Podobny do stanowiska ZUS pogląd prezentuje Sąd Apelacyjny w Katowicach (wyrok z 31 stycznia 2008 r., sygn. akt III AUa 564/07). Zleceniobiorczynie wykonywały w domach pacjentów czynności pielęgniarskie. W ocenie sądu, pomimo że zleceniobiorczynie nie wykonywały pracy w siedzibie działalności zleceniodawcy, to ich czynności nie były wykonywane poza miejscem prowadzenia działalności przez zleceniodawcę. Dlatego zleceniodawca może zapewnić odpowiednią ochronę tym osobom tylko przez obowiązkowe ubezpieczenie wypadkowe.

Natomiast zdaniem Sądu Najwyższego (wyrok z 20 maja 2008 r., sygn. akt II UK 291/07) ustawa systemowa nie nadaje pojęciom "siedziba" oraz "miejsce prowadzenia działalności zleceniodawcy" szczególnego, techniczno-prawnego znaczenia. Przy ustalaniu znaczenia tych pojęć należy zatem odwołać się przede wszystkim do językowego znaczenia tych terminów. Pojęcie "siedziba" w znaczeniu potocznym oznacza miejsce, gdzie ktoś stale przebywa (mieszka), miejsce, gdzie znajduje się jakaś instytucja. W powiązaniu z prowadzeniem działalności "miejsce" powinno być rozumiane nie tylko w aspekcie terytorialnym, czyli jako część jakiejś przestrzeni, na której ktoś przebywa, coś się znajduje lub odbywa, albo pomieszczenie służące określonym celom. Istotne jest także zgromadzenie środków produkcji (świadczenie usług), zorganizowanie miejsca pracy, kierowanie działalnością przez zleceniodawcę przez wyznaczanie zadań i wydawanie poleceń czy wskazówek odnośnie do tego, jak zadanie ma być wykonane.

WAŻNE!

Za miejsce prowadzenia działalności przez zleceniodawcę, w myśl przepisu wyłączającego z ubezpieczenia wypadkowego niektórych zleceniobiorców, można uznać miejsce, w którym zleceniodawca zorganizował infrastrukturę, zorganizował proces pracy i nadzorował wykonywanie zlecenia.

Planowane zmiany w ustawie systemowej

Kierunek wykładni stosowanej przez ZUS potwierdza projekt zmiany art. 13 ustawy systemowej. Ubezpieczeniem wypadkowym mają zostać objęci wszyscy zleceniobiorcy, niezależnie od miejsca wykonywania pracy.

Wykonywanie umowy zlecenia poza siedzibą zleceniodawcy, w terenie, nie zmniejsza ryzyka wypadku. Dlatego wyłączenie tych osób z obowiązkowego ubezpieczenia wypadkowego godzi w interes ubezpieczonych, pozbawiając ich koniecznej ochrony. Zleceniobiorcy, wykonując zlecenia poza siedzibą zleceniodawcy (w terenie), są również narażeni na ryzyko wypadku.

Poza siedzibą pracodawcy pracę wykonuje znaczna grupa pracowników, których prawa do objęcia ubezpieczeniem wypadkowym nie można kwestionować i których charakter pracy często nie różni się od pracy zleceniobiorcy wykonywanej poza siedzibą zleceniodawcy, np. listonoszy, monterów, instalatorów, kierowców, przedstawicieli handlowych itd.

• art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - j.t. Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74; ost.zm. Dz.U. z 2009 r. Nr 18, poz. 97

Joanna Goliniewska

specjalista w zakresie ubezpieczeń społecznych