1. Przedmiot i oznaczenie stron umowy

Podstawową cechą różnicującą umowę zlecenie od umowy o dzieło jest przedmiot umowy oraz oznaczenie stron: "zatrudniającej" i "zatrudnianej". Przedmiotem umowy zlecenia jest zasadniczo dokonanie przez przyjmującego zlecenie (zleceniobiorcę) określonej czynności prawnej (tzn. wywołującej skutek prawny) na rzecz dającego zlecenie (zleceniodawcy). Wprawdzie według przepisów kodeksu cywilnego nie ma mowy o wykonywaniu w ramach umowy zlecenia konkretnych czynności faktycznych, ale wpisują się one w przedmiot umowy o świadczenie usług, co do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu.

Umowa o świadczenie usług jest w praktyce utożsamiana z umową zlecenie, a często wręcz tak samo przez strony nazywana. Z kolei przedmiotem umowy o dzieło jest wykonanie przez przyjmującego zamówienie (wykonawcę dzieła) oznaczonego dzieła odpowiadającego osobistym potrzebom zamawiającego (osoby zlecającej wykonanie dzieła). Takie konkretne dzieło powinno mieć charakter materialny bądź niematerialny (ale tylko jeśli da się je utrwalić w postaci określonych przedmiotów materialnych to jest zdjęć, rysunków, protokołów, zapoznających jedynie z treścią dzieła), przyszły (dzieło dopiero powstanie), samoistny (będzie istniało niezależnie od wykonawcy) i obiektywnie pewny co do osiągnięcia. Poniższy schemat ilustruje przedmiot każdej z opisanych umów zawartej między poszczególnymi stronami.

Schemat 1

Źródło: opracowanie własne na podstawie Kodeksu cywilnego

W praktyce to rodzaj zadania, które trzeba zrealizować, powinien decydować o wybraniu odpowiedniego stosunku cywilnoprawnego. Większość zadań może stanowić przedmiot obu umów i wówczas o charakterze umowy rozstrzygnąć może treść zobowiązania wyrażona w postaci rzeczownika odczasownikowego od czasownika w formie niedokonanej (np. tłumaczenie konsekutywne z języka angielskiego na polski w trakcie spotkań biznesowych - wówczas umowa zlecenie) bądź w formie dokonanej (np. przetłumaczenie artykułu z języka hiszpańskiego na angielski - wtedy umowa o dzieło). Im bardziej szczegółowo, jasno i wyczerpująco przedmiot umowy jest zdefiniowany, wraz ze wskazaniem zakresu obowiązków w ramach danej czynności (w przypadku umowy zlecenia) bądź z wyszczególnieniem cech określonego dobra to jest np. materiału z jakiego ma powstać czy techniki jaką ma być wykonane (w przypadku umowy o dzieło), tym mniejsze jest ryzyko uznania umowy o dzieło za umowę zlecenie lub na odwrót. Jeżeli wytworu umowy nie da się odebrać, ani w jakiś namacalny sposób poprawić, ani dać na niego "gwarancji" (bo jest to raczej pewna umówiona czynność polegająca na świadczeniu usługi) to należy zastosować dla takiego działania umowę zlecenie. Jeżeli zaś przedmiot umowy ma charakter materialny bądź niematerialny, można go poprawić, można oczekiwać rezultatu końcowego potwierdzonego odbiorem dzieła, to należy zdecydować się na umowę o dzieło, przy czym dziełem może być wytworzenie konkretnej, nowej rzeczy z określonego materiału albo przetworzenie, względnie doprowadzenie do umówionego stanu przedmiotu materialnego już istniejącego.