AEO i Trust & Check – jak zmieni się status „wiarygodnego przedsiębiorcy” po reformie Unijnego Kodeksu Celnego?

AEO pozostaje ważnym elementem systemu

AEO pozostanie statusem wiarygodnego przedsiębiorcy celnego. Nadal przewidziane są dwa rodzaje upoważnień: AEO w zakresie uproszczeń celnych – AEOC oraz AEO w zakresie bezpieczeństwa i ochrony – AEOS, z możliwością ich łączenia. Posiadanie AEO nadal będzie wiązało się z konkretnymi korzyściami. Przedsiębiorca będzie mógł korzystać z uproszczeń przewidzianych dla AEO, a jego status będzie uwzględniany przy analizie ryzyka i organizacji kontroli celnych.

Zachowana zostanie również zasada uznawania statusu na całym obszarze celnym Unii. Jednocześnie reforma wzmacnia znaczenie bieżącego monitorowania przedsiębiorcy. Uzyskanie AEO nie będzie oznaczało jednorazowego potwierdzenia spełnienia kryteriów. Organy celne będą nadal oceniały, czy warunki, na podstawie których status został przyznany, są spełniane w trakcie jego obowiązywania.

AEO, Trust & Check czy działalność bez statusu?

Nowy model można przedstawić jako trzy poziomy współpracy przedsiębiorcy z administracją celną.

Przedsiębiorca nieposiadający szczególnego statusu nadal będzie mógł importować i eksportować towary oraz korzystać z rozwiązań dostępnych na zasadach ogólnych. Nie będzie jednak korzystał z preferencji i uproszczeń zastrzeżonych dla przedsiębiorców, których wiarygodność została wcześniej zweryfikowana.

AEO pozostanie rozwiązaniem dla przedsiębiorców spełniających podwyższone wymagania w zakresie zgodności z przepisami, organizacji procesów, kompetencji i sytuacji finansowej. Będzie to nadal ważny status dla firm prowadzących regularną działalność celną.

Trust & Check ma natomiast oznaczać jeszcze wyższy poziom współpracy. Podstawą tego modelu będzie nie tylko spełnienie określonych kryteriów organizacyjnych i finansowych, ale również zapewnienie organom celnym elektronicznego dostępu do danych pozwalających obserwować przepływ towarów i kontrolować zgodność operacji.

W praktyce różnica pomiędzy AEO i Trust & Check będzie więc polegała przede wszystkim na poziomie transparentności. AEO pozostaje przedsiębiorcą zweryfikowanym i uznanym za wiarygodnego, natomiast Trust & Check ma funkcjonować w modelu, w którym administracja otrzymuje znacznie szerszy dostęp do jego danych i procesów.

Trust & Check – więcej danych w zamian za większe uproszczenia

Status Trust & Check będzie opierał się na zasadzie: większa transparentność przedsiębiorcy w zamian za większą swobodę w realizacji operacji celnych. Przedsiębiorca będzie musiał dysponować odpowiednim systemem elektronicznym umożliwiającym przekazywanie lub udostępnianie organom danych dotyczących przepływu towarów oraz ich zgodności z przepisami. W praktyce może to obejmować nie tylko dane stricte celne, ale również informacje pochodzące z systemów księgowych, handlowych, transportowych i logistycznych.

W zamian za zwiększony poziom transparentności Trust & Check będzie mógł korzystać z rozwiązań idących dalej niż klasyczne korzyści AEO. Przepisy przewidują m.in. możliwość przekazywania części danych po zwolnieniu towarów, wykonywania określonych kontroli i – po uzyskaniu odpowiedniego upoważnienia – samodzielnego zwalniania towarów w imieniu organów celnych, okresowego ustalania długu celnego, odroczenia jego płatności, a w określonych przypadkach także przemieszczania towarów bez konieczności obejmowania ich procedurą tranzytu. Model Trust & Check opiera się więc na większej autonomii przedsiębiorcy w zamian za znacznie większą transparentność jego działalności. Organy celne mają otrzymywać dostęp do danych pozwalających monitorować przepływ towarów i ich zgodność z przepisami, dzięki czemu kontrola będzie mogła w większym stopniu opierać się na bieżącej analizie danych i systemów przedsiębiorcy.

Kto będzie mógł uzyskać Trust & Check?

Status Trust & Check będzie skierowany do przedsiębiorców prowadzących regularną działalność celną. O jego przyznanie będzie mógł ubiegać się importer, eksporter albo przedstawiciel pośredni ustanowiony na obszarze celnym Unii, który spełnia wymagane kryteria i posiada odpowiednie doświadczenie w prowadzeniu operacji celnych.

Ma to szczególne znaczenie dla przedsiębiorstw produkcyjnych. Producent, który sam importuje materiały, komponenty lub surowce albo eksportuje wytworzone towary, będzie mógł budować własny status Trust & Check jako importer lub eksporter. W nowym systemie istotne będzie bowiem to, kto rzeczywiście kontroluje przepływ towarów, posiada informacje o produkcie i jest w stanie zapewnić administracji odpowiedni poziom dostępu do danych.

Dla dużych przedsiębiorstw prowadzących regularny obrót międzynarodowy może to oznaczać stopniowe przesunięcie części procesów celnych do wewnątrz organizacji. Firma będzie musiała nie tylko posiadać dane, ale również zapewnić ich odpowiednią jakość, spójność i możliwość powiązania z konkretnymi operacjami oraz towarami.

Trust & Check a korzystanie z agencji celnej

Reforma będzie miała istotne znaczenie również dla modelu współpracy przedsiębiorców z agencjami celnymi. Sam fakt korzystania z przedstawiciela posiadającego status Trust & Check nie będzie oznaczał automatycznie, że reprezentowany przedsiębiorca uzyska korzyści Trust & Check. Znaczenie będzie miał sposób, w jaki agencja celna reprezentuje przedsiębiorcę.

Jeżeli agencja posiadająca status Trust & Check działa jako przedstawiciel bezpośredni, czyli w imieniu i na rzecz klienta, pełne korzyści Trust & Check będą dostępne tylko wtedy, gdy również reprezentowany przedsiębiorca posiada ten status. Jeżeli klient nie jest Trust & Check, sam status agencji nie wystarczy, aby objąć go wszystkimi uproszczeniami przewidzianymi dla Trust & Check. Inaczej będzie przy przedstawicielstwie pośrednim, w którym agencja działa we własnym imieniu, ale na rzecz klienta. Przedstawiciel pośredni będzie mógł sam uzyskać status Trust & Check i korzystać z przewidzianych dla niego uproszczeń przy obsłudze operacji klienta. Oznacza to, że przedsiębiorca nieposiadający własnego Trust & Check będzie mógł korzystać z obsługi przedstawiciela pośredniego posiadającego ten status, natomiast przy przedstawicielstwie bezpośrednim pełne korzyści będą wymagały posiadania Trust & Check również przez samego przedsiębiorcę.

W praktyce reforma zwiększy więc znaczenie własnego statusu przedsiębiorcy. Firma korzystająca z przedstawicielstwa bezpośredniego nie będzie mogła oprzeć dostępu do pełnych uproszczeń Trust & Check wyłącznie na statusie swojej agencji celnej. Dlatego reforma może więc zwiększyć znaczenie decyzji przedsiębiorcy dotyczącej tego, które kompetencje celne chce posiadać we własnej organizacji, a które nadal pozostawić zewnętrznemu przedstawicielowi.

Co przedsiębiorcy powinni zrobić już dziś?

Pojawienie się Trust & Check nie oznacza, że przedsiębiorcy powinni rezygnować z uzyskiwania AEO. Status AEO pozostanie elementem nowego systemu i nadal będzie dawał wymierne korzyści w działalności celnej. Co więcej, dla przedsiębiorcy, który nie posiada obecnie żadnego statusu, uzyskanie AEO może być naturalnym pierwszym etapem przygotowania do przyszłego Trust & Check. Wdrożenie AEO wymaga bowiem uporządkowania procesów celnych, odpowiedzialności, procedur wewnętrznych, systemu kontroli oraz dokumentacji przedsiębiorstwa. Są to obszary, które będą miały znaczenie również przy ubieganiu się o bardziej wymagający status Trust & Check.

Z praktycznego punktu widzenia łatwiejszym rozwiązaniem może być więc najpierw wdrożenie i uzyskanie AEO, a następnie – jeżeli będzie to uzasadnione skalą działalności i korzyściami wynikającymi z nowego modelu – przygotowanie przedsiębiorstwa do spełnienia dodatkowych wymagań Trust & Check. Nie będzie to automatyczne „przejście” z jednego statusu na drugi, ale przedsiębiorca posiadający AEO będzie miał już uporządkowaną znaczną część procesów stanowiących podstawę współpracy z administracją celną.

Jednocześnie kryteria Trust & Check pokazują kierunek zmian. Coraz większego znaczenia nabiera integracja danych celnych, księgowych, logistycznych i handlowych, możliwość śledzenia towarów oraz zdolność przedsiębiorstwa do samodzielnego kontrolowania zgodności swoich operacji. Dlatego przedsiębiorstwa prowadzące regularny import i eksport powinny już teraz zwrócić uwagę na jakość danych, sposób dokumentowania procesów, integrację systemów oraz podział odpowiedzialności pomiędzy firmą a przedstawicielem celnym. Są to elementy istotne zarówno dla AEO, jak i przyszłego modelu Trust & Check.

Podsumowanie

Reforma UKC nie oznacza końca AEO, lecz stworzenie bardziej zróżnicowanego modelu współpracy przedsiębiorców z administracją celną. Obok podmiotów działających na zasadach ogólnych nadal funkcjonować będą przedsiębiorcy AEO, natomiast Trust & Check ma zapewnić najbardziej zaawansowany poziom uproszczeń w zamian za znacznie większą transparentność i dostęp administracji do danych. Dla przedsiębiorców najważniejszą zmianą będzie stopniowe przesuwanie ciężaru z kontroli pojedynczego zgłoszenia na ocenę całego systemu zarządzania procesami celnymi. Firmy, które chcą w przyszłości korzystać z największych uproszczeń, będą więc musiały nie tylko prawidłowo realizować odprawy, ale również posiadać własne kompetencje, odpowiednio zintegrowane dane oraz system pozwalający wykazać organom celnym, że cały proces pozostaje pod ich rzeczywistą kontrolą.

O Autorze: Anna Kwiecińska, doradca podatkowy i agent celny