Skarbówka śledzi przelewy i zagląda na konta bankowe - nadmiernie. UODO do MF: te przepisy są niezgodne z Konstytucją i prawem UE

Enodo Advisors
Doradztwo podatkowe dla efektywnego i bezpiecznego biznesu
rozwiń więcej
oprac. Paweł Huczko
rozwiń więcej
Fiskus zagląda na nasze konta bankowe. Nadmiernie. UODO do MF: przepisy niezgodne z Konstytucją i prawem unijnym / Shutterstock

Obowiązujące obecnie przepisy dają organom podatkowym niemal nieograniczony dostęp do rachunków bankowych oraz informacji kredytowych podatników. Otrzymaliśmy już kilka sygnałów od naszych Klientów, którzy zostali zapytani przez organy skarbowe o operacje na ich kontach bankowych, głównie dotyczące dużych przelewów, takich jak darowizny między ojcem a synem.

Organy skarbowe (np. urzędy skarbowe) mogą żądać informacji od banków o rachunkach obywateli - podstawa prawna

Zgodnie z art. 48 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (KAS), organy skarbowe mają prawo żądać od banków informacji na temat danej osoby fizycznej lub prawnej. Dotyczy to m.in. danych o posiadanych rachunkach bankowych, w tym rachunkach, na których dana osoba jest współposiadaczem lub posiada pełnomocnictwo. Przepisy obejmują również stan i obroty na rachunkach, tytuły przelewów oraz informacje o nadawcach i odbiorcach. Banki są także zobowiązane dostarczyć dane dotyczące umów kredytów lub pożyczek, w tym ich wysokości, okresów spłaty oraz sposobu zabezpieczenia. 

Autopromocja

Zmiany wprowadzone przez Polski Ład

Warto zauważyć, że przed zmianami przepisów wprowadzonymi przez Polski Ład (przed 1 lipca 2022 r.), te uprawnienia dotyczyły wyłącznie osób posiadających status podejrzanego w postępowaniach karnych i karnych skarbowych
Po 1 lipca 2022 r. zakres ten został rozszerzony, a pojęcie "podejrzany" zastąpiono zwrotem "osoba fizyczna", eliminując tym samym konieczność prowadzenia jakiegokolwiek postępowania wobec osoby, której dane fiskus chce uzyskać. Ponadto, art. 46a ustawy o KAS nakłada obowiązek współpracy organów KAS z ministrem zdrowia w zakresie wymiany informacji, w tym danych objętych tajemnicą skarbową.

Zastrzeżenia Prezesa UOKiK 

Te uprawnienia organów państwa budzą spore kontrowersje, czego skutkiem jest wystąpienie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z 30 lipca 2024 r. skierowane do Ministra Finansów. Prezes UODO wskazuje na konieczność podjęcia pilnych prac nad omawianymi przepisami z uwagi na ich niekonstytucyjność i niezgodność z przepisami unijnymi.  

Wątpliwości Prezesa UODO w zakresie naruszenia obowiązku szczególnej ochrony danych medycznych obywateli budzi też art. 46a ustawy o KAS. Jego zdaniem przepis ten nie może stanowić samodzielnej podstawy do wymiany tego typu danych między instytucjami państwa i wymaga doprecyzowania. Chodzi o to, by jednoznacznie wykluczyć możliwość przekazywania przez ministerstwo zdrowia informacji dotyczących stanu zdrowia obywateli, które ze względu na swój charakter wymagają szczególnej ochrony. 

W zakresie art. 48 Prezes UODO zwraca uwagę na znaczne rozszerzenie kręgu osób, których dane  mogą być przekazane organom, jak i samych informacji, które bank na żądanie KAS jest zobowiązany przekazać. Analiza konta bankowego pozwala na pozyskanie szerokiego zakresu informacji nie tylko o danej osobie, ale także członkach jej rodziny czy innych bliskich osobach. Mogą to być dane obejmujące wpłaty na stowarzyszenia lub partie polityczne, wydatki związane z ochroną zdrowia, spłaty grzywien, mandatów i innych podobnych świadczeń. 

Ważne

Zdaniem Prezesa UODO po tym, jak przepisem w miejsce  „podejrzanych” objęto „osoby fizyczne”, naruszono konstytucyjną gwarancję ochrony danych osobowych obywateli, a także zasadę domniemania niewinności.

Kontrowersje wokół przepisów

Nie jest to nowy problem - przepisy te budziły kontrowersje już wcześniej. Były przedmiotem interpelacji poselskich, a także zapytań ze strony Rzecznika Praw Obywatelskich. RPO wskazywał na brak uzasadnienia zmian wprowadzonych od 1 lipca 2022 r. MF próbował uspokoić sytuację wskazując, że organy skarbowe jedynie w uzasadnionych przypadkach będą żądać od banków udostępnienia informacji na podstawie kwestionowanych przepisów. Jednocześnie w odpowiedzi na zapytania RPO ministerstwo wskazywało, że ustawa będzie przedmiotem dalszych analiz pod kątem zmiany wątpliwych przepisów. Jednak do dziś nie wprowadzono żadnych zmian, a organy chętnie korzystają z nadanych im uprawnień, naruszając prawa obywateli zagwarantowane zarówno przez Konstytucję, jak i prawo unijne. 

Czas pokaże, czy interwencja UODO skłoni ministerstwo do podjęcia prac nad zmianą tych kontrowersyjnych przepisów, ograniczając zapał fiskusa do monitorowania przepływów na rachunkach bankowych obywateli.

Hubert Cichoń, radca prawny, Partner w ENODO Advisors
Jakub Śmiałek, aplikant adwokacki, Analyst w ENODO Advisors.

Księgowość
Pieniądze zebrane przez fundację Cancer Fighters zwolnione z podatku. Darowiznę można odliczyć w PIT lub CIT ale trzeba mieć dowód wpłaty
06 maja 2026

Zbiórka pieniędzy dla fundacji Cancer Fighters jest zwolniona z podatku – tak odpowiedziało Ministerstwa Finansów na pytania PAP. Darowizny pieniężne wpłacone na fundację mogą zostać odliczone od podatku dochodowego - zarówno PIT jak i CIT za 2026 rok.

Składka zdrowotna 2026: uwaga na zmiany w rozliczeniu rocznym przedsiębiorców (ryczałt, skala podatkowa, podatek liniowy). Rok składkowy nie zawsze pokrywa się z kalendarzowym
05 maja 2026

Maj dla wielu przedsiębiorców wygląda podobnie: dużo spraw bieżących, terminy się piętrzą, a gdzieś pomiędzy fakturami, podatkami i codziennym prowadzeniem firmy wraca temat, który co roku budzi ten sam niepokój: roczne rozliczenie składki zdrowotnej. W 2026 roku to rozliczenie wygląda trochę inaczej niż rok wcześniej. Co ważne, część zmian można odczuć jako ulgę. Choć sam obowiązek nie zniknął, zmieniły się niektóre zasady, które dla przedsiębiorców są teraz korzystniejsze.

KSeF 2026: unikamy katastrofy, bo fakturujemy po staremu. Nie będzie kar za niewystawianie faktur ustrukturyzowanych także w 2027 roku?
06 maja 2026

Minął pierwszy miesiąc obowiązkowego KSeF. Podatnicy zachowali się w pełni racjonalnie, bo w przytłaczającej większości wystawiają po staremu faktury papierowe i elektroniczne, a niewielka ich część robi to podwójnie: po staremu i po nowemu (do KSeF). Zgodnie z przewidywaniami jedynym sposobem uniknięcia katastrofy rozliczeniowej, którą niesie za sobą nakaz powszechnego wystawiania faktur ustrukturyzowanych, było przysłowiowe „olanie” tego obowiązku – pisze prof. dr hab. Witold Modzelewski.

Rewolucja w sporach z fiskusem: ugoda zamiast kontroli. Podatnik zapłaci o połowę mniej
05 maja 2026

W wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów opublikowano projekt nowelizacji ordynacji podatkowej (UDER110), który przewiduje wprowadzenie tzw. ugody podatkowej. Jeżeli projektowane przepisy wejdą w życie, podatnik i organ będą mogli polubownie zamknąć sprawę zaległości podatkowej, a wnioskodawca będzie mógł uzyskać obniżenie odsetek, ochronę przed odpowiedzialnością karnoskarbową w zakresie objętym ugodą oraz odroczenie albo rozłożenie spłaty na raty.

Nowe przepisy o AI w 2026 roku: co sprawdzi regulator, a na co musi przygotować się biznes?
05 maja 2026

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 (dalej „AI Act” lub „Rozporządzenie”) obowiązuje w Unii Europejskiej od 1 sierpnia 2024 r., przy czym start stosowania poszczególnych przepisów został podzielony na fazy rozłożone w czasie. W sierpniu 2026 rozpocznie się stosowanie regulacji w części dotyczącej systemów AI wysokiego ryzyka, obowiązków dotyczących przejrzystości, a także egzekwowanie AI Act na szczeblu krajowym. Z tym ostatnim związany jest projekt ustawy o systemach sztucznej inteligencji, który obecnie jest na etapie prac sejmowych.

Kiedy umowa zlecenia z własnym pracownikiem może być uznana za umowę o pracę?
05 maja 2026

Zawieranie umów cywilnoprawnych z osobami już zatrudnionymi na podstawie umowy o pracę nadal jest w wielu firmach częstą praktyką. Coraz częściej jednak budzi to poważne wątpliwości prawne, zwłaszcza gdy dodatkowe umowy w rzeczywistości pokrywają się z obowiązkami pracowników etatowych. W takich sytuacjach rośnie ryzyko uznania, że mamy do czynienia z obchodzeniem przepisów prawa pracy.

Pracownicy nie dostaną automatycznie PIT-11? Sprawdź, jakie zmiany szykuje rząd
04 maja 2026

Pracodawcy nie będą musieli przekazywać pracownikom PIT-11, a także innych podobnych formularzy – wynika z opublikowanego projektu ustawy. Formularze takie podatnik będzie mógł uzyskać z urzędu skarbowego.

Rozliczenie z dotacji oświatowej składek ZUS, zasiłków chorobowych, opiekuńczych i macierzyńskich
04 maja 2026

Zasady wydatkowania dotacji oświatowej budzą wiele pytań, szczególnie w kontekście kosztów pracowniczych. Choć środki te mają charakter podmiotowo-celowy, ich wykorzystanie jest ściśle limitowane ustawą. Najnowsze orzecznictwo sądów administracyjnych rzuca światło na możliwość finansowania składek ZUS oraz zasiłków wypłacanych pracownikom, wskazując na konkretne mechanizmy rozliczeń, które pozwalają uniknąć zarzutu podwójnego finansowania.

Co ma zrobić podatnik VAT, gdy na jego koncie w KSeF pojawią się obce, omyłkowe lub fikcyjne faktury?
06 maja 2026

Pojawienie się w KSeF faktur, które nie dokumentują rzeczywistych zakupów podatnika, to zjawisko, na które firmy muszą być przygotowane. W nowym modelu fakturowania ustrukturyzowanego niechciane dokumenty – w tym faktury prywatne pracowników, omyłkowe czy scamowe – są widoczne zarówno dla podatnika, jak i dla organów podatkowych. Sam fakt ich otrzymania nie powoduje jednak obowiązku zapłaty ani szczególnych obowiązków informacyjnych. Kluczowe jest właściwe rozpoznanie sytuacji oraz wdrożenie wewnętrznej procedury, aby takie faktury nie zostały zaewidencjonowane i rozliczone w księgach oraz w ewidencji VAT podatnika.

Koniec faktur „scamowych"? KSeF 2.0 ma nowe narzędzie do walki z oszustami
05 maja 2026

Ministerstwo Finansów wdrożyło w Aplikacji Podatnika KSeF 2.0 nową funkcjonalność, która pozwala na natychmiastowe zgłaszanie do administracji skarbowej faktur budzących podejrzenie oszustwa lub nadużycia. Rozwiązanie to stanowi bezpośrednią odpowiedź na problem tzw. „scamowych faktur”, które automatycznie trafiają do systemów przedsiębiorców.

pokaż więcej
Proszę czekać...