Instytucja wyjawienia majątku wiąże się z zabezpieczeniem wykonania zobowiązania podatkowego przez podatnika. Wyjawienie majątku spełnia głównie rolę pomocniczą w zakresie egzekwowania należności, dzięki czemu wierzyciel może uzyskać od dłużnika informacje dotyczące stanu jego majątku. Przypomnijmy, że w przypadku gdy istnieje obawa, że podatnik nie rozliczy się z fiskusem z tytułu należnych podatków, urząd skarbowy może przed terminem płatności zabezpieczyć zobowiązanie podatkowe na majątku podatnika. Organ podatkowy ma wiele możliwości zabezpieczenia wykonania zobowiązań podatkowych. Należą do nich: hipoteka przymusowa i zastaw skarbowy, z którymi wiąże się obowiązek ujawnienia majątku przez podatnika.

Na żądanie organu

Zgodnie z art. 39 par. 1 Ordynacji podatkowej wyjawienia majątku w postaci nieruchomości oraz praw majątkowych można dokonać wyłącznie w toku postępowania podatkowego lub kontroli podatkowej. Organ podatkowy może żądać od podatnika ujawnienia majątku w przypadku, gdy zachodzą przesłanki dokonania zabezpieczenia. Żądanie ujawnienia może dotyczyć wyłącznie nieruchomości i praw majątkowych, które mogą być przedmiotem hipoteki przymusowej lub zastawu skarbowego.

Wyjaśnijmy, że hipoteka przymusowa przysługuje Skarbowi Państwa i jednostce samorządu terytorialnego na wszystkich nieruchomościach podatnika, płatnika, inkasenta, następcy prawnego lub osób trzecich z tytułu: zobowiązań podatkowych powstających z dniem doręczenia decyzji organu podatkowego ustalającej jego wysokość, zaległości podatkowych w podatkach stanowiących dochód Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego oraz odsetek za zwłokę od powyższych zaległości podatkowych.

WAŻNE

Obowiązek złożenia oświadczenia o wyjawieniu majątku na rządowym formularzu ORD-H dotyczy wyłącznie podmiotów, które mogą być obciążone hipoteką przymusową, nie odnosi się natomiast do oświadczenia o wyjawieniu rzeczy i praw, na których może być ustanowiony zastaw skarbowy.

Zastaw skarbowy

Na mocy art. 45 Ordynacji podatkowej przepisy dotyczące obowiązku złożenia oświadczenia o ujawnieniu majątku na żądanie organu podatkowego w toku postępowania podatkowego lub kontroli podatkowej stosuje się odpowiednio w przypadku zastawu skarbowego. Organ podatkowy ma prawo do ustalenia przedmiotu ewentualnego zastawu skarbowego przez dokonanie spisu rzeczy ruchomych i praw majątkowych, np. na podstawie zebranych przez siebie danych w wyniku kontroli podatkowej lub skarbowej. Może również w tym celu zażądać od przyszłego zastawcy złożenia w toku postępowania podatkowego lub kontroli podatkowej oświadczenia o wyjawieniu rzeczy i praw.

Fiskus może zabezpieczać w formie zastawu skarbowego zarówno zobowiązania podatkowe, powstałe w wyniku doręczenia decyzji ustalających ich wysokość, jak również zobowiązania podatkowe powstałe na skutek zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa wiąże powstanie takiego zobowiązania, w momencie gdy przekształcą się one w zaległość podatkową. Przedmiotem zastawu skarbowego mogą być rzeczy ruchome lub zbywalne prawa majątkowe. Zastawem skarbowym nie mogą być natomiast obciążone rzeczy lub prawa majątkowe niepodlegające egzekucji oraz mogące być przedmiotem hipoteki.