| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJE | KARIERA | SKLEP
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Księgowość > Aktualności > Niektóre propozycje zmian w VAT niepokoją przedsiębiorców

Niektóre propozycje zmian w VAT niepokoją przedsiębiorców

Rada Ministrów przyjęła w dniu 25 października br. projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw. Zdaniem pracodawców niezwykle kontrowersyjnym elementem nowelizacji jest powrót do nakładania dodatkowej sankcji za zaległości w podatku VAT.

6. Deklaracje kwartalne 

Krytyki wymaga likwidacja możliwości składania deklaracji za okresy kwartalne (przez podmioty inne niż mali podatnicy). Zmiana ta będzie się wiązała ze znacznymi zakłóceniami w działalności wielu przedsiębiorców średniej wielkości, którzy dotychczas rozliczali się kwartalnie. Wątpliwe jest natomiast, czy rozwiązanie to przyczyni się w sposób wyraźny do zwalczania oszustw. 

7. Sankcje 

Niezwykle kontrowersyjnym elementem nowelizacji jest powrót do nakładania dodatkowej sankcji za zaległości w podatku VAT. Rozwiązanie to będzie niewątpliwe bardzo uciążliwe dla podatników, którzy będą w ten sposób odpowiadać za swoje, często nieświadome błędy w rozliczaniu podatku.   

Co prawda przewidziano wyjątek, zgodnie z którym dodatkowe zobowiązanie nie powstanie w przypadku błędów rachunkowych lub oczywistych pomyłek, ale nie będzie to chronić podatników w dostateczny sposób. Przesłanki te mają bowiem charakter uznaniowy. W praktyce więc, sankcja o bardzo dotkliwym charakterze będzie zależała od wysoce niejasnych kryteriów. 

Szczególnie zastrzeżenia budzi sposób skonstruowania sankcji w wysokości 100%, której podlegać będą odbiorcy faktur, czyli nabywcy towarów i usług. Tak więc, kara ta dotknie także nieświadome ofiary innych podmiotów, a nie organizatorów oszukańczej działalności. Poza tym, w zakresie zastosowania sankcji znajdą się sytuacje zwykłych błędów, np. gdy sprzedawca wystawi omyłkowo fakturę na zbyt dużą ilość towaru, a kupujący odliczy całość podatku naliczonego z tej faktury, mimo że podatnik otrzyma fakturę korygującą to rozliczenie. Nakładanie dodatkowego zobowiązania nawet za tego typu nieprawidłowości, co w myśl art. 110b ustawy o VAT, będzie możliwe, jest rażącym naruszeniem zasady proporcjonalności kary do popełnionego uchybienia. A zatem istnieją wątpliwości co do prawnej możliwości wprowadzenia sankcji 100% (również w świetle Dyrektywy 2006/112/WE).

Sankcje w podatku VAT od 1 stycznia 2017 r.

W ocenie BCC, możliwość stosowania określonych w projekcie sankcji powinna być ograniczona do podmiotów, którym udowodniono działalność przestępczą (firm kierowanych przez osoby, którym udowodniono prowadzenie działalności przestępczej). Ewentualnie sankcje mogą dotyczyć, co najwyżej, podatników, którym organ będzie mógł zarzucić rażące niedbalstwo w doborze kontrahentów. Inaczej, sankcje nie będą służyć walce ze zorganizowaną działalnością przestępczą (co jest zadeklarowanym celem nowelizacji), ale będą stanowić dodatkową karę dla podatników popełniających błędy. 

Wskazanych przepisów nie będzie się stosować tylko w trzech przypadkach. Ma to miejsce w sytuacji, gdy podatnik sam skoryguje błąd i wpłaci różnicę (wraz z odsetkami za zwłokę) wyrównującą zaniżenie podatku lub zawyżenie kwoty zwrotu lub kwoty do rozliczenia w następnych okresach w dowolnym terminie, jednak poprzedzającym dzień wszczęcia kontroli podatkowej lub skarbowej. 

Zdaniem autorów Projektu, wprowadzenie sankcji nie ma na celu karania podatników za drobne pomyłki. Dlatego w projekcie przewidziano, że w sytuacji, gdy zaniżenie zobowiązania podatkowego lub zawyżenie kwoty różnicy podatku lub kwoty zwrotu podatku naliczonego wiąże się z popełnionymi w deklaracji błędami rachunkowymi lub oczywistymi pomyłkami, a także z nieujęciem podatku należnego lub podatku naliczonego w rozliczeniu za właściwy okres rozliczeniowy, kwoty te zaś zostały ujęte w poprzednich okresach rozliczeniowych lub w okresach następnych po właściwym okresie rozliczeniowym, jeżeli jednak nastąpiło to przed dniem wszczęcia kontroli przez naczelnika urzędu skarbowego lub organ kontroli skarbowej, dodatkowego zobowiązania podatkowego nie ustala się. Konsekwencją takiego rozliczenia dla podatnika będą odsetki za zwłokę. Sankcje nie będą również ustalane w przypadku, gdy zaniżenie zobowiązania, zawyżenie kwoty różnicy podatku do zwrotu lub rozliczenia w następnych okresach rozliczeniowych bądź zawyżenie kwoty zwrotu podatku, jest dokonane przez osobę fizyczną, która za ten czyn będzie ponosić odpowiedzialność za wykroczenie skarbowe albo za przestępstwo skarbowe. Przy czym nie wiadomo jak to ma być ujawnione w czasie z uwagi na kolejność czynności poprzedzających zarzut lub oskarżenie. 

Pomimo tego, że projektowane rozwiązania – zdaniem autorów Projektu – nawiązują do rozwiązań poprzednio obowiązujących, ich wprowadzenie budzi poważne wątpliwości. Skoro projektowane rozwiązania mają nawiązywać do poprzednio obowiązujących (art. 109 ust. 4 i nast. ustawy o VAT), to należałoby rozważyć zastosowanie orzecznictwa sądów administracyjnych wydawanego na gruncie tych przepisów. Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 lipca 2010 r., sygn. akt: I SA/Po 318/10, Legalis, z przepisu art. 109 ust. 5 ustawy o VAT nie wynika obowiązek oceny przez organy podatkowe przyczyn nieprawidłowego rozliczenia podatku bądź uszczuplenia budżetu państwa, jak również bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostaje fakt, że spółka w toku kontroli zauważyła błąd w rozliczeniu podatku naliczonego i wskazała ten błąd organowi podatkowemu. Dla zastosowania przedmiotowej sankcji wystarczające jest jedynie ustalenie, że w złożonej deklaracji podatkowej podatnik wykazał kwotę zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku lub zwrotu podatku naliczonego wyższą od kwoty należnej, choćby bez swojej winy. 

Proponowane sankcje mają mieć charakter obligatoryjny w sytuacji stwierdzenia faktu wadliwego wyliczenia lub wypełnienia deklaracji; należy zatem uznać, że w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych ich zastosowanie byłoby niezależne od przyczyn wystąpienia błędów w zeznaniach i deklaracjach składanych przez podatników. Stąd projektowane wyłączenia zastosowania sankcji należałoby uznać za niewystarczające. Okoliczność, iż dane rozwiązania nie zostały uznane za niezgodne z Konstytucją (vide powołany w uzasadnieniu Projektu wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 29 kwietnia 1998 r., sygn. akt: K 17/97) nie oznacza, iż „wprowadzenie sankcji nie ma na celu karania podatników za drobne pomyłki” - str. 24 uzasadnienia Projektu. Właśnie automatyzm projektowanych sankcji i brak jakiegokolwiek ograniczenia ich zastosowania ze względu na wielkość uszczuplenia nie potwierdzają tezy przyjętej w uzasadnieniu Projektu, a wprost przeciwnie skutkiem regulacji może być „karanie podatników” sankcją również za drobne pomyłki, błędy systemu już przy wypełnianiu druku, które nie zostały odpowiednio wcześnie wykryte. 

Ponadto w art. 110b wprowadzono podwyższoną stawkę sankcji (w wysokości 100%)  w odniesieniu do podatników posługujących się „pustymi” fakturami. Projektowany art. 110b ust. 1 ustawy o VAT wymienia przypadki, w których stawka dodatkowego zobowiązania podatkowego, o którym mowa w art. 110a ust. 1, wynosi 100% kwoty zaniżenia zobowiązania podatkowego łub zawyżenia kwoty zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego, ewentualnie kwoty zawyżenia różnicy podatku do rozliczenia w następnych okresach rozliczeniowych. Podwyższona stawka sankcji będzie zatem miała zastosowanie w przypadku, gdy zawyżona kwota podatku naliczonego wykazana przez podatnika w deklaracji podatkowej wynika z faktur: wystawionych przez podmiot nieistniejący, stwierdzających czynności, które nie miały miejsca, podających kwoty niezgodne z rzeczywistością, potwierdzających czynności, do których mają zastosowanie przepisy art. 58 i 83 Kodeksu cywilnego (np. czynności pozorne, mające na celu obejście przepisów), znowu niezależnie od wiedzy i staranności podatnika. W odniesieniu do projektowanych rozwiązań w art. 110b także należałoby podnieść wątpliwości wyrażone powyżej. Automatyzm projektowanych rozwiązań może tym silniej zagrażać podatnikom, w sytuacji gdy zawyżona kwota podatku naliczonego, w przypadkach o których mowa w art. 110a, wynika z faktur, które m. in.: 

1. stwierdzają czynności, które nie zostały dokonane - w części dotyczącej tych czynności,

2. podają kwoty niezgodne z rzeczywistością - w części dotyczącej tych pozycji, dla których podane zostały kwoty niezgodne z rzeczywistością,

3. potwierdzają czynności, do których mają zastosowanie przepisy art. 58 i 83 Kodeksu cywilnego - w części dotyczącej tych czynności, a więc nieważności umów, czynności z uwagi na błąd wywodzony przez drugą stronę. 

Należałoby ocenić te projektowane rozwiązania negatywnie, ponieważ zbyt szeroko zakreślają odpowiedzialność podatnika, przy czym nie zawsze mogą być wystarczające jej wyłączenia przewidziane w ust. 2 projektowanego art. 110a. Przykładowo, odnośnie ostatniej przesłanki, to nie jest jasne czy podatnik ma samodzielnie dokonywać oceny, czy ona zachodzi, czy wystąpić z odpowiednimi powództwami do sądu powszechnego i oczekiwać na prawomocne rozstrzygnięcie. Jest oczywistym faktem, iż postępowania sądowe trwają długo, lecz nie byłoby bezzasadne zastrzeżenie zastosowania sankcji od uzyskania rozstrzygnięcia sądowego co do oceny nieważności czynności prawnej. Jeżeli podatnik wystąpiłby z odpowiednim powództwem do sądu zamiast samodzielnie uznać, iż faktura nie jest „pusta” i dokonać odpowiedniej zmiany deklaracji, to narażałby się to, że w przypadku wszczęcia kontroli podatkowej nie mógłby już skutecznie dokonać odpowiedniej zmiany deklaracji podatkowej celem uniknięcia sankcji. 

8. Wysokość stawek 

Nowelizacja przewiduje przedłużenie obowiązywania podwyższonych stawek podatku VAT do końca 2018 r. Stawki w podwyższonej wysokości miały w założeniu mieć charakter tymczasowy, a stają się de facto rozwiązaniem stałym. Należy też podkreślić, że decyzja o kwestii tak istotnej jak wysokość podatku powinna być zakomunikowana wcześniej niż ok. 3 miesiące przed jej wejściem w życie. 

Stawka VAT dla usług rekreacyjnych

Czytaj także

Narzędzia księgowego

POLECANE

WYWIADY, RELACJE, WYDARZENIA

reklama

Ostatnio na forum

RODO 2018

Jednolity Plik Kontrolny

Eksperci portalu infor.pl

Patrycja Kaźmierczak, Tomasz Wojdal

KRS Kancelaria świadczy kompleksowe usługi prawne i podatkowe dla biznesu - zajmuje się obsługą prawną i podatkową podmiotów gospodarczych, opracowuje dla nich plany restrukturyzacji (m.in. przekształcenia, wydzielenia, fuzje), wprowadza optymalizacyjne rozwiązania podatkowe oraz dba o to, aby zawierane kontrakty handlowe dawały maksymalne poczucie bezpieczeństwa.

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »