| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | KARIERA | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Księgowość > Aktualności > Wznowienie postępowania sądowo-administracyjnego – w oczekiwaniu na uchwałę NSA

Wznowienie postępowania sądowo-administracyjnego – w oczekiwaniu na uchwałę NSA

Dnia 10 lutego 2017 r. zwykły skład Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznający sprawę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem NSA o sygn. akt I FSK 2165/13 postanowił (sygn. akt I FSK 1541/16) przedstawić do rozpoznania składowi siedmiu sędziów tego Sądu następujące zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości: "Czy podstawą wznowienia postępowania, o której mowa w art. 272 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, ze zm.) może być orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wydane w trybie pytania prejudycjalnego, nawet jeżeli to orzeczenie nie zostało doręczone stronie wnoszącej skargę o wznowienie postępowania?" Niniejszy artykuł zawiera propozycję odpowiedzi na to pytanie, przy uwzględnieniu zarówno treści jak i celu wymienionego w nim przepisu powołanej ustawy (zwana dalej „PPSA”).

Przesłanki przemawiające za wydaniem uchwały NSA

Wprawdzie na stronie internetowej NSA brak jest jeszcze uzasadnienia tego postanowienia, ale z komentarzy prasowych znane są motywy jego skierowania. Otóż przepis, którego dotyczy wątpliwość stanowi, iż można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego działającego na podstawie umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio, z tym że termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania biegnie od dnia doręczenia stronie lub jej pełnomocnikowi rozstrzygnięcia organu międzynarodowego. Jednym z organów międzynarodowych, o którym mowa w tym przepisie może być Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej „TS UE”).

Należy zauważyć jednak, iż w ostatnio wydawanych postanowieniach NSA zajmował pogląd przeciwny: „Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną podziela pogląd przyjęty w postanowieniu z 14 października 2016 r., sygn. akt I GSK 1120/16, że wydany w trybie prejudycjalnym wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie jest rozstrzygnięciem organu międzynarodowego działającego na podstawie umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską w rozumieniu art. 273 § 2 p.p.s.a. W uzasadnieniu postanowienia z 14 października 2016 r., Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że odpowiedź Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej na pytanie prejudycjalne wiąże sądy krajowe państw członkowskich Unii Europejskiej w zakresie dokonanej wykładni prawa wspólnotowego. Powyższa zasada związania na gruncie podatkowym może być jednak realizowana w postępowaniu podatkowym na podstawie art. 240 § 1 pkt 11 w związku z art. 241 § 2 pkt 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 613 z późn. zm., zwana dalej "Ordynacją podatkową"). Z ich treści wynika, że wznawia się postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli orzeczenie Trybunału ma wpływ na treść wydanej decyzji. Nie ma w związku z tym uzasadnionych powodów, dla których należałoby równocześnie prowadzić postępowanie w wyniku wznowienia przed organem podatkowym na podstawie art. 240 § 1 pkt 11 w związku z art. 241 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej oraz przed sądem administracyjnym na podstawie w art. 272 § 3 p.p.s.a. Istotne jest bowiem to, że w tym ostatnim przepisie brak jest wskazania przez ustawodawcę orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej jako podstawy wznowienia, podczas, gdy orzeczenia te są wyraźnie wskazane jako podstawa wznowienia postępowania podatkowego (art. 240 § 1 pkt 11 Ordynacji podatkowej).” (postanowienie w sprawie I GSK 47/17). Wcześniej, przez tę samą Izbę NSA wyrażane były jednak poglądy odmienne: „Co prawda wyrok TSUE w sprawie C-418/14 nie dotyczył strony skarżącej, lecz "E" s.j., lecz orzecznictwo sądowe wypracowało zasadę, że wznowienia postępowania w oparciu o wyrok TSUE może żądać nie tylko strona postępowania przed Trybunałem, lecz każdy, na czyje prawa i obowiązki ma ono wpływ, a w takim przypadku trzymiesięczny termin biegnie od dnia ogłoszenia wyroku z Dz. U. U.E. Przykładowo wskazać można, że pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku II GSK 2031/13.” (za postanowieniem w sprawie III SA/Gl 1424/16).

Sprawdź: INFORLEX SUPERPREMIUM

Wątpliwości Sądu wzbudziło również kwestia strony uprawnionej do wniesienia skargi o wznowienie. Skoro bowiem przepis wskazuje, że termin do jej wniesienia biegnie od dnia doręczenia stronie lub jej pełnomocnikowi rozstrzygnięcia organu międzynarodowego, to może się pojawić pytanie, czy strona postępowania sądowo-administracyjnego, która go nie otrzymała jest w ogóle uprawniona? Moim zdaniem na gruncie tak sformułowanego przepisu wątpliwość ta jest uzasadniona.

Takie stanowisko również znalazło się w orzecznictwie: „Sąd I instancji opowiedział się z kolei za poglądem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 15 stycznia 2013 r., sygn. akt I FSK 1473/12, zgodnie z którym w ramach przesłanki wynikającej z art. 272 § 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi chodzi o takie rozstrzygnięcie organu międzynarodowego, którego adresatem jest strona wnosząca skargę o wznowienie postępowania sądowego. Sąd wskazał, że analogicznie orzekły również wojewódzkie sądy administracyjne w prawomocnych postanowieniach: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z 31 grudnia 2012 r., II SA/Wa 2002/12 oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny WSA w Szczecinie z 26 października 2012 r., I SA/Sz 648/12 (dostępne: CBOSA).” (za postanowieniem o sygn. akt I FSK 1463/16).

Jak widać z powyższego istnieją zarówno przesłanki formalne do powzięcia uchwały (rozbieżność w orzecznictwie), jak i materialne: przed poszerzonym składem Sądu stanie zadanie rozstrzygnięcia wątpliwości zarówno, co do tego, czy TS UE jest organem międzynarodowym wskazanym w tym przepisie, jak i kto może wnieść skargę o wznowienie na podstawie orzeczenia TS UE? Dobrze się też stało z przyczyn praktycznych, że przedmiotowe pytanie zostało przedstawione poszerzonemu składowi NSA. Przed jego wniesieniem sądy bowiem część spraw rozpatrywały, a cześć była rozstrzygną negatywnie pod kątem formalnym, jak w cytowanych przykładach. Od postawienia omawianego pytania jednak NSA raczej zawiesza postępowania (np. postanowienia o sygn. akt I GSK 1316/16, I GSK 1146/16), a więc w przypadku korzystnej dla wnioskodawców odpowiedzi mają oni szanse na merytoryczne rozpatrzenie ich spraw.

Trybunał Sprawiedliwości jako organ międzynarodowy w rozumieniu art. 272 § 3 PPSA

W zacytowanych wyżej postanowieniach w tym zakresie NSA zakwestionował taką pozycję TS UE wskazując na wskazanie go w przepisach Ordynacji podatkowej traktujących o wznowieniu postępowania (a w PPSA), jak też powołując się na konkurencyjność postępowań wznowionych administracyjnych i sądowych. W mojej ocenie zabrakło w tym zakresie jednak szerszego spojrzenia. Wcześniej NSA w zasadzie jednolicie zajmował stanowisko odmienne i rozpatrywał skargi o wznowienie postępowania wnoszone o publikacji wyroków TS UE – moim zdaniem słusznie. Skoro bowiem wyroki TS UE obowiązują w Polsce wszelkie organy i sądy, a wynika to również z art. 90 Konstytucji RP, to kompetencje te muszą wpływać na ocenę stosowania art. 272 § 3 PPSA. W obu tych normach, zarówno ustrojowej, jak i ustawowej jest mowa właśnie o organach międzynarodowych, których rozstrzygnięcia na podstawie umowy międzynarodowej mają wpływ na polski porządek prawny.

W odniesieniu do konkurencyjności wznowienia postępowania administracyjnego i sądowo-administracyjnego nie jest to takie oczywiste. Wprawdzie art. 56 PPSA stanowi, iż w razie wniesienia skargi do sądu po wszczęciu postępowania administracyjnego w celu zmiany, uchylenia, stwierdzenia nieważności aktu lub wznowienia postępowania, postępowanie sądowe podlega zawieszeniu. Takie brzmienie przepisu sugeruje, że konkurencyjność (dwutorowość) może wystąpić, ale jest przesłanką zawieszenia postępowania w sądzie. Jednakże przepisu tego nie stosuje się przed NSA, co wynika z art. 192 PPSA: z wyjątkiem przypadków określonych w art. 123-125, postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym ulega zawieszeniu jedynie na zgodny wniosek stron), a więc również w postępowaniu dotyczącym skargi o wznowienie.

Trudno przesądzić jednak, czy sam fakt że nie jest to przesłanka do zawieszenia postępowania przed NSA, przesądza również o niedopuszczalności postępowania ze skargi o wznowienie. Poza tym, aby miało to znaczenie, to wniosek o wznowienie postępowania podatkowego musi być wniesiony do organu. Jak nie jest, a mamy tylko skargę o wznowienie, to dwutorowość i konkurencyjność nie występuje. Wywodzenie, iż strona ma takie prawo przed organami nie może mieć znaczenia, bo nie można na podstawie jednej procedury, toczącej się przed innymi (i innego rodzaju) organami Państwa, intepretować przepisów drugiej procedury o zupełnie innym charakterze (zrozumiałbym jeszcze wykładnie Ordynacji podatkowej opartej na Kpa). Treść więc Ordynacji podatkowej nie może wpływać na interpretację zapisów PPSA.

Ponadto Sądom, w powołanych postanowieniach, umknął aspekt praktyczny, który należałoby uwzględnić przy stosowaniu wykładni teleologicznej: jeżeli bowiem sprawa w normalnym trybie była rozpatrywana przed sądem, to szybciej i lepiej (biorąc pod uwagę generalną niechęć organów do korzystnych dla podatników rozstrzygnięć), wnieść wniosek do NSA, niż narażać się na przejście całej procedury podatkowej i sądowo-administracyjnej od początku. Wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego byłby wówczas bardziej atrakcyjny dla osób, które swojej sprawy nie skierowały do sądu albo nawet w ogóle nie skarżyły, nawet do II instancji (tych ponoć jest większość). Sam fakt zatem, że w Ordynacji podatkowej, ale już nie Kpa (por. art. 145 § 1 pkt 7 i inne) wskazuje wprost na TS UE, a PPSA tego nie czyni, nie może mieć charakteru rozstrzygającego.

reklama

Narzędzia księgowego

POLECANE

WYWIADY

reklama

Ostatnio na forum

Jednolity Plik Kontolny

Eksperci portalu infor.pl

KasperskyLab

Ochrona przed zagrożeniami IT

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »