Zasady szacowania wysokości, sposób rozliczania i ewidencji w księgach rachunkowych rezerw i rozliczeń międzyokresowych biernych powinny być opisane i przyjęte przez kierownika jednostki w polityce rachunkowości stosowanej przez tę jednostkę.

Przy określaniu zasad szacowania kwoty przyszłych zobowiązań spółka, zgodnie z przepisami art. 10 ust. 3 ustawy o rachunkowości, może stosować odpowiednie postanowienia Krajowego Standardu Rachunkowości nr 6 "Rezerwy, bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów, zobowiązania warunkowe".

Bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów z tytułu przyszłych świadczeń na rzecz pracowników są dokonywane w szczególności z tytułu:

• niewykorzystanych urlopów,

• odpraw emerytalnych i rentowych,

• nagród jubileuszowych.

Nagrody jubileuszowe i odprawy emerytalne to długoterminowe świadczenia pracownicze zależne od stażu pracy.

W rozumieniu KSR nr 6 pracownicy nabywają prawo do świadczeń emerytalnych przez cały okres zatrudnienia ich w jednostce. W związku z tym powstanie zobowiązanie jednostki w stosunku do pracowników w przyszłości. Bierne rozliczenia międzyokresowe z tego tytułu powinny być ustalone w wiarygodnie oszacowanej wartości. Należy je tworzyć w ciężar kosztów bezpośrednio związanych z działalnością operacyjną w bieżącym okresie.

Wypełnij formularz - Rezerwy aktuarialne

Rzetelny szacunek powinien nastąpić na drodze osądu dokonanego przez kierownictwo jednostki. Podstawą wyceny rezerw na przyszłe świadczenia pracownicze są przepisy prawa pracy i układu zbiorowego obowiązującego w jednostce. Zalecaną metodą szacowania rezerwy na te świadczenia jest wycena aktuarialna, która zawiera wiele założeń dotyczących warunków makroekonomicznych oraz rotacji pracowników, ryzyka śmierci i innych.

Jednostka nie rzadziej niż na dzień bilansowy dokonuje wyceny biernych rozliczeń międzyokresowych kosztów w uzasadnionej, wiarygodnie oszacowanej wartości. Kwota rezerwy dotycząca przyszłych szacowanych zobowiązań powinna odzwierciedlać ich wartość bieżącą, czyli powinna być zdyskontowana. Do dyskontowania należy stosować stopę dyskontową ustaloną na podstawie rynkowych stóp zwrotu z wysoko ocenianych obligacji przedsiębiorstw lub rynkowych stóp zwrotu z obligacji skarbowych. Wybór zależy od jednostki i powinien być opisany w przyjętych zasadach rachunkowości. Uwzględnienie zmiany wartości pieniądza w czasie wymaga obliczenia współczynnika dyskontującego według wzoru:

gdzie:

d_n - współczynnik dyskontujący dla roku n,

r - przyjęta stopa procentowa,

n - liczba lat.

Nie rzadziej niż na dzień bilansowy jednostka powinna weryfikować zasadność i wysokość kwoty utworzonej rezerwy. W przypadku ustania przyczyn stanowiących podstawę tworzenia rezerwy (np. rozwiązanie z pracownikiem umowy o pracę, wypłata nagrody jubileuszowej) jednostka powinna rozwiązać lub wykorzystać rezerwy wynikające z tych okoliczności.

Bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów z tytułu przyszłych świadczeń na rzecz pracowników spółka wykazuje w pasywach bilansu w pozycji B.I.2. "Rezerwa na świadczenia emerytalne i podobne". Takie podejście wynika z art. 39 ust. 2a. Zgodnie z nim rozliczenia międzyokresowe bierne tworzone z tytułu obowiązku wykonania przyszłych świadczeń na rzecz pracowników, w tym na odprawy emerytalne, należy wykazać w bilansie jako rezerwy na zobowiązania, w podziale na:

• długoterminowe, czyli te, których przewidywany termin wykorzystania jest dłuższy niż 12 miesięcy od dnia bilansowego,

• krótkoterminowe, czyli te, których przewidywany termin wykorzystania jest krótszy niż 12 miesięcy od dnia bilansowego.

W poz. 1.8 dodatkowych informacji i objaśnień jednostka powinna ujawnić stan rezerw oraz cel ich utworzenia na początek roku obrotowego, zwiększenia, wykorzystanie, rozwiązanie i stan na koniec roku obrotowego.

W KSR nr 6 (przykład nr 8) zaprezentowano sposób ustalania, ewidencji i prezentacji w sprawozdaniu finansowym biernych rozliczeń międzyokresowych kosztów z tytułu odpraw emerytalnych. W przykładzie tym zastosowano wiele założeń, które jednostka musi zastąpić danymi rzeczywistymi.

Do ustalenia rezerw potrzebne są informacje na temat:

• wysokości odpraw (np. 200% wynagrodzenia) - powinna wynikać z zakładowego regulaminu,

• prawdopodobieństwa zatrudnienia pracownika w tej jednostce do roku, kiedy odprawa emerytalna musi być wypłacona - rotacja pracowników,

• stopy dyskonta (zależy od warunków rynkowych, danych ekonomicznych, prognoz makroekonomicznych) - prognozowana inflacja,

• miesięcznego wynagrodzenia pracownika w roku bieżącym,

• planowanego rocznego wzrostu płac,

• warunków, które mogą mieć wpływ na wysokość ostatecznej kwoty odprawy (planowane zwolnienia, zmiany warunków wynagradzania).

W praktyce wyliczenie odpraw emerytalny nie może nastąpić na podstawie założeń. Rezerwy muszą być wiarygodnie oszacowane, więc ich wysokości nie można ustalić bez wyliczeń aktuarialnych. Dlatego należy zwrócić się w tej sprawie do odpowiednich doradców.