Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

W zależności od potrzeb koszty poniesione w ciągu roku obrotowego można klasyfikować na różne sposoby. Dwa główne, dominujące kryteria klasyfikacji wynikają z pozycji wariantów rachunku zysków i strat w segmencie działalności podstawowej. W wariancie kalkulacyjnym tego segmentu koszty są grupowane według miejsca ich powstania, w wariancie porównawczym - według rodzajów. Dla celów zarządczych koszty mogą być też dzielone na bezpośrednie lub pośrednie, zmienne lub stałe.

Tabela 1. Klasyfikacja kosztów

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Jednostka powinna dokonać wyboru rachunku zysków i strat i opisać to w polityce rachunkowości. Przy czym dla różnych celów zarządczych i kontrolnych można też stosować dodatkowe ewidencje, rozbudowując system kont analitycznych. Warto podkreślić, że znajomość i odpowiednia kontrola poszczególnych kosztów jest niezbędnym elementem efektywnego zarządzania przedsiębiorstwem. Zwiększa to możliwość racjonalnego wykorzystania posiadanych zasobów.

Podstawowe kategorie podziału kosztów w przedsiębiorstwie powinny wynikać z charakteru przedsiębiorstwa. W zależności od tego, jaką działalność prowadzi dana jednostka, powinna ona odpowiednio rozbudować ewidencję kosztów.

Tabela 2. Działalność gospodarcza a ewidencja kosztów

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Jednostki mogą też wybrać ewidencję kosztów tylko na kontach zespołu 5 (według miejsca powstania). Konsekwencją takiego wyboru jest to, że rachunek zysków i strat będzie można sporządzić jedynie w wariancie kalkulacyjnym. Przy czym należy pamiętać, że - zgodnie z wymaganiami ustawy o rachunkowości - nawet jeżeli jednostka sporządza rachunek zysków i strat w wariancie kalkulacyjnym, w informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego musi wykazać koszty według rodzajów. Dlatego zaleca się jednak prowadzenie ewidencji w zespole 4 dla każdego rodzaju przedsiębiorstwa.

W praktyce, szczególnie w przypadku mniejszych jednostek gospodarczych, można zauważyć tendencję do stosowania ewidencji kosztów tylko według rodzaju. Należy podkreślić, że jedyną korzyścią tego wariantu jest łatwość ewidencji. Wartość informacyjna kosztów rodzajowych jest jednak bardzo niska. W konkurencyjnym świecie nawet mniejsze przedsiębiorstwa nie mogą sobie pozwolić na brak informacji możliwych do uzyskania na podstawie pełnej ewidencji kosztów. Umożliwia to m.in. dokładną kontrolę gospodarowania zasobami, ustalenie cen w oparciu o koszty, eliminowanie nieefektywnych działań.