| INFORLEX | GAZETA PRAWNA | KONFERENCJE | INFORORGANIZER | APLIKACJE | KARIERA | SKLEP
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Księgowość > Podatki > VAT > Rozliczenia VAT > Krajowe i zagraniczne podróże służbowe 2019/2020 – rozliczanie VAT

Krajowe i zagraniczne podróże służbowe 2019/2020 – rozliczanie VAT

Podróże służbowe, czy to krajowe czy zagraniczne, są dość powszechnym obowiązkiem podatników będących przedsiębiorcami oraz ich pracowników czy współpracowników. Podróż służbowa wiąże się nierozerwalnie z wydatkami pracodawcy. Pracownicy powracający z podróży służbowej często przedstawiają faktury, paragony lub bilety dokumentujące poniesione koszty. W wielu przypadkach takie dokumenty dają możliwość odliczenia VAT przez pracodawcę. Gdy podróż odbywa się za granicą, pracodawca może być zobowiązany do rozliczenia VAT od importu usług lub WNT. Przedstawiamy skutki krajowych i zagranicznych podróży służbowych podatnika oraz jego pracowników dla rozliczeń VAT.

4. Taksówki

W trakcie podróży służbowych podatnicy oraz ich pracownicy często korzystają z taksówek. W przypadku krajowych podróży służbowych zakupy usług taksówek mogą uprawniać podatników do odliczania VAT.

4.1. Przejazdy taksówkami w kraju

Podkreślić należy, że prawo do odliczenia może przysługiwać wyłącznie na podstawie otrzymywanych faktur. Nie uprawniają do odliczania VAT paragony otrzymywane za usługi taksówek.

Jest to o tyle istotne, że w przypadku podatników świadczących usługi taksówek regułą jest wystawianie właśnie paragonów. W konsekwencji w celu uzyskania możliwości odliczenia VAT z tytuły nabycia usługi taksówki konieczne jest zażądanie faktury dokumentującej wykonanie tej usługi (z danymi podatnika odbywającego podróż służbową lub którego pracownik dokonuje zakupu w imieniu podatnika).

Przykład
Podatnik wykonujący wyłącznie czynności opodatkowane w trakcie podróży służbowej do Warszawy skorzystał z taksówki i zażądał wystawienia faktury. Z otrzymanej faktury z VAT obliczonym według stawki 23% podatnik może odliczyć całą kwotę podatku VAT.

Zauważyć jednak należy, że wielu taksówkarzy korzysta ze zwolnienia, o którym mowa w art. 113 ust. 1 lub 9 ustawy o VAT (z tzw. zwolnienia podmiotowego). W takich przypadkach na wystawianych przez taksówkarzy fakturach nie jest wykazywany VAT, który mógłby zostać odliczony przez podatników.

Przykład
Podatnik w trakcie podróży służbowej do Poznania skorzystał z taksówki i zażądał wystawienia faktury. Otrzymał fakturę bez VAT, gdyż taksówkarz korzysta ze zwolnienia podmiotowego. W takim przypadku z tytułu nabycia usługi taksówkowej podatnik nie może odliczyć VAT.

Istnieje również grupa taksówkarzy korzystających z opodatkowania VAT w formie ryczałtu. Taksówkarze wystawiają wówczas faktury z VAT w wysokości 4%. Jest to obecnie obowiązująca stawka ryczałtu przy świadczeniu usług taksówek (art. 114 ust. 1 w zw. z art. 146aa pkt 2 ustawy o VAT). VAT w tej wysokości podlega u nabywców odliczeniu na zasadach ogólnych. Aktualna w tym zakresie pozostaje interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 23 października 2008 r. (sygn. IPPP1-443-1604/08-2/JB).

Przykład
W trakcie podróży służbowej do Gdańska podatnik wykonujący wyłącznie czynności opodatkowane skorzystał z taksówki i zażądał wystawienia faktury. Z otrzymanej faktury wynika VAT, obliczony według stawki 4%, którą to kwotę podatnik może odliczyć w całości.

4.2. Przejazdy taksówkami za granicą

Z taksówek korzystają również podatnicy oraz pracownicy odbywający zagraniczne podróże służbowe. Miejscem świadczenia usług transportu pasażerów, do jakich zaliczamy usługi taksówkowe, jest miejsce, gdzie odbywa się transport (na podstawie art. 28f ust. 1 ustawy o VAT). W takich przypadkach świadczenie usług taksówek nie podlega opodatkowaniu VAT w Polsce. W konsekwencji w związku z ich nabywaniem nie dochodzi u podatników do importu usług.

Przykład
Podczas podróży służbowej podatnik korzystał z taksówek w Londynie oraz Birmingham. Ponieważ miejsce świadczenia tych usług znajduje się na podstawie art. 28f ust. 1 ustawy o VAT na terytorium Wielkiej Brytanii, ich zakupy nie stanowiły dla podatnika importu usług.

5. Bilety

Podczas odbywanych podróży służbowych podatnicy często nabywają różnego rodzaju bilety. W szczególności wyróżnić należy bilety:

  • na przejazd środkami transportu pasażerskiego (np. samolotami, pociągami czy promami),
  • wstępu na różnego rodzaju wydarzenia (np. targi czy konferencje).

W przypadku krajowych podróży służbowych usługi, których te bilety dotyczą, są najczęściej opodatkowane VAT. Stawką właściwą w przypadku biletów na krajowe środki transportu pasażerskiego jest 8%. Natomiast w przypadku biletów wstępu na targi i konferencje jest to stawka 23%. W konsekwencji jeżeli tylko bilety te związane są z działalnością uprawniającą do odliczania VAT (w szczególności działalnością opodatkowaną), podatnikom przysługuje prawo do odliczenia VAT z faktur dokumentujących zakupy takich biletów.

Przykład
Podatnik wykonujący wyłącznie czynności opodatkowane udał się w podróż służbową do Warszawy w celu udziału (jako odwiedzający) w branżowych targach. W związku z tym kupił bilety na samolot na trasie Wrocław-Warszawa-Wrocław oraz bilet wstępu na targi. Zarówno z faktury za bilety na samolot, jak i z faktury za bilet wstępu na targi podatnik może odliczyć VAT.

UWAGA! Jeżeli nabyte bilety są związane z działalnością opodatkowaną, podatnikom przysługuje prawo do odliczania VAT z faktur dokumentujących zakupy takich biletów.

 5.1. Bilety na przejazd środkami transportu stanowiące jednocześnie faktury

Bardzo często bilety na środki transportu stanowią jednocześnie faktury. Dotyczy to biletów jednorazowych na przejazd na odległość nie mniejszą niż 50 km, wystawianych przez podatników uprawnionych do świadczenia usług polegających na przewozie osób:

  • kolejami normalnotorowymi,
  • taborem samochodowym,
  • statkami pełnomorskimi,
  • środkami transportu żeglugi śródlądowej i przybrzeżnej,
  • promami,
  • samolotami i śmigłowcami.

Tabela. Bilety uznawane za faktury, na podstawie których można odliczać VAT

Otrzymany bilet kolejowy na przejazd na odległość nie mniejszą niż 50 km może być uznany za fakturę, gdy zawiera:

1.

numer i datę wystawienia

2.

imię i nazwisko lub nazwę podatnika (chodzi o podatnika świadczącego usługę transportową, nie nabywcę usługi)

3.

numer, za pomocą którego podatnik jest zidentyfikowany na potrzeby podatku (chodzi o podatnika świadczącego usługę transportową, nie nabywcę usługi)

4.

informacje pozwalające na identyfikację rodzaju usługi

5.

kwotę podatku

6.

kwotę należności ogółem

Przykład
Podatnik prowadzący działalność opodatkowaną odbył pociągiem podróż służbową ze Szczecina do Poznania. Na podstawie biletów za przejazdy na trasie Szczecin-Poznań oraz Poznań-Szczecin podatnik może odliczyć VAT, ponieważ bilety te zawierają wszelkie dane, które wskazują, o jaką usługę chodzi oraz jakie są jej koszty, a także jaki podatnik wyświadczył usługę.

Bilet internetowy

Zauważyć należy, że na kolejowych biletach internetowych (np. wystawianych przez PKP Intercity) można znaleźć informację, iż bilet nie stanowi faktury. Nie jest to informacja wiążąca dla nabywców. Jeżeli bilet zawiera wszystkie wymienione w tabeli dane, jest fakturą mimo takiego zastrzeżenia (patrz tabela. Bilety uznawane za faktury, na podstawie których można odliczać VAT.).

Bilet internetowy nie jest jednak fakturą, jeżeli nie zawiera wszystkich wymienionych  danych. W takich przypadkach dla uzyskania prawa do odliczenia konieczne jest otrzymanie faktury dokumentującej dany przejazd. Taka właśnie sytuacja ma miejsce w przypadku biletów internetowych wystawianych przez PKP Intercity, które nie zawierają NIP podatnika (PKP Intercity) oraz kwoty podatku.

Przykład
Wróćmy do poprzedniego przykładu i załóżmy, że podatnik odbył podróż pociągiem należącym do przewoźnika PKP Intercity na podstawie biletów internetowych (bez NIP przewoźnika oraz kwoty podatku). W takim przypadku posiadane bilety nie stanowią podstawy odliczenia VAT. W celu uzyskania takiego prawa konieczne jest otrzymanie od przewoźnika faktury lub faktur dokumentujących przewozy.

5.2 Bilety nabywane podczas zagranicznych podróży służbowych

Bilety na środki transportu pasażerskiego oraz bilety wstępu na różnego rodzaju wydarzenia nabywane są również w trakcie zagranicznych podróży służbowych.

Wątpliwości nie ma w przypadku nabywania biletów na środki transportu pasażerskiego na trasach w całości przebiegających poza terytorium kraju oraz biletów wstępu na wydarzenia. Miejsce świadczenia usług, których dotyczą te bilety, znajduje się w całości poza terytorium kraju (odpowiednio na podstawie art. 28f ust. 1 oraz art. 28g ust. 1 ustawy o VAT). W konsekwencji świadczenie tych usług nie podlega opodatkowaniu VAT. W związku z nabywaniem tych usług nie dochodzi do importu usług.

Przykład
W trakcie podróży służbowej pracownik polskiego podatnika nabył w jego imieniu bilet kolejowy na trasie Paryż-Londyn oraz bilet wstępu na konferencję w Londynie. Ani w związku z nabyciem biletu kolejowego, ani w związku z nabyciem biletu wstępu na konferencję w Londynie u podatnika nie występuje import usług, gdyż miejsce świadczenia nabywanych usług znajduje się w całości poza terytorium kraju.

Transport międzynarodowy

Pewne wątpliwości pojawiają się w przypadku nabywania usług transportu międzynarodowego osób środkami transportu morskiego lub lotniczego.

DEFINICJA - Przez usługi transportu międzynarodowego osób rozumie się:

  • przewóz lub inny sposób przemieszczania osób środkami transportu morskiego, lotniczego i kolejowego:

a) z miejsca wyjazdu na terytorium kraju do miejsca przyjazdu poza terytorium kraju,

b) z miejsca wyjazdu poza terytorium kraju do miejsca przyjazdu na terytorium kraju,

c) z miejsca wyjazdu poza terytorium kraju do miejsca przyjazdu poza terytorium kraju, jeżeli trasa przebiega na pewnym odcinku przez terytorium kraju (tranzyt);

  • usługi pośrednictwa i spedycji międzynarodowej, związane z tymi usługami.

Miejsce świadczenia usług transportu międzynarodowego osób - na podstawie § 3 pkt 1 rozporządzenia w sprawie miejsca świadczenia - znajduje się na terytorium kraju. W konsekwencji teoretycznie w związku z zakupem biletów morskich lub lotniczych dochodzić może do importu usług.

Organy podatkowe stoją jednak na stanowisku, że w związku z nabywaniem biletów lotniczych od zagranicznych podatników nie dochodzi do importu usług. Tytułem przykładu można wskazać interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z 29 listopada 2012 r. (sygn. IPTPP2/443-816/12-4/IR), interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 30 października 2013 r. (sygn. IBPP4/443-353/13/PK) czy interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z 8 grudnia 2014 r. (sygn. ILPP4/443-498/14-2/ISN). Jak czytamy w ostatniej z tych interpretacji:

Spółka dokonując zakupu biletów lotniczych staje się nabywcą usług, wykonywanych przez zagranicznych przewoźników. Zatem nie ciąży na niej obowiązek opodatkowania tych usług, ponieważ ustawodawca w żaden sposób nie wiąże tego obowiązku z nabywcą usługi - nie występuje w przedmiotowej sprawie import usług w rozumieniu art. 2 pkt 9 ustawy, a w konsekwencji brak jest obowiązku rozliczenia podatku z tego tytułu. W przypadku świadczenia ww. usług, to usługodawca (przewoźnik) jest podatnikiem obowiązanym do rozliczenia podatku VAT. Tym samym, nabycie tego rodzaju usług od przewoźników zagranicznych nie stanowi dla Spółki import usług i nie rodzi obowiązku rozliczenia podatku VAT.

Przykład
Polski podatnik odbywający podróż służbową nabył od węgierskiego przewoźnika nieposiadającego na terytorium Polski stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej bilety lotnicze na trasie Polska-Węgry. W związku z zakupem tych biletów u polskiego podatnika nie może dochodzi do importu usług.

6. Parkingi i przejazdy autostradami

W przypadku krajowych podróży służbowych podatnik może odliczyć VAT na zasadach ogólnych z faktur dokumentujących zakupy usług parkingowych oraz przejazdów autostradami. Należy jednak pamiętać, że wydatki na nabycie tych usług są wydatkami związanymi z pojazdami samochodowymi. Dlatego kwota podatku z faktur dokumentujących nabycie tych usług jest najczęściej ograniczona do 50% (na podstawie art. 86a ust. 1 ustawy o VAT). W całości VAT może być odliczany tylko w przypadku nabywania usług parkingowych oraz usług przejazdów autostradami w czasie podróży służbowych odbywanych samochodami uprawniającymi do dokonywania pełnych odliczeń.

Przykład
Podatnik prowadzący wyłącznie działalność opodatkowaną odbył firmowym samochodem podróż służbową na terytorium kraju.

Scenariusz A: Samochód, którym odbywana była podróż, jest samochodem uprawniającym do pełnych odliczeń ze względu na swoje cechy (np. pojazdem samochodowym innym niż samochód osobowy, który posiada kabinę kierowcy z jednym rzędem siedzeń i nadwozie przeznaczone do przewozu ładunków jako konstrukcyjnie oddzielne elementy pojazdu - art. 86a ust. 9 pkt 2 ustawy o VAT). W takim przypadku z faktur za usługi parkingowe oraz usługi przejazdów autostradami podatnik może odliczać VAT w całości.

Scenariusz B: Samochód, którym odbyła się podróż, jest samochodem osobowym zgłoszonym informacją VAT-26, dla którego prowadzona jest ewidencja przebiegu potwierdzająca, że sposób wykorzystania samochodu przez podatnika wyklucza jego użycie do celów niezwiązanych z działalnością gospodarczą - art. 86a ust. 4 pkt 1 ustawy o VAT). Również w takim przypadku z faktur za usługi parkingowe oraz usługi przejazdów autostradami podatnik może odliczać VAT w całości.

Scenariusz C: Samochód, którym odbyła się podróż, jest samochodem osobowym użytkowanym częściowo dla celów prywatnych. W takim przypadku z faktur za usługi parkingowe oraz usługi przejazdów autostradami podatnik może odliczać VAT w 50%.

UWAGA! W całości VAT od usług parkingowych oraz przejazdów autostradami może być odliczany tylko wtedy, gdy krajowa podróż służbowa odbywa się samochodem uprawniającym do dokonywania pełnych odliczeń.  

Podobnie jak w przypadku biletów na środki transportu bilety za przejazdy autostradami płatnymi stanowią jednocześnie faktury. Dotyczy to biletów zawierających:

  • numer i datę wystawienia,
  • imię i nazwisko lub nazwę podatnika (chodzi o podatnika świadczącego usługę przejazdu autostradą, nie nabywcy usługi),
  • numer, za pomocą którego podatnik jest zidentyfikowany na potrzeby podatku (jak wyżej),
  • informacje pozwalające na identyfikację rodzaju usługi,
  • kwotę podatku,
  • kwotę należności ogółem (§ 3 ust. 4 rozporządzenia o fakturach).

Gdy bilet za przejazd autostradą zawiera wskazane elementy, może stanowić podstawę do odliczenia VAT.

Nie jest natomiast możliwe odliczanie VAT na podstawie biletów parkingowych. Dlatego warunkiem odliczania VAT przy nabywaniu usług parkingowych jest posiadanie faktur dokumentujących te usługi.

Przykład
Pracownik upoważniony do dokonywania zakupów w imieniu pracodawcy po powrocie z podróży służbowej przedstawił bilety za przejazdy autostradami krajowymi oraz bilety parkingowe. Pracodawca może odliczyć VAT jedynie na podstawie biletów za przejazdy autostradami.

UWAGA! Nie jest możliwe odliczanie VAT na podstawie biletów parkingowych. Podatnik musi posiadać fakturę.

Polecamy: INFORLEX Księgowość i Kadry

6.1. Usługi parkingowe oraz przejazdów autostradami nabywane w trakcie zagranicznych podróży służbowy

Usługi parkingowe oraz usługi przejazdów autostradami są nabywane także w trakcie zagranicznych podróży służbowy. W związku z tym wskazać należy, że usługi te są związane z nieruchomościami. Potwierdzają to organy podatkowe w udzielanych wyjaśnieniach, np.:

  • Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy w interpretacji indywidualnej z 31 maja 2012 r. (sygn. ITPP2/443-264b/12/AK),
  • Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach w interpretacji indywidualnej z 29 lipca 2016 r. (sygn. IBPP4/4512-59/16/LG).

Jak czytamy w pierwszej z tych interpretacji:

(…) ustawodawca określając w art. 28e powołanej ustawy, miejsce świadczenia dla usług związanych z nieruchomościami objął tą regulacją także usługi w zakresie użytkowania i używania nieruchomości, do których należy również zaliczyć przejazdy autostradami i mostami oraz korzystanie z parkingów.

Powoduje to, że na podstawie art. 28e ustawy o VAT miejsce świadczenia nabywanych za granicą usług parkingowych oraz usług przejazdów autostradami znajduje się poza terytorium kraju. W konsekwencji ich świadczenie nie podlega opodatkowaniu VAT w Polsce. W związku z ich nabywaniem u polskich podatników nie dochodzi zatem do importu usług.

Przykład
Polski podatnik w trakcie podróży służbowej do Portugalii nabywał usługi parkingowe oraz usługi przejazdów autostradami. W związku z nabywaniem tych usług u polskiego podatnika nie dochodziło do importu usług

7. Telefony, Internet za granicą

W związku z zakupem przez polskich podatników (oraz w ich imieniu) usług telefonicznych i internetowych za granicą  tych dochodzi, co do zasady, do importu usług. Świadczenie tych usług podlega bowiem przeważnie opodatkowaniu VAT w Polsce. Na podstawie art. 28b ust. 1 ustawy o VAT miejsce świadczenia tych usług znajduje się na terytorium kraju. Poza tym najczęściej spełnione są także pozostałe warunki występowania importu usług, tj.:

  • świadczenie usług dokonywane jest przez podatnika nieposiadającego siedziby działalności gospodarczej ani stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej na terytorium kraju,
  • nabywcą usług jest podatnik posiadający siedzibę działalności gospodarczej na terytorium kraju (art. 2 pkt 9 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o VAT).

Przykład
W związku z podróżą służbową do Meksyku polski podatnik wykupił międzynarodowy pakiet internetowy w brytyjskiej firmie (nieposiadającej stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej na terytorium kraju). W związku z tym zakupem u polskiego podatnika doszło do importu usług.

Dodać należy, że zakup takich usług stanowi import usług nawet wtedy, gdy zagraniczni usługodawcy naliczą VAT. Naliczenie VAT przez usługodawcę nie jest bowiem okolicznością wyłączającą występowanie importu usług u polskiego usługobiorcy (jeżeli spełnione są warunki wystąpienia importu usług).

