Osobami trzecimi, w rozumieniu Ordynacji podatkowej, są co do zasady osoby inne niż podatnik. Nie oznacza to, że organ może dochodzić zapłaty zaległości od kogokolwiek. Odpowiedzialność danej osoby musi wynikać wprost z przepisu ustawy, wśród takich osób Ordynacja wskazuje członów rodziny, w tym rozwiedzionych małżonków, nabywców przedsiębiorstwa, firmantów, dzierżawców, członów zarządu, osób prawnych lub w niektórych przypadkach jej pełnomocników czy również gwarantów i poręczycieli.

Odpowiedzialność osób trzecich należy odróżnić od odpowiedzialności następców prawnych choć w niektórych przypadkach może to dotyczyć tych samych osób, jak np. dzieci będących spadkobiercami.

Osoby trzecie wskazane w ustawie odpowiadają solidarnie za zaległości podatkowe. Zasady odpowiedzialności solidarnej zostały określone w kodeksie cywilnym. Polega ona na tym, że wierzyciel (organ podatkowy) może dochodzić całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników (podatnika i osoby/osób trzecich) łącznie, od niektórych z nich lub od każdego z osobna. O ile jeden ze zobowiązanych solidarnie spłaci wierzyciela, zwalnia to pozostałych dłużników (solidarność dłużników). Jednak tak długo, jak zobowiązanie nie wygaśnie, wszyscy dłużnicy są zobowiązani do jego zapłaty. Nie można więc spłacić swojej części długu, gdyż taki podział nie występuje. Cywilnoprawna odpowiedzialność solidarna jest trochę łagodzona na gruncie Ordynacji, co może być uzasadnione nadzwyczajnym charakterem tej instytucji. Mimo wydania decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej egzekucja z majątku tej osoby może być wszczęta, dopiero gdy egzekucja z majątku podatnika okazała się bezskuteczna, choćby w części.

Istotne jest to, że osoby trzecie mają prawo dochodzenia regresu od podatnika, za którego zaległości odpowiadają. Jednakże możliwość odzyskania tych kwot może wydawać się iluzoryczna, skoro nie udało się to organowi egzekucyjnemu, jednak dłuższy termin przedawnienia przewidziany w prawie cywilnym oraz możliwość stosunkowo łatwego przerwania biegu terminu przedawnienia daje taką nadzieję.

W jaki sposób następuje przeniesienie odpowiedzialności na osobę trzecią? Czy można się jakoś obronić?

Trudno mówić tu dosłownie o przeniesieniu odpowiedzialności na osobę trzecią, gdyż ciąży ona nadal również na podatniku. Jednak mając na uwadze warunek bezskuteczności egzekucji z majątku podatnika, praktycznie egzekucja będzie prowadzona wyłącznie z majątku osoby trzeciej, chyba że sytuacja materialna podatnika się polepszy lub zostanie ujawniona.

Odpowiedzialność osób trzecich nie powstaje samoistnie z mocy prawa. Niezbędne jest wydanie decyzji określającej tę odpowiedzialność. Jej wydanie może nastąpić dopiero w ramach postępowania, którego wszczęcie nie zawsze jest możliwe.

Wszczęcie postępowania może nastąpić dopiero, jeśli podatnik nie zapłaci swojego zobowiązania w terminie, doręczono mu decyzję określającą wysokość zobowiązania, o odpowiedzialności podatkowej płatnika lub inkasenta, w sprawie zwrotu zaliczki naliczonego VAT, określającej wysokość odsetek za zwłokę. Postępowanie to nie może zostać wszczęte również przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, jeśli tytuł egzekucyjny jest wystawiany na podstawie deklaracji.