Źródło: Prawo Przedsiębiorcy Nr 025/2008 z dnia 2008-07-01
W związku z tym rodzi się pytanie, czy fakt, że scedowana umowa warunków nie spełnia, zamyka całkowicie drogę do uwzględnienia wydatków z tytułu korzystania z przedmiotu leasingu w rachunku podatkowym korzystającego? Wydaje się, że nie, jeżeli nowy leasingobiorca jest przedsiębiorcą.
Taką właśnie interpretację znajdziemy w piśmie z 10 marca 2006 r., którego autorem jest Urząd Skarbowy Łódź-Widzew (nr IX-005/64/Z/K/06): „należy pamiętać o generalnej zasadzie kwalifikowania wydatków do kosztów uzyskania przychodów. Zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy podatkowej >kosztami uzyskania przychodów z poszczególnego źródła są wszelkie koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 23<. (...) Ustawodawca w art. 23 ustawy nie wymienia wśród wydatków nie stanowiących kosztów uzyskania przychodów - kosztów odpowiadających wartości spłacanych rat leasingowych w przypadku przejęcia cesji umowy”.
Jeśli więc leasing dotyczy prowadzonej działalności gospodarczej, to podatnik zachowuje prawo zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów opłat ustalonych w umowie leasingu, w okresie korzystania z przedmiotu umowy.
Trzeba jednak zaznaczyć, że negatywna weryfikacja umowy leasingu oznacza niemożność realizacji innych uprawnień przyznawanych przez przepisy podatkowe, tj. nabycia przedmiotu leasingu po cenie niższej od rynkowej lub ustalenia opłat czynszowych po upływie podstawowego okresu umowy.
Skutki cesji dla poprzedniego leasingobiorcy
Jak wynika z lektury pism urzędowych, leasingobiorcy, którzy przenieśli swoje wierzytelności z tytułu tej umowy na inną osobę, obawiają się konieczności korekty kosztów podatkowych o wartość uiszczonych i odliczonych rat.
Takiego zagrożenia jednak nie ma.
W tym wypadku opinie urzędowe są wyjątkowo jednolite. Urzędy są zdania, że opłaty ustalone w umowie leasingu i ponoszone przez korzystającego w podstawowym okresie umowy pozostają kosztem uzyskania przychodów także po dokonaniu cesji praw z tej umowy. Przykładem niech będzie postanowienie Drugiego Mazowieckiego Urzędu Skarbowego w Warszawie z 7 marca 2006 r. (nr 1472/ROP1/423-4-82/06/AJ): „opłaty ustalone w umowie leasingu, ponoszone przez spółkę w podstawowym okresie umowy z tytułu używania samochodu osobowego będącego przedmiotem tej umowy, stanowią koszt uzyskania przychodów spółki. Sytuacji tej nie zmienia późniejsze dokonanie cesji praw z tej umowy leasingu”.
Utrata przedmiotu leasingu
Zgodnie z art. 7095 k.c. umowa leasingu wygasa, jeżeli przedmiot umowy został utracony przez korzystającego z powodu okoliczności, za które finansujący nie ponosi odpowiedzialności. W takim przypadku finansujący może żądać od korzystającego natychmiastowego zapłacenia wszystkich przewidzianych w umowie, a niezapłaconych rat, pomniejszonych o korzyści, jakie finansujący uzyskał wskutek ich zapłaty przed umówionym terminem i wygaśnięcia umowy leasingu oraz z tytułu ubezpieczenia rzeczy, a także naprawienia szkody.
Jak więc wynika z przywołanej normy, kradzież lub zniszczenie rzeczy nie tylko nie zwalnia leasingobiorcy od konieczności ponoszenia opłat przewidzianych w umowie, ale może nawet zwiększyć jego obciążenie finansowe względem leasingodawcy.
Wydawać by się mogło, że należności te nie powinny wywoływać żadnych kontrowersji, co do swojego kosztowego charakteru. Niestety, organy podatkowe z pomocą sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z 3 marca 1999 r., sygn. SA/Sz 1125/98) odkryły „drugie dno” i długo obstawały przy bardzo niekorzystnej dla podatników interpretacji prawa podatkowego.
Okolicznością uniemożliwiającą rozpoznanie wartości rat leasingowych jako kosztu podatkowego po utracie przedmiotu leasingu było rzekome zerwanie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy tymi wydatkami a przychodem z działalności gospodarczej. Szczegółowo wyjaśnia to Urząd Skarbowy w Wejherowie (postanowienie z 9 lipca 2007 r., nr PB/OPD/415-61/07/AR): „Co do zasady, zapłacone raty leasingowe stanowią koszt uzyskania przychodu leasingobiorcy, pod warunkiem jednak, iż przedmiot leasingu jest użytkowany w działalności gospodarczej, a poniesienie tego kosztu służy osiągnięciu przychodu. Utrata samochodu w wyniku kradzieży pozbawia podatnika możliwości korzystania z przedmiotu umowy leasingu i uzyskiwania przychodów w następstwie jego używania. Wydatków na spłatę zaległych rat i odsetek poniesionych po utracie przedmiotu umowy nie można zatem uznać za poniesione w celu osiągnięcia przychodu, skoro były one wydatkami związanymi z samochodem, którym podatnik już nie dysponował”.
Trudno zgodzić się z tą opinią, ponieważ uiszczenie wszystkich należności z tytułu umowy leasingu jest ustawowym obowiązkiem korzystającego. Jeżeli korzystający będzie się uchylał od jego spełnienia, narazi się na dodatkowe koszty związane z przymusową windykacją, które w skrajnych przypadkach mogą zagrozić stabilności źródła przychodów.
Pod wpływem stanowiska wypracowanego w Ministerstwie Finansów (por. pismo z 7 lutego 2006 r., nr PB2AD-033-051-51/05) można jednak obserwować stopniową zmianę w podejściu organów podatkowych do omawianego problemu.
Wyrazicielem korzystnej dla podatników interpretacji jest np. pismo Izby Skarbowej w Gdańsku (z 28 maja 2007 r., nr BI/4117-0021/07). W treści tej decyzji znajdziemy następujący fragment: „podatnik po wygaśnięciu umowy leasingu (na skutek konfiskaty przedmiotu leasingu przez służby celne Białorusi) uiścił wszystkie pozostałe do spłacenia raty leasingowe oraz opłaty związane z końcowym rozliczeniem umowy leasingu (zapłata ceny sprzedaży związanej z możliwością nabycia pojazdu po zakończeniu umowy leasingu). (...) W oparciu o treść art. 23b ust. 1 należy stwierdzić, że opłaty ustalone w umowie leasingu, ponoszone przez korzystającego stanowią koszt uzyskania przychodów, jeżeli umowa spełnia warunki wynikające z tych przepisów. Nie ma decydującego znaczenia, czy opłaty te ponoszone są w trakcie trwania umowy czy też po jej zakończeniu- ponieważ w dalszym ciągu są to opłaty leasingowe wynikające z umowy leasingu”.
Izba dodała, że koszty uzyskania przychodów można obciążyć nie tylko ratami leasingowymi, ale także wartością innych opłat ustalonych w kontrakcie zawartym między finansującym a korzystającym, w szczególności czynszu inicjalnego, opłaty manipulacyjnej lub kwoty stanowiącej równowartość ceny wykupu przedmiotu leasingu.
Małgorzata Rymarz
Podstawa prawna:
- ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (j.t. Dz.U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 z późn.zm.),
- ustawa z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (j.t. Dz.U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654 z późn.zm.).
