Zastosowanie indywidualnych stawek amortyzacyjnych to jeden ze sposobów na szybsze rozliczenie w kosztach podatkowych wydatków o charakterze inwestycyjnym. Z tego dobrodziejstwa mogą jednak korzystać tylko ci podatnicy, którzy nabyli używane środki trwałe, ulepszyli rzeczowe składniki własnego majątku przed ich wprowadzeniem do ewidencji lub dokonali nakładów na obcy środek trwały.

Indywidualizm bardzo ograniczony

Istotą omawianego sposobu amortyzacji jest pozostawienie decyzji o wysokości stawek samemu podatnikowi. W rzeczywistości jest on jednak związany ustawowymi limitami minimalnego okresu amortyzacji, które nie pozostawiają zbyt dużego pola manewru.

Okres amortyzacji nie może być bowiem krótszy niż:

1) dla środków trwałych zaliczonych do grupy 3-6 i 8 Klasyfikacji:

a) 24 miesiące - gdy ich wartość początkowa nie przekracza 25 000 zł,

b) 36 miesięcy - gdy ich wartość początkowa jest wyższa od 25 000 zł i nie przekracza 50 000 zł,

c) 60 miesięcy - w pozostałych przypadkach,

2) dla środków transportu, w tym samochodów osobowych - 30 miesięcy,

3) dla budynków (lokali) i budowli, innych niż wymienione w pkt 4 - 10 lat, z wyjątkiem:

a) trwale związanych z gruntem budynków handlowo-usługowych wymienionych w rodzaju 103 klasyfikacji i innych budynków niemieszkalnych wymienionych w rodzaju 109 klasyfikacji, trwale związanych z gruntem,

b) kiosków towarowych o kubaturze poniżej 500 m³, domków kempingowych i budynków zastępczych

- dla których okres amortyzacji nie może być krótszy niż 3 lata,

4) dla budynków (lokali) niemieszkalnych, dla których stawka amortyzacyjna z wykazu stawek amortyzacyjnych wynosi 2,5 proc. - 40 lat pomniejszone o pełną liczbę lat, które upłynęły od dnia ich oddania po raz pierwszy do używania do dnia wprowadzenia do ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych prowadzonej przez podatnika, z tym że okres amortyzacji nie może być krótszy niż 10 lat.

Limitowane są również indywidualne stawki amortyzacyjne dla przyjętych do używania inwestycji w obcych środkach trwałych. Okres amortyzacji dla najczęściej występujących inwestycji w obcych budynkach (lokalach) nie może być krótszy niż 10 lat. Dla pozostałych, okres amortyzacji ustala się według zasad określonych w pkt 1 i 2.

Warunki korzystania z preferencji

Stosowanie indywidualnych stawek amortyzacyjnych wchodzi w grę tylko wówczas, gdy środek trwały był używany przed nabyciem lub ulepszony przed wprowadzeniem do ewidencji danego podatnika.

PRZYKŁAD

Krystyna N. wprowadziła w roku bieżącym do ewidencji środków trwałych samochód osobowy. Pojazd ten, zakupiony 8 lat wcześniej jako fabrycznie nowy, był wykorzystywany początkowo do celów prywatnych, a następnie w działalności gospodarczej prowadzonej przez małżonka Krystyny W.

Niestety, w przedstawionej sytuacji nie ma możliwości ustalenia indywidualnych stawek amortyzacyjnych, samochód używany był bowiem po, a nie przed nabyciem przez podatniczkę.

Środki trwałe, zaliczane do grupy 3-6 i 8 KŚT oraz środki transportu (w tym także samochody osobowe) uznaje się za używane, jeżeli podatnik udowodni, że przed ich nabyciem były wykorzystywane co najmniej przez okres 6 miesięcy.

Z kolei w przypadku budynków i lokali (z wyjątkiem budynków i lokali niemieszkalnych), a także budowli okres wykorzystywania przez poprzedniego właściciela powinien wynosić nie mniej niż 60 miesięcy.

W stosunku do budynków i lokali niemieszkalnych nie został ustawowo określony minimalny czas ich eksploatacji przed nabyciem, co skłania do wniosku, że może być to okres dowolny, np. Izba Skarbowa w Katowicach w piśmie z 8 lutego 2008 r. (nr IBPB1/415-239/07/KB/KAN-1996/11/07) stwierdziła, że wystarczającym minimalnym okresem używania tych środków trwałych uprawniającym do zastosowania stawek indywidualnych jest jeden rok. Z konstrukcji przepisów wynika jednak, że zbyt krótki okres używania nie daje realnych korzyści podatkowych.

PRZYKŁAD

W lipcu 2008 r. Jan O. zakupił od upadającej firmy magazyn oraz biurowiec. Ze względu na dobry stan techniczny obydwa budynki zostały niezwłocznie przekazane do używania w działalności gospodarczej prowadzonej przez podatnika.

Dokumentacja uzyskana od poprzedniego właściciela wskazuje, że magazyn oddano po raz pierwszy do eksploatacji w listopadzie 2006 r., natomiast biurowiec był używany już od początku 1976 r.

Z powyższego wynika, że indywidualna stawka amortyzacyjna dla pierwszego z budynków nie może być wyższa, niż 2,56 proc., ponieważ upłynął tylko jeden pełny rok używania. Okres amortyzacji będzie więc wynosił 39 lat.

Z kolei w przypadku biurowca stawka mogłaby wynosić nawet 12,5 proc., jednak z uwagi na ograniczenie zawarte w przepisach, zgodnie z którym okres amortyzacji nie może być krótszy niż 10 lat, należy zastosować stawkę 10 proc.

Dla spełnienia kryterium używania nie ma znaczenia, w jaki sposób środek trwały był wykorzystywany, w szczególności nie podlega badaniu to, czy eksploatacja służyła działalności gospodarczej czy tylko celom prywatnym.

Trudności dowodowe

Pomimo faktycznego spełnienia wskazanej powyżej przesłanki do zastosowania indywidualnych stawek amortyzacyjnych podatnicy mogą mieć trudności z realizacja tej preferencji.

Ustawodawca wymaga bowiem, żeby używanie środka trwałego zostało udowodnione albo - w przypadku budynków i lokali - wykazane. Jednocześnie jednak przepisy ustaw o podatkach dochodowych nie precyzują, w jakiej formie ani w jaki sposób obowiązek ten powinien zostać wykonany. W piśmie MF z 18 sierpnia 1998 r. (nr PBH/3742/98/69) czytamy, że "muszą to być wiarygodne dowody dla organów skarbowych". Z kolei Urząd Skarbowy w Krośnie udziela podatnikowi następującej wskazówki: "z uwagi na fakt, że przepisy nie precyzują sposobu, w jaki podatnik ma wykazać, że przedmiotowy lokal był użytkowany, zastosowanie znalazłyby przepisy rozdziału 11 >Dowody< w dziale IV ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Zgodnie z treścią art. 180 tej ustawy jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem" (postanowienie z 2 lutego 2007 r., nr US.PDF/415-57/2006). W podobnym duchu wypowiedział się Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu, dopuszczając (wobec braku odpowiedniej dokumentacji) oświadczenie świadka dotyczące określenia daty oddania budynku do używania (interpretacja z 20 lutego 2008 r., nr ILPB3/423-261/07-2/ŁM). Wcześniejszą eksploatację środków transportowych dokumentuje dowód rejestracyjny, karta pojazdu lub faktura zakupu (tak pismo Drugiego Urzędu Skarbowego w Kielcach z 14 grudnia 2005 r., nr OG-005/198/PDI-415/23/2005).

Dowody potwierdzające, że środek trwały był używany, powinny znaleźć się w posiadaniu podatnika przed dniem wpisania składnika do ewidencji. Jeżeli ujawnią się one w trakcie amortyzacji, zmiana stawek na indywidualne nie będzie już możliwa.