ZUS zaostrza kontrole zwolnień lekarskich. Nowe przepisy

• Kontrola zwolnień lekarskich. Nowe uprawnienia po stronie ZUS
• Nowe zasady przeprowadzania kontroli wykorzystywania zwolnień lekarskich L4
• Praca i aktywność na zwolnieniu. Co się zmieni?
• Zmiany dla lekarzy orzeczników ZUS
• Rewolucja od 2027 roku. Praca w jednym miejscu, zwolnienie w drugim
• Jednoosobowe orzekanie i e-wizyty

W informacji prasowej Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił terminy wejścia w życie poszczególnych przepisów wprowadzonych nowelizacją ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw, którą 7 stycznia podpisał prezydent. Jak przekazał ZUS są to nowe przepisy dotyczące kontroli prawidłowości orzekania o czasowej niezdolności do pracy oraz wystawiania zaświadczeń lekarskich.

Kontrola zwolnień lekarskich. Nowe uprawnienia po stronie ZUS

Wskazano w nich jednoznacznie na uprawnienie ZUS do kontrolowania zaświadczeń lekarskich o czasowej niezdolności do pracy z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny. Wprowadzono też możliwość żądania przez ZUS od ubezpieczonego udzielenia wyjaśnień i informacji w sprawie, na potrzeby kontroli zaświadczenia lekarskiego. Doprecyzowano również działania możliwe do podjęcia przez ZUS w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w wystawianiu zaświadczeń lekarskich.

To np. możliwość udostępniania właściwym jednostkom organizacyjnym samorządu zawodowego lekarzy i lekarzy dentystów – dla celów postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarza i lekarza dentysty – danych, informacji oraz dokumentów zgromadzonych przez ZUS w postępowaniach związanych z kontrolą zaświadczeń lekarskich oraz w postępowaniach związanych z cofnięciem upoważnienia do wystawiania zaświadczeń lekarskich.

Nowe zasady przeprowadzania kontroli wykorzystywania zwolnień lekarskich L4

Po upływie trzech miesięcy od ogłoszenia ustawy (13 kwietnia 2026 r.) wejdą w życie nowe zasady przeprowadzania kontroli wykorzystywania zwolnień lekarskich. Nadal kontrolę prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy zgodnie z ich celem będą mogli przeprowadzać płatnicy składek i ZUS.

Uprawnienie do kontrolowania dotyczyć ma zarówno zaświadczeń lekarskich o czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby, jak i zaświadczeń lekarskich o czasowej niezdolności do pracy z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny. Kontrolowane będą również osoby po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego.

Kontrolerzy będą mogli wylegitymować osobę kontrolowaną w celu ustalenia tożsamości. Będą też uprawnieni do wstępu do miejsca przeprowadzania kontroli oraz do odbierania informacji od osoby kontrolowanej, jej płatnika składek oraz od lekarza leczącego.

Praca i aktywność na zwolnieniu. Co się zmieni?

W tym terminie wejdą też w życie przepisy związane z podejmowaniem przez świadczeniobiorców określonych czynności w czasie przebywania na zwolnieniu lekarskim. „Nie zmieni się obowiązująca obecnie zasada, że ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia lekarskiego od pracy, jeśli w okresie orzeczonej niezdolności do pracy wykonuje pracę zarobkową” – przekazał Zakład.

Doprecyzowana zostanie natomiast druga przesłanka do utraty prawa do zasiłku. Ubezpieczony utraci go, jeżeli będzie podejmował aktywność niezgodną z celem zwolnienia. Wejdą również w życie dwie definicje – pracy zarobkowej oraz pojęcie aktywności niezgodnej z celem zwolnienia, których wykonywanie albo podejmowanie może spowodować utratę prawa do zasiłku chorobowego.

Pracą zarobkową będzie czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego. Wyłączone będą czynności incydentalne, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności, z zastrzeżeniem, iż nie może być to polecenie pracodawcy.

Aktywnością niezgodną z celem zwolnienia od pracy będą wszelkie działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencji, z wyłączeniem zwykłych czynności dnia codziennego lub czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności.

Zmiany dla lekarzy orzeczników ZUS

Ponadto wejdzie w życie także pakiet zmian dotyczący lekarzy orzeczników ZUS. To m.in. możliwość zatrudniania – co do zasady – lekarzy bez tytułu specjalisty, a także do wydawania orzeczeń: pielęgniarek, pielęgniarzy oraz fizjoterapeutów (w określonych rodzajach spraw, związanych z ich kompetencjami).

Wprowadzone zostaną również nowe zasady ustalania wynagrodzenia zasadniczego kadry medycznej zatrudnionej na podstawie umów o pracę. Ponadto lekarze orzecznicy i osoby wykonujące samodzielny zawód medyczny (np. fizjoterapeuci) otrzymają możliwość zawierania umów o świadczenie usług.

Naczelny Lekarz Zakładu, zastępca Naczelnego Lekarza Zakładu, główny lekarz orzecznik, zastępca głównego lekarza orzecznika oraz lekarze inspektorzy nadzoru orzecznictwa lekarskiego będą zatrudniani wyłącznie na podstawie umów o pracę.

Rewolucja od 2027 roku. Praca w jednym miejscu, zwolnienie w drugim

Z początkiem 2027 roku wejdą w życie przepisy, zgodnie z którymi lekarz nie będzie miał obowiązku wystawienia zwolnienia lekarskiego z określonego tytułu, jeżeli praca zarobkowa w jednym z tych miejsc będzie mogła być wykonywana z uwagi na rodzaj tej pracy. Oznacza to, że pracownik będzie miał możliwość korzystania ze zwolnienia w jednym miejscu, a pracowania w drugim.

Wtedy zaczną obowiązywać także uszczegółowione zasady dostępu Zakładu do dokumentacji medycznej podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, w związku m.in. z kontrolą wykorzystania zwolnień lekarskich. Podmiot na wniosek ZUS będzie zobowiązany do udostępnienia dokumentacji w terminie 14 dni od otrzymania wniosku.

Jednoosobowe orzekanie i e-wizyty

W tym terminie zostaną też ujednolicone regulacje odnoszące się do zasad i trybu wydawania orzeczeń. Wprowadzony zostanie maksymalny termin (30 dni) na wydanie orzeczenia. Wprowadzone zostanie także jednoosobowe orzekanie we wszystkich przypadkach.

W pierwszej i drugiej instancji wskutek złożenia zarzutu wadliwości lub sprzeciwu orzeczenie ma być wydawane jednoosobowo. W sprawach szczególnie skomplikowanych główny lekarz orzecznik albo jego zastępca będą mogli skierować sprawę do ponownego rozpatrzenia przez orzekających łącznie trzech lekarzy orzeczników.

Ponadto, badanie w celu wydania orzeczenia będzie można przeprowadzić w formie e-wizyty.