Przyjęli do siebie uchodźców z Ukrainy, dziś urzędy skarbowe żądają od nich podatku. MF: takie są przepisy a wątpliwości rozstrzygnie TSUE

• "Odpowiedzieli na apel państwa, dziś płacą zaległy VAT". Dwa mechanizmy i podatkowa pułapka
• Oficjalne dane Ministerstwa Finansów: Blisko 15 mln zł ustaleń i 160 kontroli skarbowych
• Sprawa trafia do TSUE. Ministerstwo Finansów wstrzymuje wydanie interpretacji ogólnej i objaśnień
• Co mogą zrobić przedsiębiorcy w trudnej sytuacji?

"Odpowiedzieli na apel państwa, dziś płacą zaległy VAT". Dwa mechanizmy i podatkowa pułapka

W pierwszych tygodniach po rosyjskiej agresji w 2022 roku prywatni przedsiębiorcy przejęli na siebie ogromny ciężar zapewnienia noclegów i wyżywienia dla setek tysięcy uchodźców. Działali w warunkach kryzysowych, udostępniając swoje obiekty na prośbę administracji publicznej. Jak wynika z interpelacji poselskiej nr 19435 złożonej przez posła Bartłomieja Pejo, po kilku latach od udzielenia pomocy organy podatkowe zaczęły weryfikować te rozliczenia, nakładając na firmy zaległości podatkowe z odsetkami.

Problem tkwi w odmiennej interpretacji dwóch przepisów ustawy z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (dalej jako: ustawa pomocowa):

1) Świadczenie z art. 13 ustawy pomocowej: Dotyczyło podmiotów zapewniających zakwaterowanie na własny koszt (w wysokości 40 zł dziennie za osobę). Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji z 28 grudnia 2022 r. (sygn. 0111-KDIB3-1.4012.798.2022.1.AMA) potwierdził, że kwota ta nie podlega opodatkowaniu VAT.

2) Umowy z samorządami i wojewodami (art. 12 ustawy pomocowej): W przypadku firm, które zapewniały noclegi i wyżywienie na podstawie umów z jednostkami samorządu terytorialnego (JST) lub wojewodami, fiskus uznał te środki za wynagrodzenie za odpłatne świadczenie usług i domaga się 8% VAT.

W interpelacji poseł wskazał konkretny przypadek właściciela hotelu, któremu organy podatkowe zakwestionowały stawkę 0% VAT i zażądały zapłaty 128 168 zł zaległego podatku. Sprawa trafiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który w wyroku z 30 kwietnia 2026 r. (sygn. I SA/Wr 849/25) uchylił decyzje fiskusa i umorzył postępowanie.

"Wyrok ten jest obecnie nieprawomocny, jednak przedstawiona w nim argumentacja wskazuje na bardzo poważny problem systemowy. Trudno zaakceptować sytuację, w której przedsiębiorca, który w warunkach kryzysowych odpowiedział na apel państwa (...), a następnie przez organa administracji publicznej był utwierdzany w określonym sposobie rozliczania tej pomocy, po kilku latach zostaje obciążony podatkiem, odsetkami oraz ryzykiem dodatkowych sankcji" - podkreślił w interpelacji poseł Bartłomiej Pejo.

Oficjalne dane Ministerstwa Finansów: Blisko 15 mln zł ustaleń i 160 kontroli skarbowych

Do sprawy odniósł się (w odpowiedzi z 16 września 2026 r. na ww. interpelację) Marcin Łoboda - Sekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów oraz Szef Krajowej Administracji Skarbowej. Resort finansów stoi na stanowisku, że finansowanie wypłacane przedsięborcom na podstawie umów z JST miało charakter odpłatny i co do zasady podlega VAT, co wynika z wymogów unijnej Dyrektywy VAT.

Odpowiedź Ministerstwa Finansów na interpelację poselską ujawnia twarde dane statystyczne dotyczące skali działań KAS w okresie od 12 marca 2022 r. do 30 czerwca 2026 r. odnośnie opodatkowania VAT przedsiębiorców, którzy otrzymali świadczenia pieniężne na usługi zakwaterowania i wyżywienia uchodźców z Ukrainy wypłacanego na podstawie umów zawartych z jednostkami samorządu terytorialnego (JST):
- 160 kontroli podatkowych i celno-skarbowych wszczęto w tym zakresie łącznie w zakresie PIT, CIT i VAT.
- 16 decyzji podatkowych wydały organy I instancji w sprawach dotyczących umów z JST.
- 4 wyroki WSA zapadły dotychczas w sądach administracyjnych (2 korzystne dla fiskusa i 2 niekorzystne).
- 14 989 008 zł wynosi łączna kwota ustaleń w ramach przeprowadzonych kontroli.
- 159 korekt deklaracji złożyli sami przedsiębiorcy po przeprowadzonych kontrolach.

Ministerstwo Finansów twierdzi też, że Dyrektor KIS wydawał jednolite interpretacje wskazujące na opodatkowanie umów z art. 12 ustawy pomocowej, a wcześniejsza interpretacja z 2022 r. (mówiąca o zwolnieniu z VAT) dotyczyła wyłącznie świadczeń z art. 13 ustawy pomocowej wypłacanych podmiotom nieświadczącym na co dzień usług hotelarskich.

Minister Łoboda podkreślił, że z ogólnych zasad systemu podatku od towarów i usług wynika, że opodatkowaniu tym podatkiem podlegają co do zasady czynności odpłatne, co oznacza konieczność wystąpienia zależności pomiędzy wykonanymi czynnościami a otrzymanym w zamian wynagrodzeniem. A gdy korelacja pomiędzy wykonanymi czynnościami a otrzymanym finansowaniem nie występuje, dana czynność nie podlega opodatkowaniu VAT. Co istotne, opodatkowanie VAT danej czynności determinuje odpłatność (wystąpienie wynagrodzenia), a nie osiągnięcie zysku. Generowanie marży czy zysku nie jest wymagane do powstania obowiązku podatkowego w podatku VAT. Dodatkowo, aby czynność odpłatna podlegała opodatkowaniu, musi ona zostać wykonana przez podatnika działającego w tym charakterze (tj. w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej.

Zdaniem Ministerstwa Finansów w przypadku czynności wykonywanych na podstawie umów zawieranych przez przedsiębiorców z jednostkami samorządu terytorialnego zlecającymi zapewnienie zakwaterowania dla obywateli Ukrainy za określonym wynagrodzeniem, czynności takie należy uznać co do zasady za opodatkowane VAT. Takie przypadki regulował art. 12 ustawy pomocowej.

Sprawa trafia do TSUE. Ministerstwo Finansów wstrzymuje wydanie interpretacji ogólnej i objaśnień

Linię interpretacyjną Skarbówki w Polsce może zmienić postanowienie WSA we Wrocławiu z 27 maja 2026 r. (sygn. I SA/Wr 1/26), na mocy którego skierowano pytania prejudycjalne do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) w sprawie opodatkowania VAT świadczeń wypłacanych przez wojewodów.

W związku ze skierowaniem sprawy do unijnego trybunału Ministerstwo Finansów podjęło decyzję o wstrzymaniu się z wydaniem interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych do czasu wydania wyroku przez TSUE.

Resort finansów stoi na stanowisku, że polskie przepisy dotyczące podatku VAT, mające zastosowanie w zakresie świadczenia omawianych usług, są zgodne z przepisami dyrektywy VAT. Pismo, które będzie kierowane w ramach postępowania przed TSUE, zostanie przygotowane we współpracy z Ministerstwem Spraw Zagranicznych

Co mogą zrobić przedsiębiorcy w trudnej sytuacji?

Szef KAS przypomniał, że ani Minister Finansów, ani Szef KAS nie mogą bezpośrednio ingerować w indywidualne decyzje naczelników urzędów skarbowych ze względu na zasadę dwuinstancyjności postępowania.

Przedsiębiorcy, którym wyznaczono zaległości podatkowe, mogą jednak korzystać z procedur ochronnych na podstawie art. 67a Ordynacji podatkowej. W przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym mogą wnioskować o:
- odroczenie terminu płatności lub rozłożenie zapłaty podatku na raty.
- rozłożenie na raty zaległości podatkowej wraz z odsetkami.
- umorzenie w całości lub w części zaległości podatkowych lub odsetek za zwłokę.

Trzeba też wiedzieć, że organy podatkowe mają obowiązek podejmowania czynności kontrolnych bez zbędnej zwłoki oraz w terminach wynikających z obowiązujących przepisów prawa. Obowiązek ten wynika w szczególności z zasady szybkości i prostoty postępowania, wyrażonej w art. 125 § 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którą organy podatkowe powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia.

Ministerstwo Finansów podkreśla też, że podejmowanie czynności weryfikacyjnych przez organy podatkowe jest związane z terminami przewidzianymi w przepisach prawa podatkowego, w tym z terminem przedawnienia zobowiązania podatkowego. Zgodnie z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe przedawnia się, co do zasady, z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Oznacza to, że możliwość podejmowania przez organy podatkowe działań zmierzających do weryfikacji prawidłowości rozliczeń podatnika jest ograniczona również czasowo.

Warto zauważyć, że niemal identycznej odpowiedzi na interpelację grupy posłów nr 19377 udzielił również 16 września 2026 r. w imieniu Ministerstwa Finansów wiceminister Jarosław Neneman.

Ostateczne rozstrzygnięcie tego systemowego problemu zależy więc od przyszłego orzeczenia TSUE, które wyznaczy wiążącą wykładnię unijnych przepisów dla polskich sądów i organów skarbowych. Na razie nie wiadomo kiedy TSUE zajmie się tą sprawą.

Źródła:
Interpelacja poselska nr 19435 z 25 sierpnia 2026 r. w sprawie obciążania podatkiem VAT przedsiębiorców zapewniających zakwaterowanie i wyżywienie uchodźcom wojennym z Ukrainy.