Jeżeli spółka sprzeda środek trwały, a następnie zawrze z nabywcą umowę leasingu, mamy do czynienia z leasingiem zwrotnym. Ewentualne straty lub zyski ze sprzedaży tego aktywa w przypadku finansowego charakteru umowy należy rozliczyć w czasie.
Spółki, które w swojej działalności gospodarczej korzystają ze składników majątku na podstawie umów leasingu, mogą mieć trudności z ewidencjonowaniem szczególnych przypadków takich transakcji. Wynika to z faktu, że ustawa o rachunkowości nie odnosi się wprost do tej kwestii. W tym zakresie spółki mogą korzystać tylko z art. 3 ust. 4 ustawy o rachunkowości. W przypadku spełnienia jednego z siedmiu warunków zawartych w tym przepisie umowę należy zakwalifikować jako leasing finansowy.
Ustawa o rachunkowości nie reguluje natomiast takich kwestii, jak leasing zwrotny. Z taką sytuacją mamy do czynienia, gdy jednostka nabywa środek trwały i sprzedaje go firmie leasingowej, żeby wziąć go w leasing. Do niedawna spółki w tym zakresie mogły korzystać z rozwiązań Międzynarodowego Standardu Rachunkowości 17 - Leasing. Obecnie kwestię tę wyjaśnia krajowy standard rachunkowości nr 5 - Leasing, najem, dzierżawa. Został on opublikowany w Dzienniku Urzędowym ministra finansów z 12 marca 2008 r. nr 4, poz. 35.
Ujęcie umowy sprzedaży
Należy pamiętać, że w przypadku umowy leasingu zwrotnego w pierwszym etapie zbywca przedmiotu ewidencjonuje transakcję jak typową umowę sprzedaży. Nie ma tu znaczenia, czy późniejsza umowa leasingu będzie miała charakter finansowy czy operacyjny.
W księgach rachunkowych można to ująć w następujący sposób:
1. Sprzedaż środka trwałego: strona Wn konta 240 - Inne rozrachunki - wartość brutto, strona Ma konta 760 - Pozostałe przychody operacyjne - wartość netto, strona Ma 223 - Rozrachunki z urzędem skarbowym z tytułu VAT - należny VAT.
2. Wyksięgowanie środka trwałego: strona Wn konta 766 - Pozostałe koszty operacyjne.
KSR nr 5 wskazuje, że w przypadku pierwszego etapu transakcji leasingu zwrotnego zbywca przedmiotu umowy wykazuje wyłącznie zysk lub stratę na transakcji. W sensie ekonomicznym nie dochodzi do typowej umowy sprzedaży. Z kolei ewidencja przyjętego do użytku na podstawie umowy leasingu sprzedanego środka trwałego zależy od klasyfikacji leasingu i wyniku na sprzedaży.
Leasing operacyjny
Leasing może mieć charakter operacyjny. Przypomnijmy, że w takim przypadku przedmiot umowy leasingu zaliczany jest do środków trwałych finansującego i ten dokonuje odpisów amortyzacyjnych.
Krajowy standard wyjaśnia, że jeżeli umowa ma taki charakter, a transakcja została przeprowadzona w oparciu o ceny odpowiadające wartości rynkowej (tzn. cenę sprzedaży i opłaty leasingowe), to ewentualne zyski lub straty na sprzedaży przedmiotu leasingu wpływają u korzystającego na wynik finansowy okresu sprzedaży. W przypadku gdy poniesioną stratę rekompensują przyszłe opłaty leasingowe, niższe od rynkowych, to stratę należy rozliczyć w czasie (strona Wn konta - Pozostałe rozliczenia międzyokresowe, strona Ma konta - Pozostałe przychody operacyjne) i odpisuje proporcjonalnie do opłat leasingowych w koszty (strona Wn konta - Koszty działalności, strona Ma konta - Pozostałe rozliczenia międzyokresowe) przez okres trwania umowy leasingu.
