| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | IDEORIA | INFORORGANIZER | APLIKACJE | KARIERA | SKLEP
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Księgowość > Podatki > VAT > Rozliczenia VAT > Rewolucja w VAT przebiega ewolucyjnie – rozmowa z dyrektorem departamentu VAT w MF Wojciechem Śliżem

Rewolucja w VAT przebiega ewolucyjnie – rozmowa z dyrektorem departamentu VAT w MF Wojciechem Śliżem

O najważniejszych zmianach w VAT w latach 2017-2018: split payment, JPK_VAT, kasach fiskalnych online, białej liście podatników VAT, liście dobrych praktyk i innych planach Ministerstwa Finansów rozmawiamy z Wojciechem Śliżem, dyrektorem departamentu Podatku od Towarów i Usług w Ministerstwie Finansów.

Stawki VAT, odejście od PKWiU, Wiążąca Informacja Stawkowa

Infor.pl: Zapytałem niecałe dwa tygodnie temu na konferencji Pana Ministra Pawła Gruzę, czy można liczyć w jakiejś perspektywie na jedną stawkę VAT na wszystko, co z pewnością znacznie uprościłoby system VAT i życie podatników. Pan Minister Gruza odpowiedział, że jest w przededniu wewnętrznej decyzji kierunkowej w Ministerstwie w tym zakresie ale sam nie jest zwolennikiem tej koncepcji. Czy zdaniem Pana Dyrektora jest to słuszna koncepcja, by VAT na wszystkie towary i usługi był obliczany wg jednej stawki?

Wojciech Śliż: Ja też jestem przeciwnikiem koncepcji jednolitej stawki VAT. Obniżone stawki VAT to instrument polityki społecznej państwa. Uważam, że państwo nie powinno rezygnować z tego instrumentu.

Infor.pl: Zapowiadają Państwo porządkowanie systemu stawek VAT, a co więcej, ma pojawić się Wiążąca Informacja Stawkowa (WIS). Niedawno mówił Pan Dyrektor w wywiadzie dla DGP, że już od 1 kwietnia 2018 roku pojawi się możliwość uzyskania przez podatników wiążącego rozstrzygnięcia w zakresie stawek VAT. Jak miałoby to wyglądać? Kto wydawałby takie decyzje? Czy byłoby to odpłatne?

Wojciech Śliż: Rzeczywiście w Ministerstwie Finansów pracujemy koncepcyjnie nad nową tzw. matrycą stawek VAT. Analizowane są różne warianty tej matrycy. Choć decyzja odnośnie wyboru któregoś z wariantów jest tak naprawdę decyzją polityczną a nie techniczną, stąd trudno w tym zakresie coś komentować lub wskazywać termin wprowadzenia takiej zmiany. Na pewno wprowadzając nową matrycę stawek VAT chcemy wprowadzić nowy system ustalania stawek. Jeżeli chodzi o stawki dla towarów, to chcemy odejść od PKWiU a oprzeć się na tzw. Nomenklaturze scalonej (kody CN) stosowanej w obrocie celnym. Ponadto chcemy zamiast opinii statystycznej wprowadzić decyzję administracyjną dotyczącą stawki (na wzór wiążącej informacji taryfowej czy akcyzowej) – obecna robocza nazwa: Wiążąca Informacja Stawkowa (WIS).

Zaletą WIS będzie większa ochrona podatników i większa ich pewność odnośnie stosowanych stawek VAT. Planujemy zastosować długi okres vacatio legis (przynajmniej 9 miesięcy) nowej matrycy stawek VAT, tak by w tym okresie dać podatnikom możliwość pytania o stawki w formule WIS.

Infor.pl: Czy i kiedy Pana zdaniem można liczyć na obniżenie stawek VAT i powrót do 22% i 7%?

Wojciech Śliż: To nie jest pytanie do mnie. Takie decyzje zależą od szeregu czynników ekonomicznych i społecznych i podejmowane są na poziomie politycznym, a nie eksperckim.

JPK_VAT

Infor.pl: Od 1 stycznia 2018 r. około 1,6 mln mikroprzedsiębiorców dołączy do grona podatników VAT, którzy prowadzą elektroniczną ewidencję VAT (czyli rejestr sprzedaży i zakupów VAT) oraz przesyłają ją jako JPK_VAT. Jak Ministerstwo Finansów zamierza pomóc mikrofirmom, by dobrze przygotowały się do obowiązku w zakresie JPK_VAT? Z tego co wiemy, możliwa jest m.in. testowa wysyłka plików. Co jeszcze planuje Ministerstwo Finansów?

Wojciech Śliż: Od kilku miesięcy Ministerstwo Finansów prowadzi bardzo intensywną kampanię informacyjną. Zarówno na poziomie urzędów skarbowych, jaki i na poziomie centralnym, korzystając także z pomocy innych urzędów państwowych (chociażby od ZUS mikroprzedsiębiorcy dostali w liście informację o tym obowiązku). W każdym urzędzie skarbowym są uruchomione komórki i cykliczne szkolenia dla przedsiębiorców, jak sobie z tym nowym obowiązkiem radzić.

Jesteśmy w przededniu bardziej zintensyfikowanej kampanii informacyjnej, która obejmie też telewizję, co będzie miało miejsce na przełomie listopada i grudnia.

Jeśli więc chodzi o informację o samym obowiązku, to rzeczywiście sporo się dzieje. Wiedza na temat JPK wydaje się dostępna, bo dostępne są nie tylko szkolenia organizowane w urzędach skarbowych, ale też infolinie, które zostały uruchomione. Naszym zdaniem jest to jednak wciąż mało, chcielibyśmy dać więcej.

Pod koniec października spotkaliśmy się z przedstawicielami producentów oprogramowania dedykowanego dla mikroprzedsiębiorców i zaproponowaliśmy im współpracę z Ministerstwem Finansów, która polegałaby na tym, że przygotują takie podstawowe wersji oferowanego przez siebie oprogramowania, które będzie zawierało podstawowy rejestr VAT-owski z opcją wyślij JPK, a my w zamian za to będziemy certyfikować tego typu oprogramowanie na stronach Ministerstwa Finansów. Współpraca w tym zakresie wygląda obiecująco, gdyż zainteresowanie tą współpracą jest duże.

Polecamy: JPK_VAT 2018 – Instrukcja wdrożenia

Infor.pl: Z początkiem przyszłego roku mikroprzedsiębiorcy będą zobowiązani także do prowadzenia elektronicznej ewidencji VAT. Czy są na to przygotowani?

Wojciech Śliż: Jak to zwykle jest z tego typu obowiązkami, pomimo tego, że wszyscy od półtora roku wiedzieli, że ten obowiązek się pojawi, to koniec końców dla wielu jest to nowość. Biorąc pod uwagę fakt, że mikroprzedsiębiorców rzeczywiście jest sporo, można domniemywać, że dla niektórych z nich prowadzenie elektronicznej ewidencji VAT będzie stanowiło problemem.

Każdy mikroprzedsiębiorca będzie musiał od przyszłego roku posiadać program księgowy, który pozwoli mu na prowadzenie ewidencji według nowych wymogów. Trudno nam jednak oszacować jak wielu mikroprzedsiebiorców nie ma jeszcze takich programów. Działając odpowiedzialnie i zakładając, że wielu nie ma, to jednak podatnicy ci powinni czymś dysponować. Nie chodzi przecież o to, żeby wprowadzać przepisy, które spowodują, że ktoś będzie musiał wydawać 100-200 zł miesięcznie na jakiś komercyjny program (bo tyle potrafią kosztować takie programy), jeśli można zrobić coś, żeby ten podstawowy program był dostępny nieodpłatnie.

Infor.pl: Czy są na to szanse, na takie darmowe programy dla mikroprzedsiębiorców?

Wojciech Śliż: Jesteśmy po pierwszym spotkaniu z producentami oprogramowania i czekamy na zgłoszenia wysyłane do nas bezpośrednio od tych firm. Wygląda to optymistycznie. Według naszej wiedzy na chwilę obecną jest ponad trzysta rozwiązań w tej najniższej grupie cenowej, związanej z prowadzeniem ewidencji i możliwością wysyłania JPK. Ale nie każdy mikroprzedsiębiorca dotychczas korzystał z programu księgowego, nawet tego najprostszego, więc pewna zmiana będzie tutaj wszystkich czekała, bo to nie tylko ewidencja elektroniczna VAT, JPK, ale także deklaracje VAT wysyłane elektronicznie.

Infor.pl: Od stycznia 2018 r. zmianie ulegnie także sama struktura JPK_VAT. Co się zmieni w stosunku do obecnie obowiązującej struktury? Od kiedy należy stosować nową?

Wojciech Śliż: Przeprowadziliśmy w wakacje konsultacje społeczne i pojawiło się wiele postulatów dotyczących wyeliminowania nadmiarowych informacji, przede wszystkim po to, żeby tę strukturę uprościć. Były też postulaty takie, które dotyczyły dodania nowych informacji. Na chwilę obecną skoncentrowaliśmy się tylko i wyłącznie na uproszczeniach, czyli wycięliśmy z tej struktury JPK_VAT wszystko to, co jest zbędne, szczególnie w warstwie nagłówkowej.

Bardzo zachęcamy do podawania w strukturach JPK adresu e-mail, bo to potem znacznie upraszcza komunikację i jest naprawdę wygodne. Nie wpisywaliśmy tego jako elementu obowiązkowego, ale głośno zachęcamy, żeby ten element wypełniać. Natomiast na kolejnym etapie rozwoju struktury, pojawi się on rzeczywiście jako element obowiązkowy.

Generalnie nowa struktura JPK_VAT jest odchudzona, jest prostsza i wydaje się, że spotkała się z dużym uznaniem. Będzie się ona w dalszym ciągu zmieniała, natomiast zanim ulegnie ponownie zmianie, musimy przede wszystkim popracować z przedsiębiorcami nad tym, żeby radzili sobie z samym obowiązkiem.

Infor.pl: Czy można sobie wyobrazić taką sytuację, że JPK_VAT zastąpi w przyszłości deklaracje VAT?

Wojciech Śliż: To jest zdecydowanie nasz plan. Wymagało to będzie zmiany struktury i mówiąc zupełnie szczerze najpierw chcemy doprowadzić do tego, żeby dostać te 1,6 mln plików JPK od mikroprzedsiębiorców. Jeżeli przedsiębiorcy będą sobie z tym obowiązkiem dobrze radzili to kolejnym krokiem będzie zrezygnowanie z deklaracji VAT i wpisanie danych z deklaracji do struktury JPK.

Infor.pl: W jakiej perspektywie czasowej to odejście od deklaracji VAT na rzecz JPK może nastąpić?

Wojciech Śliż: Osobiście bardzo bym chciał, żeby ta nowa struktura weszła w życie od 1 stycznia 2019 r. Niewykluczone jest też, że nieco wcześniej pojawi się nowa funkcjonalność związana z JPK, która będzie oznaczała pełne przejście tej struktury do Centralnego Rejestru Faktur. Chodzi o informację zwrotną do podatnika dotyczącą kompletności posiadania przez Ministerstwo Finansów danych o fakturach sprzedaży, które przedsiębiorcy raportują w JPK jako faktury zakupowe.

To jest też odpowiedź na pytanie, co się dzieje z Centralnym Rejestrem Faktur. W praktyce Ministerstwo Finansów będzie posiadało ten rejestr z dniem 1 stycznia 2018 r., bo będzie miało informacje (właśnie z plików JPK) o każdej fakturze, która została wystawiona w Polsce. Natomiast, żebyśmy mogli mówić nie o pliku JPK, z którego korzysta tylko i wyłącznie Ministerstwo Finansów dla celów analitycznych, a mogą z niego korzystać także podatnicy, potrzebny jest zwrotny kanał komunikacyjny, tj. zwrotna komunikacja potwierdzająca w jakimś okresie czasu od złożenia przez nas JPK, że ten właśnie złożony przez nas JPK jest plikiem zweryfikowanym z bazami Ministerstwa Finansów. Tego typu plan też mamy, ale należy go właściwie umiejscowić w czasie i wprowadzić w sensownym momencie, uwzględniając przede wszystkim możliwości przedsiębiorcy.

Infor.pl: Czy powstanie Centralnego Rejestru Faktur oznacza, że wszystkie faktury będą w jednym standardzie elektronicznym?

