Źródło: Poradnik Rachunkowości Budżetowej
Głównym księgowym jednostki sektora finansów publicznych może być osoba, która:
1) ma obywatelstwo państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, chyba że przepisy odrębne uzależniają zatrudnienie w jednostce sektora finansów publicznych od posiadania obywatelstwa polskiego,
2) ma pełną zdolność do czynności prawnych oraz korzysta z pełni praw publicznych,
3) nie była prawomocnie skazana za przestępstwa przeciwko:
• mieniu,
• obrotowi gospodarczemu,
• działalności instytucji państwowych oraz samorządu terytorialnego,
• wiarygodności dokumentów lub za przestępstwo karne skarbowe,
4) spełnia jeden z poniższych warunków:
• ukończyła ekonomiczne jednolite studia magisterskie, ekonomiczne wyższe studia zawodowe, uzupełniające ekonomiczne studia magisterskie lub ekonomiczne studia podyplomowe i posiada co najmniej 3-letnią praktykę w księgowości,
• ukończyła średnią, policealną lub pomaturalną szkołę ekonomiczną i posiada co najmniej 6-letnią praktykę w księgowości,
• jest wpisana do rejestru biegłych rewidentów na podstawie odrębnych przepisów,
• posiada świadectwo kwalifikacyjne uprawniające do usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych lub certyfikat księgowy, wydane na podstawie odrębnych przepisów.
2.1. Podstawa nawiązania stosunku pracy z głównym księgowym
Główny księgowy jednostki sektora finansów publicznych musi być pracownikiem tej jednostki - czyli zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (dalej: k.p.) musi być zatrudniony na podstawie: umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę.
Właściwą podstawę nawiązania stosunku pracy z głównym księgowym w danej jednostce sektora finansów publicznych wskazują przepisy dotyczące zatrudniania pracowników urzędów państwowych, pracowników samorządowych oraz pracowników państwowych i samorządowych osób prawnych, odrębne dla jednostek organizacyjnych sektora rządowego i samorządowego. Na przykład główni księgowi w jednostkach podsektora samorządowego mogą być zatrudniani (art. 1 i 2 ustawy z 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych; dalej: ustawa o pracownikach samorządowych) na podstawie powołania, mianowania i umowy o pracę (patrz tabela 1).
Tabela 1. Podstawy zatrudnienia skarbników i głównych księgowych w jednostkach organizacyjnych podsektora samorządowego
Kliknij aby zobaczyć ilustrację.
PRZYKŁAD
Czy głównego księgowego związku międzygminnego, zatrudnionego w biurze związku, powołuje zgromadzenie związku (proszę o podanie podstawy prawnej) i czy przy wyborze kandydata na to stanowisko wymagane jest przeprowadzenie konkursu?
Stosunek pracy na podstawie powołania nawiązuje się wyłącznie w przypadkach określonych w odrębnych przepisach (art. 68 § 1 k.p.). Jeśli chodzi o głównych księgowych w związkach jednostek samorządu terytorialnego (w tym międzygminnych), to mogą oni być zatrudnieni na podstawie:
• mianowania - art. 2 pkt 2 ustawy o pracownikach samorządowych - ale wyłącznie pod warunkiem, że w statucie związku jednostki samorządu terytorialnego stanowisko głównego księgowego związku zostało wymienione jako stanowisko, na którym stosunek pracy jest nawiązywany na podstawie mianowania,
• umowy o pracę - art. 2 pkt 4 w związku z art. 1 pkt 4 ustawy o pracownikach samorządowych.
Ustawa o pracownikach samorządowych nie przewiduje, aby główni księgowi w związkach jednostek samorządu terytorialnego mogli być zatrudniani na podstawie powołania, ani nie daje upoważnień żadnym organom jednostek samorządu terytorialnego do określania w przepisach wewnętrznych tych jednostek szerszego kręgu osób zatrudnianych na podstawie powołania niż wynikający z powołanej ustawy. Pogląd taki został wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z 9 kwietnia 1997 r. (sygn. akt I PKN 68/97, OSNP z 1998 nr 3, poz. 77).
Sąd Najwyższy stwierdził, że statut gminy nie może określać stanowisk pracy obsadzanych w drodze powołania w szerszym zakresie, niż to przewiduje art. 2 ustawy o pracownikach samorządowych, w którym zostały określone podstawy nawiązania stosunku pracy z pracownikami samorządowymi.
Jeżeli chodzi o dwie podstawy - wybór i mianowanie, ustawodawca w zakresie kręgu osób, których mogą one dotyczyć, odesłał do postanowień statutów gmin i związków komunalnych.
Odmiennie uregulowano w ustawie o pracownikach samorządowych nawiązanie stosunku pracy na podstawie powołania. Na podstawie powołania zatrudnia się sekretarza gminy i skarbnika gminy - głównego księgowego budżetu (w obecnym stanie prawnym także zastępcę wójta (burmistrza, prezydenta miasta), sekretarza powiatu, skarbnika powiatu (głównego księgowego budżetu powiatu), skarbnika województwa (głównego księgowego budżetu województwa) - art. 2 pkt 3 ustawy o pracownikach samorządowych. Przepis ten (ani żaden inny) nie zawiera upoważnienia do określenia w statucie gminy kręgu osób, z którymi nawiązuje się stosunek pracy na tej podstawie.
Z treści przepisów ustawy o pracownikach samorządowych wynika wyraźnie, że na podstawie powołania mogą być zatrudnieni tylko pracownicy wyraźnie w nim wymienieni, a zatrudnienie innych osób na tej podstawie nie jest dopuszczalne. Postanowienie statutu gminy, w którym określono, że na podstawie powołania zatrudniane są również inne osoby, są nieważne w myśl treści art. 18 § 2 k.p. - jest to bowiem postanowienie mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy, w tym przypadku niż regulacje zawarte w ustawie o pracownikach samorządowych. Stosunek pracy z powołania charakteryzuje się bowiem mniejszą stabilizacją, co przejawia się między innymi tym, że pracownik zatrudniony na podstawie powołania może być w każdym czasie odwołany ze stanowiska przez organ, który go powołał, a przy rozpatrywaniu sporów ze stosunku pracy w części dotyczącej orzekania nie stosuje się przepisów dotyczących: bezskuteczności wypowiedzeń i przywracania do pracy.
Nabór na wolne stanowisko głównego księgowego związku międzygminnego powinien być przeprowadzony w formie konkursu. Wynika to z art. 3a ustawy o pracownikach samorządowych, który wymaga, aby kandydaci na wolne stanowiska urzędnicze, w tym kierownicze stanowiska urzędnicze, zatrudniani na podstawie mianowania i umowy o pracę byli wyłaniani w drodze otwartego i konkurencyjnego naboru. Wykaz stanowisk urzędniczych, w tym kierowniczych stanowisk urzędniczych, został określony w przepisach wykonawczych do ustawy o pracownikach samorządowych, tj. w rozporządzeniu Rady Ministrów z 2 sierpnia 2005 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników samorządowych zatrudnionych w urzędach gmin, starostwach powiatowych i urzędach marszałkowskich. Stanowisko głównego księgowego związku międzygminnego zostało według tego rozporządzenia zaliczone do kierowniczych stanowisk urzędniczych (tabela nr II, część II, poz. 9, znajdująca się w załączniku nr 3 do tego rozporządzenia).
Zasady przeprowadzania naboru na wolne stanowiska urzędnicze w jednostkach samorządu terytorialnego zostały określone w przepisach ustawy o pracownikach samorządowych.
Kliknij aby zobaczyć ilustrację.
Kliknij aby zobaczyć ilustrację.
Wzór 1. Ogłoszenie o naborze na wolne stanowisko głównego księgowego w jednostce organizacyjnej samorządu terytorialnego (uwaga, treść ogłoszenia jest przykładowa, dlatego przed wykorzystaniem powinna zostać dostosowana do potrzeb danej jednostki organizacyjnej)
Kliknij aby zobaczyć ilustrację.
