Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Zmiana umowy w czasie COVID-19 – klauzula rebus sic stantibus

Mariański Group
Profesjonalizm & Pasja
Zmiana umowy w czasie COVID-19
Zmiana umowy w czasie COVID-19
Zmiana umowy w czasie COVID-19. Kodeks cywilny zawiera instrument prawny (klauzulę) zwany z łac. rebus sic stantibus, który dopuszcza możliwość ingerencji sądu w treść zawartej umowy, gdy z powodu nadzwyczajnej zmiany stosunków wykonanie umowy (spełnienie świadczenia) byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą, czego strony nie przewidywały przy zawarciu umowy. Jak zastosować klauzulę rebus sic stantibus z powodów wywołanych pandemią COVID-19?

Pandemia COVID-19 a wykonywanie umów

Działalność zdecydowanej większości przedsiębiorstw opiera się na wykonywaniu różnego rodzaju umów. Realizacja zobowiązań umownych w sposób w pełni prawidłowy i zgodny z ustaleniami poczynionym przez strony kontraktu bywa utrudniona, a czasem wręcz niemożliwa, co nierzadko prowadzi do konfliktów na tym tle. W dobie pandemii, kiedy przedsiębiorcy zmuszeni są walczyć o przetrwanie, łańcuchy dostaw są zaburzone, a rozprzestrzeniające się w zakładach pracy ogniska zakażeń paraliżują ich pracę, prawidłowe wykonywanie umów bywa szczególnie utrudnione.

Nie zawsze zatem nawet najbardziej wnikliwa analiza kontraktu pozwoli uniknąć negatywnych konsekwencji niewykonywania zobowiązań, mających swoje źródło w zawartych kontraktach. Kontrahenci nie są bowiem w stanie przewidzieć wszystkich sytuacji, które mogą mieć miejsce w przyszłości, już po zawarciu przez nich umowy. Do takich właśnie nadzwyczajnych, niemożliwych do przewidzenia zdarzeń należy pandemia COVID-19, która stanowi jeden z przykładów tzw. „siły wyższej”. W polskim systemie prawa brak jest legalnej definicji pojęcia „siła wyższa”, niemniej mając na uwadze linię orzeczniczą w tym zakresie, za siłę wyższą uznaje się zdarzenie o charakterze zewnętrznym, którego przewidzenie wystąpienia było niemożliwe (lub prawie niemożliwe), a przy tym, którego skutkom nie można zapobiec.

Nadzwyczajne okoliczności a możliwość zmiany albo rozwiązania umowy

Co zatem w sytuacji, gdy już po zawarciu umowy przez przedsiębiorców wystąpi owo nadzwyczajne zdarzenie? W art. 357kodeksu cywilnego został przewidziany instrument, który dopuszcza możliwość ingerencji sądu w treść zawartego kontraktu wówczas, gdy z powodu nadzwyczajnej zmiany stosunków spełnienie świadczenia byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą, czego strony nie przewidywały przy zawarciu umowy.
Klauzula ta (łac. rebus sic stantibus) dotyczy sytuacji wystąpienia nadzwyczajnej zmiany stosunków, będącej konsekwencją niezwykłych okoliczności, występujących wyjątkowo i wykraczających poza ryzyko kontraktowe, a przy tym mających charakter obiektywnych i powszechnych oraz obejmujących głównie stosunki gospodarcze.
Dla jej zastosowania wymagane jest, aby pomiędzy ową nadzwyczajną zmianą stosunków a utrudnieniami dla strony umowy w wykonaniu zobowiązania istniał związek przyczynowy, co oznacza, że bez zmiany stosunków nie powstałyby komplikacje w spełnieniu świadczenia ani groźba rażącej straty.
Wystąpienie nadzwyczajnej zmiany stosunków gospodarczych nie oznacza jednakże, że modyfikacja stosunku umownego następuje w sposób automatyczny. Wymaga ona każdorazowo ingerencji sądu, który może – mając na względzie interesy stron umowy – oznaczyć na nowo sposób wykonania zobowiązania (czas, miejsce, sposób spełnienia świadczenia), zmienić wysokość świadczenia (poprzez jego podwyższenie albo obniżenie), a w ostateczności rozwiązać umowę – zakończyć stosunek zobowiązaniowy stron, uchylając jednocześnie ich obowiązki.