Przykład
Wróćmy do poprzedniego przykładu i załóżmy, że polski podatnik otrzymał od brytyjskiej firmy fakturę z naliczonym VAT (wartość netto 100 zł, VAT 20 zł). Mimo to wskazany zakup stanowi dla polskiego podatnika import usług. Podstawę opodatkowania stanowi kwota z VAT (kwota 120 zł).

7.1.Opłaty za korzystanie z telefonu czy Internetu naliczane przez hotele i inne obiekty noclegowe

Od zasady, że zakupy za granicą usług telefonicznych i internetowych stanowią dla polskich podatników import usług, istnieje ważny wyjątek. Dotycz on sytuacji, gdy kosztami tych usług obciążają polskich podatników hotele lub inne obiekty noclegowe (w związku z korzystaniem z tych usług przez polskich podatników w trakcie pobytu). Wówczas bowiem opłaty za korzystanie z telefonu czy Internetu stanowią element podstawy opodatkowania nabywanej przez podatnika usługi noclegowej, której nabycie nie stanowi importu usług (o czym mowa w pkt 1. Zakupy noclegów i posiłków). Aktualna w tym zakresie pozostaje interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z 25 maja 2010 r. (sygn. ILPP2/443-445/10-4/MN), w której czytamy, że:

(…) w przedmiotowej sprawie usługa telekomunikacyjna, która nie wystąpiłaby bez świadczenia usługi noclegowej, i która jest ściśle związana z usługą hotelową, dla ustalenia miejsca świadczenia usług, objęta jest regulacją art. 28e ustawy. Tym samym, miejscem jej opodatkowania jest miejsce położenia nieruchomości, czyli w przedmiotowej sprawie nie jest to terytorium kraju. (...) Zatem, Wnioskodawca nie miał obowiązku rozliczenia importu usług z tytułu nabycia przedmiotowej usługi telekomunikacyjnej, ponieważ miejscem jej świadczenia (opodatkowania) nie jest terytorium kraju.

UWAGA! Opłaty za korzystanie z telefonu czy Internetu naliczane przez hotele i inne obiekty noclegowe za granicą stanowią element podstawy opodatkowania usługi hotelowej, której nabycie nie jest dla podatnika importem usług.

Przykład
W trakcie podróży służbowej do Pekinu podatnik korzystał z hotelowego Internetu. Podczas wymeldowania hotel obciążył podatnika kwotą z tego tytułu. Kwota ta nie jest elementem podstawy opodatkowania usługi hotelowej, której nabycie nie stanowi dla podatnika importu usług. Tym samym importu usług nie stanowi dla podatnika również obciążenie kosztami internetu.

Podstawa prawna:

  • art. 2 pkt 9, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 28b, art. 28e, art. 28f ust. 1, art. 28g ust. 1, art. 28i ust. 1, art. 28j ust. 1 i 2, art. 29a ust. 6 pkt 2, art. 43 ust. 1 pkt 36, art. 83 ust. 3 pkt 2, art. 86 ust. 1 i 2, art. 86a, art. 88 ust. 1 pkt 4, art. 88 ust. 3a pkt 2 oraz art. 114 ust. 1 w zw. z art. 146aa pkt 4 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - j.t.  Dz.U. z 2018 r. poz. 2174; ost.zm. Dz.U. z 2019 r. poz. 1018

  • § 3 ust. 4 rozporządzenia Ministra Finansów z 3 grudnia 2013 r. w sprawie wystawiania faktur - Dz.U. poz. 1485

  • § 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z 16 grudnia 2013 r. w sprawie miejsca świadczenia usług oraz zwrotu kwoty podatku naliczonego jednostce dokonującej nabycia (importu) towarów lub usług - j.t. Dz.U. z 2019 r. poz. 714

Tomasz Krywan, doradca podatkowy

Czytaj także

Narzędzia księgowego

POLECANE

WYWIADY, RELACJE, WYDARZENIA

reklama

Ostatnio na forum

Jednolity Plik Kontrolny

Eksperci portalu infor.pl

Anna Bierła

Ekspert Aferry.pl, specjalista ds. marketingu.

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »