to skutki korekty ewidencjonuje się:

• Wn konto 220 "Rozrachunki z urzędem skarbowym z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych"

• Ma konto 821 "Rozliczenie wyniku finansowego za lata poprzednie" lub Ma konto 870 "Obowiązkowe obciążenia wyniku finansowego".

Z zaniżeniem podstawy opodatkowania wiąże się także obowiązek uiszczenia odsetek z tytułu zwłoki. Odsetki ewidencjonuje się:

• Wn konto 821 "Rozliczenie wyniku finansowego za lata poprzednie" w wysokości dotyczącej lat ubiegłych oraz

• Wn konto 755 "Koszty finansowe" w części dotyczącej bieżącego roku,

• Ma konto 220 "Rozrachunki z urzędem skarbowym z tytułu odsetek".

W przypadku błędów wykrytych po sporządzeniu rocznego sprawozdania finansowego za 2010 r. można wyróżnić sytuacje jak w schemacie.

Wymienione wyżej cztery sytuacje dotyczące błędu popełnionego w okresie poprzednim zostały przedstawione w poniższym przykładzie.

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

PRZYKŁAD

W 2009 r. jednostka kupiła środek trwały, od którego w 2009 r. podwójnie naliczano amortyzację zarówno dla celów rachunkowych, jak i podatkowych. W ten sposób zawyżono w 2009 r. kwotę odpisów amortyzacyjnych o 100 000 zł. Błąd ten został wykryty przez kontrolę urzędu skarbowego za ten rok. Urząd wydał w marcu 2011 r. (w związku z zawyżeniem kosztów podatkowych 2009 r.) decyzję naliczenia podatku dochodowego od osób prawnych w kwocie 19 000 zł (100 000 zł x 19%). Kwota odsetek z tytułu zwłoki w zapłacie zobowiązania podatkowego wyniosła 11 000 zł (kwota przykładowa), z czego 4000 zł dotyczy 2009 r., 5000 zł 2010 r., a 2000 zł 2011 r.

Sytuacja 1

Ponieważ stwierdzony błąd ma istotny wpływ na rzetelne i jasne przedstawienie sytuacji majątkowej, finansowej oraz wyniku finansowego jednostki w 2009 r., to korekta odpisów umorzeniowych - w sytuacji gdy roczne sprawozdanie za 2010 r. nie zostało jeszcze zatwierdzone - powinna nastąpić w księgach 2010 r. Wynika to z art. 54 ust. 3 ustawy o rachunkowości, gdzie wskazuje się, że: jeżeli w danym roku obrotowym lub przed zatwierdzeniem sprawozdania finansowego za ten rok obrotowy jednostka stwierdziła popełnienie w poprzednich latach obrotowych błędu, w następstwie którego nie można uznać sprawozdania finansowego za rok lub lata poprzednie za spełniające wymagania określone w art. 4 ust. 1, to kwotę korekty spowodowanej usunięciem tego błędu odnosi się na kapitał (fundusz) własny i wykazuje jako "zysk (stratę) z lat ubiegłych".

Ewidencja w księgach roku 2010

1. Korekta błędnie naliczonej w 2009 r. amortyzacji

Wn konto 070 "Odpisy umorzeniowe środków trwałych" 100 000 zł

Ma konto 821 "Rozliczenie wyniku finansowego za lata poprzednie"; w analityce: "Skutki błędów z lat ubiegłych" 100 000 zł

2. Decyzja urzędu skarbowego dotycząca zaległego podatku dochodowego od osób prawnych za rok 2009

Wn konto 821 "Rozliczenie wyniku finansowego za lata poprzednie"; w analityce: "Skutki błędów z lat ubiegłych" 19 000 zł

Ma konto 220 "Rozrachunki publicznoprawne"; w analityce: "Rozrachunki z urzędem skarbowym z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych" 19 000 zł