Zastosowanie klauzuli rebus sic stantibus w praktyce

Stan pandemii mający ewidentny wpływ na stosunki zobowiązaniowe należy zakwalifikować jako niemożliwą do przewidzenia niezwykłą okoliczność, prowadzącą do nadzwyczajnej zmiany stosunków skutkującą nadmiernymi trudnościami w spełnieniu świadczenia albo zagrożeniem rażącą stratą dla jednej ze stron. Można uznać zatem, że zostały spełnione przesłanki warunkujące ingerencję sądu w dany stosunek zobowiązaniowy. Praktyka orzecznicza sądów w tym zakresie nie została jeszcze wypracowana.
Powództwa wytoczone na podstawie art. 3571 k.c. w związku ze stanem pandemii są aktualnie rozpoznawane przez sądy. Wynik tych postępowań nie jest jeszcze znany, niemniej analizując dotychczasową linię orzeczniczą możemy spodziewać się, że klauzula rebus sic stantibus będzie stosowana przez sądy jedynie w szczególnie wyjątkowych sytuacjach, a do uznania, że zostały spełnione przesłanki warunkujące ingerencję sądu w daną umowę nie będzie wystarczające samo istnienie stanu epidemii. Każdy przypadek wymaga bowiem indywidualnego podejścia i oceny, wśród których będzie brane pod uwagę między innymi to, czy dany przedsiębiorca próbował efektywnie uniknąć stanu niemożliwości dalszej realizacji umowy, w tym czy np. skorzystał z pomocy państwa w tym zakresie, w szczególności dofinansowań oferowanych w ramach tarcz antykryzysowych.

Czas pokaże zatem, jak kształtować będzie się praktyka orzecznicza sądów w tym zakresie, niemniej warto mieć na uwadze, że nasz system prawny przewiduje instrument umożliwiający zmianę lub rozwiązanie umowy w sytuacji, gdy jej kontynuowanie stało się – wskutek stanu epidemii COVID-19 – znacznie utrudnione lub grozi rażącą stratą dla jednego z kontrahentów.

Anna Dolińska, adwokat w Departamencie Doradztwa Prawnego w Mariański Group Kancelaria Prawno-Podatkowa

Artykuł pochodzi z bloga firmabezryzyka.pl

Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po nasze publikacje
Komplet: Kodeks pracy + Czas pracy + Umowy o pracę
Komplet: Kodeks pracy + Czas pracy + Umowy o pracę
Tylko teraz
39,90 zł
44,70
Przejdź do sklepu
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Księgowość
    1 sty 2000
    17 paź 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Dopłaty do cen energii elektrycznej - nowy dodatek energetyczny dla najuboższych

    W ramach wsparcia najuboższych rząd chce przeznaczyć na dopłaty do prądu w 2022 roku ok. 1,5 mld zł - poinformowało PAP źródło w rządzie. Nowym dodatkiem energetycznym mają być objęte gospodarstwa domowe, których miesięczne dochody nie przekraczają 1563 zł w gospodarstwie jednoosobowym oraz 1115 zł na osobę w gospodarstwie wieloosobowym.

    Zmiany umów podatkowych z Maltą i Holandią

    Zmiany umów podatkowych z Maltą i Holandią. 14 października 2021 r. Sejm uchwalił ustawy ratyfikujące zmiany umów podatkowych z Maltą i Holandią. Według resortu finansów zmiany te przewidują wprowadzenie rozwiązań ograniczających agresywną optymalizację podatkową, zwiększą wpływy do polskiego budżetu.

    Wydatki na cele mieszkaniowe a zwolnienie z PIT - interpretacja ogólna

    Wydatki na cele mieszkaniowe a zwolnienie z PIT. Podatnicy, którzy w ciągu 5 lat od zakupu (lub wybudowania) nieruchomości ją sprzedadzą, muszą zapłacić podatek dochodowy (PIT) z tego tytułu. Jeżeli jednak pozyskane w ten sposób środki wydadzą na własne cele mieszkaniowe, skorzystają ze zwolnienia z podatku (jest to tzw. ulga mieszkaniowa). 13 października 2021 r. Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej wydał interpretację ogólną wyjaśniającą wątpliwości w zakresie wydatków na cele mieszkaniowe. Interpretacja ta doprecyzowuje katalog wydatków jakie podatnik może ponieść aby pomniejszyć należny podatek do zapłaty. Na liście wydatków znalazły się m.in. wydatki przeznaczone na zakup i instalację kuchenki, płyty indukcyjnej, piekarnika, szafki umywalkowej, oświetlenia czy mebli na wymiar.

    Cesja wierzytelności poniżej wartości nominalnej a VAT

    Transakcje cesji wierzytelności są przedmiotem licznych zapytań podatników w ramach postępowań interpretacyjnych. Przepisy ustawy o VAT w tym zakresie są nieprecyzyjne i prowadzą do pojawienia się wątpliwości, czy takie transakcje powinny podlegać opodatkowaniu VAT, czy nie. Ponadto w praktyce gospodarczej występują różne rodzaje cesji, co dodatkowo komplikuje sprawę.

    System EUREKA - interpretacje i objaśnienia podatkowe, informacje stawkowe i akcyzowe w jednym miejscu

    System EUREKA. Ministerstwo Finansów poinformowało 14 października 2021 r. o uruchomieniu Systemu Informacji Celno-Skarbowej EUREKA, który ma ułatwić dostęp do informacji podatkowej i celnej. Dzięki wyszukiwarce systemu EUREKA na podatki.gov.pl znaleźć można m.in. interpretacje i objaśnienia podatkowe, broszury informacyjne MF, informacje stawkowe i akcyzowe i inne potrzebne informacje podatkowe i celne. Z Systemu EUREKA można korzystać bez konieczności logowania.

    Kwota zmniejszająca podatek w 2022 r.

    Kwota zmniejszająca podatek odnosi się do podatników, którzy dokonują obliczania podatku według skali podatkowej. Polski Ład zakłada istotne zmiany w tym zakresie. Jaka będzie wysokość kwoty zmniejszającej podatek w 2022 r.? Jak będzie stosowana przy obliczaniu zaliczek na podatek?

    Jak firmy rodzinne poradziły sobie z pandemią?

    Firmy rodzinne. Największe firmy rodzinne mają 7,28 bln USD przychodów i trzeci największy wkład w globalne PKB. Zatrudniają ponad 24 miliony osób w 45 jurysdykcjach – wynika z najnowszej edycji Indeksu Firm Rodzinnych 2021. Przeszły stosunkowo łagodnie przez pandemię – dotyczy to również firm w Polsce - dzięki m.in. przedsiębiorczości, elastyczności i długoterminowej wizji rozwoju.

    Ochrona sygnalistów - firmy nie są gotowe na wdrożenie dyrektywy UE

    Ochrona sygnalistów. Jedynie 9% firm deklaruje pełną gotowość na dyrektywę UE o ochronie sygnalistów, choć żadna nie wdrożyła w pełni określonego w niej „standardu minimum”. Jednocześnie aż 89% firm w Polsce wierzy, że dyrektywa sprzyja ich biznesowi. Co trzecia firma (34%) już teraz zakłada, że nie zdąży z przygotowaniami do 17 grudnia 2021 roku – wynika z badania EY Czas na ochronę sygnalistów sprawdzającego gotowość firm do wdrożenia wymogów dyrektywy oraz planowanej ustawy o ochronie osób zgłaszających naruszenia prawa.

    Drogie prezenty, zakup samochodu, sprzedaż rzeczy używanych – sprawdź czy musisz zapłacić podatek

    Nieznajomość prawa podatkowego szkodzi. A na pewno nie jest żadnym argumentem przed urzędem skarbowym. Podatki to nie tylko roczne zeznania podatkowe PIT. Trzeba wiedzieć, że fiskus może się upomnieć o podatek (a także ukarać za niezapłacenie daniny) także w różnych, codziennych sytuacjach, jak drogie prezenty (np. weselne), zakup samochodu, sprzedaż używanych rzeczy, czy choćby posiadanie psa.

    Ulga dla klasy średniej - kto skorzysta?

    Ulga dla klasy średniej. Przepisy Polskiego Ładu zakładają wprowadzenie nowej ulgi podatkowej, skierowanej do tzw. klasy średniej. Wszystko po to, aby zrekompensować stratę z powodu zmiany w odliczeniach składki zdrowotnej. Niestety mało precyzyjne brzmienie nowych regulacji może sprawić, że wielu podatników nie skorzysta z ulgi.

    Akcyza na papierosy - planowana podwyżka nie poprawi polskiej polityki zdrowotnej

    Akcyza na papierosy. Ministerstwo Finansów planuje zmiany w akcyzie na wyroby tytoniowe. Zgodnie z propozycją resortu akcyza na papierosy ma rosnąć o 10 proc., ale od 2023 roku, podczas gdy akcyza kwotowa na tytoń do podgrzewania ma wzrosnąć o 100 proc. już od nowego roku. Resort chce również 5 proc. korekty minimalnej stawki akcyzy na papierosy. Zdaniem lekarzy i ekonomistów taka podwyżka ma symboliczny charakter i nie przełoży się na prozdrowotne zachowania Polaków. Ministerstwo Finansów podało również, że Polska, obok Bułgarii, ma najniższe ceny papierosów w Unii Europejskiej.

    E-faktury - co oznaczają dla przedsiębiorców?

    E-faktura. Od 1 października Polska jest kolejnym krajem Unii Europejskiej, który – oprócz Hiszpanii, Portugalii i Włoch – zaczyna stosować mechanizm e-faktur. Nasz Sejm przyjął projekt zmian ustawy VAT, a co za tym idzie – wprowadził tzw. Krajowy system e-faktur. Jak będzie wyglądał w praktyce i w jakiej kolejności będą wdrażane nowe obowiązki?

    Czynny żal w sprawach karno-skarbowych - w formie elektronicznej i na papierze

    Czynny żal w sprawach karno-skarbowych. Ministerstwo Finansów informuje, że zmiany w art. 16 § 4 Kodeksu karnego skarbowego wprowadzone ustawą o doręczeniach elektronicznych nie modyfikują treści merytorycznej przewidzianych tam regulacji. Złożenie czynnego żalu drogą elektroniczną (np. e-PUAP, e-Urząd Skarbowy) od 5 października 2021 r. pozostaje skuteczne. Jak tłumaczy MF, wolą ustawodawcy było, aby określenie „na piśmie” dotyczyło zarówno formy papierowej, jak i elektronicznej.

    II Międzynarodowy Kongres Biur Rachunkowych w Kielcach

    Już 26 października startuje II Międzynarodowy Kongres Biur Rachunkowych w Kielcach, pod patronatem medialnym Infor. Zapraszamy do udziału w promocji "5 za pół".

    Obowiązkowe e-faktury - konieczna zgoda Komisji Europejskiej

    Obowiązkowe e-faktury. Polska wystąpiła do Komisji Europejskiej o zgodę na wdrożenie obowiązkowego systemu e-faktur, na razie prowadzony jest pilotaż tego rozwiązania - poinformowała 13 października 2021 r. szefowa Krajowej Administracji Skarbowej Magdalena Rzeczkowska na posiedzeniu połączonych komisji sejmowych.

    Ceny transferowe a COVID-19 - co dalej z APA?

    Ceny transferowe a COVID-19 - APA. Kolejnym istotnym tematem, z jakim muszą zmierzyć się polscy podatnicy, to kwestia aktualności uprzednich porozumień cenowych (APA) w czasach pandemii COVID-19. Przedstawiamy główne wnioski dotyczące tego tematu wynikające z prac Forum Cen Transferowych, działającego przy Ministerstwie Finansów.

    Jak rozliczać najem krótkoterminowy (umowa z pośrednikiem)?

    Wynajem krótkoterminowy - umowa z pośrednikiem-operatorem. W którym momencie rozpoznać przychód podatkowy w zakresie wynajmu na cele krótkotrwałego zakwaterowania dla pośrednika-operatora?

    Samochód sportowy w kosztach podatkowych

    Samochody w firmie mogą być wykorzystywane w różny sposób, począwszy od użytku mieszanego na cele prywatne i działalności gospodarczej, kończąc na wykorzystaniu jedynie w ramach działalności gospodarczej. W jednej z ostatnich spraw, gdzie Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej wydał pozytywną interpretację, przedmiotem zapytania była możliwość zakwalifikowania wydatków poniesionych na wytworzenie samochodu wyścigowego w postaci odpisów amortyzacyjnych oraz wydatków związanych z jego eksploatacją do kosztów podatkowych (interpretacja indywidualna z dnia 11 czerwca 2021 r. nr 0112-KDIL2-2.4011.335.2021.3.MB).

    Wyższe koszty upomnienia w egzekucji administracyjnej - 16 zł od 13 października 2021 r.

    Koszty upomnienia w egzekucji administracyjnej. Od 13 października 2021 r. obowiązuje wyższa kwota kosztów upomnienia, które należy doręczyć zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej. Nowa wysokość kosztów tego upomnienia wynosi 16 zł. Do 12 października 2021 r. wysokość kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynosiła 11,60 zł. Trzeba też wiedzieć, że aktualna wysokość kosztów upomnienia w egzekucji administracyjnej wyznacza niektóre limity w Ordynacji podatkowej i ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

    Rosnące podatki sektorowe będą miały wpływ na dalszy wzrost cen

    Podatki sektorowe w Polsce. Napięcie związane z wyczekiwaniem na kolejne odczyty inflacji nieco osłabł. Przyczyniła się do tego RPP dość zdecydowanym, choć spóźnionym ruchem podnosząc stopy procentowe. Przywraca to w pewnym stopniu wiarygodność NBP. Ważną rolę odegrały odczyty inflacji w kilku krajach naszego regionu: w ostatnim miesiącu dość wyraźnie przewyższyła ona inflację w Polsce, sygnalizując że to nie tylko lokalny, krajowy problem. Ryzyko inflacji utrzymującej się przynajmniej na obecnym, a nawet wyższym poziomie jednak nie zniknęło.

    Podatek od emisji CO2

    Podatek od emisja CO2 - samochody. W Polsce mogą się pojawić opłaty zależne od emisji dwutlenku węgla uwzględnione w cenie zakupu paliw. Nie będzie to niczym nowym w skali UE, gdyż już 21 na 27 państw członkowskich UE nałożyło na samochody osobowe opodatkowanie emisji CO2. Dotyczy to np. Francji, Holandii, Belgii czy Austrii.

    Innowacje w księgowości, finansach i ESG - zgłoszenia do 2022 Startup Accelerator do 30 listopada 2021 r.

    2022 Startup Accelerator - księgowość, finanse i ESG. CPA.com oraz Association of International Certified Professional Accountants (Międzynarodowe Stowarzyszenie Dyplomowanych Specjalistów ds. Rachunkowości) reprezentujące AICPA & CIMA, przyjmują do 30 listopada 2021 r. zgłoszenia z całego świata do 2022 Startup Accelerator. Program przeznaczony jest dla firm w początkowej fazie rozwoju, które specjalizują się w innowacjach z zakresu księgowości i finansów, a od tego roku także inicjatyw ESG (ang. environmental, social, governance).

    Szczepienie na COVID-19 a zatrudnienie pracowników

    Szczepienie na COVID-19 a zatrudnienie pracowników. Czy pracodawcy mają prawo przyjmowania do pracy wyłącznie osoby zaszczepione na COVID-19? Czy można pytać o szczepienie na rozmowie kwalifikacyjnej?

    Sprzedaż samochodu firmowego a zwolnienie z VAT

    Sprzedaż samochodu a zwolnienie z VAT. Podatnik zwolniony podmiotowo z VAT sprzedaje samochód osobowy wykupiony uprzednio z leasingu na firmę. Czy przez tę sprzedaż utraci prawo do zwolnienia podmiotowego? A jeśli tak, jak ma postąpić, aby nie utracić prawa do tego zwolnienia?

    Czy sprzedaż na platformie Amazon może korzystać z unijnej procedury OSS?

    Sprzedaż na Amazon a unijna procedura OSS. Polski podatnik VAT dokonuje sprzedaży wysyłkowej towarów na rzecz konsumentów z innych krajów UE za pośrednictwem platformy Amazon. Z firmą Amazon rozlicza się w modelu FBA. Jeśli towar został przemieszczony do magazynu w Niemczech (magazyn Amazon) i stamtąd następuje jego wysyłka na rzecz konsumenta z Francji i Włoch, to czy do takiej sprzedaży podatnik może zastosować procedurę OSS i wykazywać VAT w deklaracji składanej do Drugiego Urzędu Skarbowego Warszawa-Śródmieście?