Wojciech Śliż: Jedno miejsce, w którym przechowywane są wszytki faktury i jeden format dla wszystkich faktur - byłoby rozwiązaniem bardzo atrakcyjnym dla Ministerstwa Finansów, ale myślę, że ingerowałoby zbyt daleko we wszystko z czym mamy do czynienia w obrocie gospodarczym.

Jeżeli chodzi o fakturowanie, to modeli i systemów fakturowania jest nieprawdopodobnie dużo. A zatem powiedzenie, że to wszystko jest złe i zabieramy, to jest oczywiście rewolucja. Jeżeli Centralny Rejestr Faktur rozumiemy jako informację o fakturze, to tego typu dane będziemy mieli z JPK. Pytanie tylko czy chcemy używać państwa jako pośrednika w ich wystawianiu, czy wolimy widzieć rolę państwa jako organu, który będzie potwierdzał, że informacja o fakturach jest w jego posiadaniu, zwiększając jednocześnie pewność prowadzenia działalności przez przedsiębiorcę.

Infor.pl: Jakie są kolejne plany Ministerstwa Finansów dotyczące JPK? Pojawiła się m.in. informacja, że w planach jest założenie, że JPK będzie wysyłany codziennie, a nie z częstotliwością miesięczną.

Wojciech Śliż: Jeżeli chodzi o przyspieszanie czy też zagęszczanie okresu składania JPK, to jest to jak gdyby naturalne. Jak się już nauczymy składać JPK raz w miesiącu, wówczas być może należałoby okresy wysyłania skrócić. Po to, żeby te dane mieć stosunkowo szybko. Dlaczego szybko? Bo wtedy tak naprawdę realizujemy nie tylko funkcję uszczelniającą w postaci tego, że wiemy o tym, gdzie jest nieprawidłowość, ale też mamy realną szansę na szybkie zablokowanie pieniędzy, z którymi ktoś może uciekać, bo to jest w tej chwili największy problem. A więc taki plan jest, natomiast to nie jest plan na dziś, na jutro, to mają być kolejne podejmowane przez nas kroki.

Infor.pl: Ale jest to realne i na pewno wejdzie w życie?

Wojciech Śliż: Jest to kierunek, który został wytyczony. Natomiast nie mówimy tutaj o perspektywie przyszłego roku, aczkolwiek mówienie na pewno też nie jest uprawnione. Jeżeli chodzi o moje zdanie, należałoby wprowadzać zmiany krok po kroku, tzn. jeżeli okaże się, że przedsiębiorcy świetnie sobie radzą ze składaniem JPK, a to będziemy wiedzieli mniej więcej w maju przyszłego roku, to będzie się można zastanowić nad tym, co robić dalej. I pytanie będzie takie, czy przyśpieszamy, czy wysyłamy informację zwrotną… bo jedna z rozważanych przez nas koncepcji to np. po złożeniu przez przedsiębiorcę JPK wysyłanie do podatnika informacji: tych faktur nie mamy, skoryguj się. I danie możliwości skorygowania się bez odsetek i bez sankcji w jakimś okresie po to, żeby uruchomić autokontrolę.

Tak że mamy kilka wariantów, ale każdy z nich sprowadza się do tego, że będziemy korzystali z danych z JPK. Wprowadzane będą nowe funkcjonalności i skracane czasookresy raportowania. Jednym z pomysłów byłoby przekazywanie przedsiębiorcy informacji zwrotnej tak szybko, żeby mógł sprawdzić czy dana faktura jest w Ministerstwie Finansów, zanim w ogóle dokona płatności. Czyli, żeby przedsiębiorca mógł niedokonywać płatności do momentu, kiedy nie dostanie informacji z Ministerstwa Finansów, że faktura została zaraportowana.

Lista dobrych praktyk podatników VAT

Infor.pl: Wiemy, że w Ministerstwie Finansów kończą się prace nad stworzeniem listy dobrych praktyk podatnika VAT świadczących o dochowaniu przez niego należytej staranności w kontaktach z kontrahentami, co w orzecznictwie TSUE i naszych sądów administracyjnych jest przedstawiane jako wymóg odliczenia VAT naliczonego. Kiedy zostanie opublikowana i jaką formę przybierze ta lista. Wspomniał Pan Dyrektor wcześniej w tym wywiadzie, że jedną z tych dobrych praktyk będzie najprawdopodobniej podzielona płatność.

Wojciech Śliż:  Tak, potwierdzam, że prace nad tą listą są bardzo zaawansowane, właściwie już na ukończeniu. Wszystkim uczestnikom konsultacji i Zespołu Roboczego zależałoby, żeby lista ta przybrała formę objaśnień podatkowych. Objaśnienia mają bowiem „twardszy charakter” z legislacyjnego punktu widzenia. Jednak najprawdopodobniej nie będzie to możliwe. Tak czy inaczej decyzja w tym zakresie zapadnie w ciągu najbliższych dwóch tygodni.

Kolejne plany Ministerstwa Finansów

Infor.pl: Czy może Pan powiedzieć jakie inne istotne zmiany czekają podatników VAT?

Wojciech Śliż: Warto z pewnością powiedzieć o tzw. białej liście. Będzie też czarna lista jako jeden z elementów systemu STIR. Natomiast biała lista będzie istotnym poszerzeniem funkcjonalności informacji o podatniku, jaką może uzyskać przedsiębiorca w systemie informatycznym Ministerstwa Finansów. Będzie można uzyskać znacznie więcej informacji identyfikujących podatnika, w tym informację o jego bankowym rachunku rozliczeniowym. Przy tej okazji wprowadzony zostanie obowiązek płacenia kontrahentowi (podatnikowi VAT) na rachunek bankowy, który ten zgłosił do urzędu skarbowego. Teoretycznie taki obowiązek istnieje, ale żaden przedsiębiorca nie wie lub nie ma pewności, który rachunek jego kontrahent zgłosił do urzędu skarbowego. Po wdrożeniu białej listy będzie można to łatwo sprawdzić online, tak jak obecnie NIP w bazie czynnych lub zwolnionych podatników VAT.

W konsultacjach publicznych okazało się, że biała lista jest rozwiązaniem potrzebnym i oczekiwanym przez podatników. Zastrzeżenia dotyczą tylko konsekwencji niezapłacenia na rachunek zgłoszony, jaką ma być wyłączenie danego wydatku z kosztów uzyskania przychodu. Ale te zastrzeżenia upewniają nas, że ta sankcja sprawi, że podatnicy będą pilnować, by realizować płatności na zgłoszony (zarejestrowany) rachunek bankowy kontrahenta.

To jest naszym zdaniem projekt nr 3, jeżeli chodzi o uszczelnienie VAT, po split payment i JPK.

Infor.pl: Czy Ministerstwo Finansów rozważa wdrożenie koncepcji certyfikowanego podatnika? Z pomysłów przedstawionych przez Komisję Europejską w 2010 roku (dokument Green Paper on the future of VAT – Towards a simpler, more robust and efficient VAT system) – był tam i split payment i JPK i Centralna baza faktur warto jeszcze wspomnieć instytucję podatnika certyfikowanego. Kilka tygodni temu Komisja Europejska, przedstawiając koncepcję reformy unijnego VAT (mającej nastąpić w latach 2019-2022), również ponowiła ten pomysł obok opodatkowania handlu transgranicznego (likwidacja stawki zerowej), czy punktów kompleksowej obsługi.

Wojciech Śliż:  Tak, rozważamy tą koncepcję. Ale jest to bardzo trudny temat powiązany ściśle z pracami na poziomie unijnym.

Duże zmiany w systemie VAT w UE w latach 2019-2022 - propozycje Komisji Europejskiej

Infor.pl:  Jak Pan ocenia ostatnie pomysły Komisji Europejskiej w zakresie uszczelniania systemu VAT? Zwłaszcza w zakresie handlu transgranicznego.

Wojciech Śliż: Oceniam życzliwie. Ministerstwo Finansów przygląda się temu życzliwie i pracuje razem z Komisją.

Infor.pl: Jest Pan Dyrektor doradcą podatkowym (także sędzią Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Izby Doradców Podatkowych), praktykował Pan wcześniej w znanych firmach doradczych. Z pewnością takie doświadczenie pomaga w pracy w Ministerstwie Finansów. Czy zmiana perspektywy patrzenia na system podatkowy zmieniła Pana poglądy w niektórych kwestiach, czy raczej pomaga w wypracowaniu obiektywnych poglądów. Czy w ogóle jest możliwe wypracowanie systemu, który z jednej strony zapewnia efektywność fiskalną a z drugiej nie angażuje ponad miarę przedsiębiorców w realizację obowiązków podatkowych?

Wojciech Śliż: Kilka rzeczy na pewno mnie zaskoczyło. Kiedy przychodziłem do Ministerstwa Finansów uważałem, że dużo wiem i dużo tej wiedzy tu wniosę. Spotkałem tu jednak ludzi z wiedzą co najmniej porównywalną, jeśli nie większą. Jako doradca podatkowy zajmowałem się sporo analityką w zakresie VAT. Myślałem, że w tym zakresie dokonam w Ministerstwie jakiejś rewolucji. Okazało się, że analityka przestępstw w zakresie VAT w Ministerstwie stoi na niewyobrażalnym dla doradcy podatkowego poziomie. Pozytywnych zaskoczeń było bardzo dużo. Myślę, że wniosłem do Ministerstwa trochę energii, a także wiedzy o potrzebach i możliwościach przedsiębiorców – podatników VAT. Pomaga to na pewno w rozsądnym wdrażaniu tych istotnych zmian, o których rozmawialiśmy.

Infor.pl: Wyciekanie środków z systemu VAT (owe luki w VAT, obserwowane nie tylko w Polsce, ale w całej Unii Europejskiej) i nieskuteczność środków zaradczych skłaniała niektórych ekspertów do wniosków, że VAT nie ma przyszłości. Że może lepiej zastosować odwrócony VAT do wszystkich branż (bo oszuści mogą przecież swobodnie przenosić się z jednej branży objętej odwrotnym obciążeniem do drugiej, jeszcze nie objętej tym systemem), a to oznaczałoby, że już nie ma VAT, ale jest podatek obrotowy. Czy Pana zdaniem jest szansa, by skutecznie naprawić (uszczelnić) VAT?

Wojciech Śliż: Uszczelnić całkowicie nigdy się nie da. Błędy będą się zdarzały zawsze, bo ludzką rzeczą jest błądzić. Ale można wiele zrobić w zwalczaniu owej czarnej strefy przestępczości w zakresie VAT, co pokazały ostatnie 2 lata. Można to zrobić zarówno poprzez legislację, analitykę jak i determinację w ściganiu tych przestępstw.

W powodzenie skutecznego zwalczania przestępczości VAT-owskiej na pewno wierzę, bo to się już dzieje i efekty są widoczne.

Największy problem jest w czymś, co nazywam szarą strefą, bo to jest obszar odpowiedzialności społecznej i mentalności ludzkiej, którą najtrudniej zmienić. To jest obszar polityki, bo trzeba ludzi przekonać, że warto płacić podatki. Warto, bo za te podatki można czegoś konkretnego od państwa oczekiwać. W tym obszarze też coś się zmienia, jednak jeszcze wiele zostaje do zrobienia, ale nie metodą nakazów i zakazów. W tym obszarze staramy się coś robić, np. poprzez wysyłanie do podatników sms-ów w stylu: „Robisz źle – popraw się” – na tym etapie bez działań sankcyjnych. Taki prewencyjny styl działania jest preferowany przez obecne kierownictwo resortu finansów. Świadomość tego, że państwo widzi i czuwa może zrobić więcej niż „wykręcanie rąk”.

Moim zdaniem osiągalnym w dłuższej perspektywie celem jest ograniczenie luki w VAT z obecnych 2,5% PKB do 0,5% PKB. Ten docelowy poziom będzie można uznać, za „naturalne ubytki” w podatku VAT.

Bardzo dziękujemy za rozmowę.

Pytania zadawali: Paweł Huczko i Adam Kuchta z redakcji portalu infor.pl

Czytaj także

Narzędzia księgowego

POLECANE

WYWIADY, RELACJE, WYDARZENIA

reklama

Ostatnio na forum

Jednolity Plik Kontrolny

Eksperci portalu infor.pl

AKSJOM Doradztwo Aktuarialne

Specjalizujemy się zarówno w wycenie rezerw na świadczenie pracownicze (zgodnie z MSR 19 i KSR 6) jak i w usługach konsultingowych na rzecz instytucji finansowych (usługi aktuarialne, Wypłacalność II, zarządzanie ryzykiem, rachunkowość zakładów ubezpieczeń).

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »