Regulacje w tym zakresie zawierają przepisy art. 109 ust. 4-8 ustawy o VAT. Jednak nie każdemu podatnikowi taka sankcja może być nałożona oraz nie każdy błąd powoduje jej naliczenie.

1. Komu urząd może ustalić dodatkowe zobowiązanie podatkowe

Nie wszystkim podatnikom organy podatkowe mogą ustalać dodatkowe zobowiązanie podatkowe. Ustalenie takiego zobowiązania nie jest możliwe w stosunku do podatników będących osobami fizycznymi. Potwierdził to Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 4 września 2007 r., sygn. akt P 43/06. Brak możliwości wymierzenia osobom fizycznym sankcji wynika z faktu, że na takich podatnikach ciąży odpowiedzialność karna skarbowa. Dlatego ustalanie im dodatkowego zobowiązania podatkowego oznaczałoby dwukrotne karanie za ten sam czyn.

Dodatkowe zobowiązanie podatkowe może być ustalone jedynie:

l podatnikom będącym osobami prawnymi oraz

l jednostkom organizacyjnym niemającym osobowości prawnej; dotyczy to również spółek cywilnych i osobowych (które są podatnikami VAT). Potwierdzają to również sądy administracyjne w swoich orzeczeniach (zob. przykładowo wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 kwietnia 2001 r., sygn. akt III SA 236/00, niepubl., czy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 czerwca 2005 r., sygn. akt FSK 2446/04, niepubl.).

2. Czy urząd może ustalić dodatkowe zobowiązania za okres rozliczeniowy przed 1 maja 2004 r.

Przez pewien czas nie było jasne, czy istnieje możliwość ustalania dodatkowego zobowiązania podatkowego w stosunku do okresów rozliczeniowych przed 1 maja 2004 r. Ostatecznie kwestia ta została rozstrzygnięta uchwałą 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 września 2005 r. (sygn. akt I FPS 2/05, publ. ONSA i WSA 2006/1/1), w której sąd dopuścił taką możliwość. Dlatego gdy przedmiotem kontroli jest okres przed 1 maja 2004 r., również może być ustalone dodatkowe zobowiązanie.

3. Przypadki, w których organ podatkowy ustala dodatkowe zobowiązanie podatkowe