Limit płatności gotówkowych dla firm wzrośnie do 25 tys. zł? Projekt zmian trafił do Sejmu (nr 2806)

• Wyższy limit płatności gotówkowych dla przedsiębiorców. Powód? Inflacja i zmiana realiów gospodarczych
• Zmiana limitu gotówkowego wpłynie na PIT i CIT. Przedsiębiorcy zyskają większą swobodę
• Wyższy próg a Split Payment. Mniej obowiązków przy transakcjach VAT
• Biała Lista VAT. Firmy unikną części obowiązków przy płatnościach do 25 tys. zł
• Zmiana limitu a odpowiedzialność karna skarbowa przedsiębiorców
• Nowy limit 25 tys. zł od 1 stycznia 2027 r.

Koniec z limitem 15 tys. zł? Jest propozycja zmiany, która pozwoli przedsiębiorcom na większe płatności gotówkowe. Maksymalna wartość jednorazowej transakcji między firmami miałaby wzrosnąć do 25 tys. zł. Do I czytania w Sejmie trafił właśnie projekt w tej sprawie, a mianowicie poselski projekt ustawy zmieniającej przepisy ustawy – Prawo przedsiębiorców oraz ustawy o podatku od towarów i usług (nr 2806). Zakłada on podwyższenie limitu wartości jednorazowej transakcji związanej z działalnością gospodarczą, po przekroczeniu którego przedsiębiorca musi dokonać płatności za pośrednictwem rachunku płatniczego, już od 1 stycznia 2027 r.

Wyższy limit płatności gotówkowych dla przedsiębiorców. Powód? Inflacja i zmiana realiów gospodarczych

Jak wskazano w uzasadnieniu do projektu ustawy, limit płatności gotówkowych w obrocie profesjonalnym stanowi jeden z fundamentalnych i najbardziej ingerujących w swobodę działalności gospodarczej instrumentów regulacji relacji kontraktowych. Z perspektywy makroekonomicznej oraz prawnofinansowej, mechanizm ten ma na celu z jednej strony ograniczenie zjawiska tak zwanej szarej strefy, uszczelnienie systemu podatkowego oraz zapobieganie praniu pieniędzy, z drugiej zaś wymusza na uczestnikach rynku ponoszenie określonych kosztów transakcyjnych związanych z obsługą rachunków bankowych i systemów płatniczych. W polskim porządku prawnym bazową normę w tym zakresie ustanawia artykuł 19 ustawy z dnia 6 marca 2018 roku – Prawo przedsiębiorców. Przepis ten określa maksymalną wartość transakcji w ujęciu jednorazowym, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności częściowych lub ratalnych, w ramach której dopuszczalne jest regulowanie zobowiązań w formie gotówkowej między podmiotami posiadającymi status przedsiębiorcy.

Od momentu wejścia w życie ustawy Prawo przedsiębiorców, która stanowiła trzon tak zwanej Konstytucji Biznesu mającej na celu liberalizację i uproszczenie zasad prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce, kwota graniczna została ustalona i zamrożona na poziomie 15 000 złotych. Decyzja o skwantyfikowaniu tego limitu na wskazanym poziomie była pochodną ówczesnych realiów gospodarczych oraz wartości koszyka dóbr inwestycyjnych i zaopatrzeniowych typowych dla sektora mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP).

Ustawodawca podkreśla, że od 2018 roku otoczenie makroekonomiczne uległo radykalnym, bezprecedensowym w najnowszej historii gospodarczej Polski przeobrażeniom. Biorąc pod uwagę skumulowaną inflację wywołaną szeregiem nakładających się na siebie globalnych szoków podażowych, w tym przerwaniem łańcuchów dostaw w wyniku pandemii wirusa SARS-CoV-2, a następnie drastycznym kryzysem energetycznym i surowcowym zdeterminowanym zbrojną agresją na terytorium Ukrainy, realna siła nabywcza limitu 15 000 złotych uległa drastycznej erozji.

Zmiana limitu gotówkowego wpłynie na PIT i CIT. Przedsiębiorcy zyskają większą swobodę

Sprawa opodatkowania dochodowego stanowi najbardziej dotkliwy, finansowy wymiar limitu gotówkowego. Fundamentem obu ustaw o podatkach dochodowych jest pojęcie Kosztów Uzyskania Przychodów (KUP). Są to wydatki, które przedsiębiorca ponosi w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów. Pomniejszają one podstawę opodatkowania, a w rezultacie samą wysokość płaconego podatku.

Zgodnie z bezwzględnie obowiązującymi przepisami sankcyjnymi, jeśli przedsiębiorca dokona zapłaty gotówką za fakturę na rzecz innego przedsiębiorcy, a wartość tej transakcji przewyższa limit ustawowy, traci on prawo do zaliczenia tego wydatku do ciężaru KUP (sankcja tak zwanego wyłączenia z kosztów). Co więcej, jeśli wydatek został już ujęty w księgach podatkowych w kosztach (na przykład na etapie zaksięgowania faktury, przed jej fizycznym opłaceniem), podatnik jest kategorycznie zobowiązany do odpowiedniego zmniejszenia kosztów lub przy braku takiej możliwości, zwiększenia przychodów do opodatkowania w miesiącu dokonania płatności naruszającej przepisy. Po zmianie przedsiębiorcy będą mogli rozliczać większe transakcje gotówkowo bez utraty prawa do kosztów podatkowych.

Od dnia wejścia w życie nowelizacji, przedsiębiorcy nabywający środki trwałe, wartości niematerialne i prawne czy usługi o wartości na przykład 22 000 złotych brutto, opłacając je w gotówce na rzecz innego profesjonalnego uczestnika rynku, zachowają niepodważalne prawo do ujęcia całego wydatku w strukturze kosztów uzyskania przychodów. Identyczny stan faktyczny dotyczy podmiotów podlegających ustawie o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, która poprzez powiązania systemowe operuje tożsamym mechanizmem restrykcji wydatkowych.

Wyższy próg a Split Payment. Mniej obowiązków przy transakcjach VAT

Kolejnym istotnym filarem polityki fiskalnej państwa opartej na limicie kwotowym jest ustawa o podatku od towarów i usług, a w szczególności instytucja Mechanizmu Podzielonej Płatności (MPP, powszechnie określanego anglicyzmem Split Payment). Mechanizm ten stanowi najdalej idące narzędzie organów administracji skarbowej zapobiegające powstawaniu mafii vatowskich i wyłudzeniom podatku.

Obligatoryjne, pod groźbą dotkliwych kar karnoskarbowych, stosowanie trybu MPP obejmuje wyselekcjonowane transakcje, których przedmiotem są tak zwane towary lub usługi "wrażliwe", szczegółowo wylistowane w liczącym ponad 100 pozycji załączniku numer 15 do ustawy o VAT (są to między innymi wyroby ze stali, usługi i roboty budowlane, elektronika użytkowa, metale szlachetne czy prawa do emisji gazów cieplarnianych). Jednakże obowiązek ten nie dotyczy detalu; aktualizuje się on wyłącznie wtedy, gdy wartość brutto udokumentowana fakturą przekracza limit ustawowy.

Dzięki odesłaniu do limitu kwotowego z art. 19 pkt 2 Prawa Przedsiębiorców, który zostanie zwiększony o wskaźnik inflacji uczestnicy obrotu gospodarczego, obracając towarami wrażliwymi, zafakturowanymi na przykład na kwotę 24 500 złotych brutto, zyskają pełne uprawnienie do uregulowania tych zobowiązań w formie zwykłego przelewu bankowego lub gotówki (choć ta forma w obrocie wrażliwym jest rzadka z innych przyczyn kontrolnych), bez widma sankcji administracyjnych rzędu 30% dodatkowego zobowiązania podatkowego.

Korelacyjnie, sankcje wyłączenia podatku naliczonego i nakładania podwyższonych o 150% odsetek karnych od zaległości za brak MPP zostaną w naturalny sposób zmitygowane nowym progiem 25 000 złotych. Biorąc pod uwagę, że nowelizacja wejdzie w życie w czasie, gdy wszyscy podatnicy podatku VAT będą już zobowiązani do stosowania systemu KSeF to podniesienie limitu nie powinno powodować negatywnych skutków dla ściągalności podatków.

Biała Lista VAT. Firmy unikną części obowiązków przy płatnościach do 25 tys. zł

Mechanizm Białej Listy Podatników VAT, wprowadzony nowelizacjami Ordynacji podatkowej, stanowi zaawansowane, scentralizowane narzędzie teleinformatyczne Ministerstwa Finansów służące do szybkiej i ogólnodostępnej weryfikacji wiarygodności handlowej kontrahentów.

Wykaz prowadzony przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, sprzężony z systemem przeciwdziałania wykorzystywaniu sektora finansowego do wyłudzeń skarbowych (STIR), ujawnia rachunki rozliczeniowe podmiotów gospodarczych zarejestrowanych jako czynni podatnicy VAT. Prawo nakłada na nabywców bezwzględny obowiązek uiszczania płatności wyłącznie na tak autoryzowane rachunki pod groźbą najdotkliwszych w systemie sankcji finansowych.

Podstawową bronią w tym arsenale jest przeniesienie odpowiedzialności – nabywca zapłaciwszy na konto niewykazane na liście (tzw. czarne lub szare konta) ponosi solidarną odpowiedzialność za zaległości podatkowe wystawcy faktury w części dotyczącej niezapłaconego, wynikającego z tej transakcji podatku od towarów i usług. Co więcej, podobnie jak na gruncie podatków dochodowych, wpłata na niezweryfikowany rachunek pozbawia prawa zaliczenia wydatku do podatkowych kosztów uzyskania przychodu.

Zmiana spowoduje ogólnosystemowe zwolnienie podmiotów MŚP z obowiązku ciągłej, natrętnej weryfikacji Białej Listy przy płatnościach rzędu od 15 000 do 24 999 złotych. Nie zachodzi najmniejsza potrzeba kaskadowej nowelizacji obszernych tomów Ordynacji podatkowej.

Zmiana limitu a odpowiedzialność karna skarbowa przedsiębiorców

Kodeks karny skarbowy penalizuje zachowania takie jak ogólne uchylanie się od obowiązku opodatkowania ze szkodą dla uszczuplenia należności publicznoprawnych (na podstawie artykułu 54 KKS) lub w sposób bezpośredni naruszanie operacyjnych obowiązków związanych z użyciem mechanizmu podzielonej płatności (na podstawie artykułu 57c KKS) i wadliwym wystawianiem adnotacji na dokumentach księgowych (na podstawie artykułu 62 KKS).

Zważywszy jednak, że odpowiedzialność na gruncie prawa represyjnego aktywuje się na styku naruszenia przepisu ujętego w materialnym prawie podatkowym (na przykład wykazanego wcześniej podniesienia limitu w ustawie o VAT absorbowanego przez zjawisko odesłania), podmiot gospodarczy po dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej Prawo przedsiębiorców, operujący w przedziale transakcyjnym od 15 000 do 24 999 złotych, nie będzie wyczerpywał znamion czynu zabronionego określonego w ustawie szczególnej.

Pociąga to za sobą implikację, że dekryminalizacja zachowań w tym przedziale nastąpi niejako refleksowo. Kodeks karny skarbowy chroni dyscyplinę nałożoną w poszczególnych ustawach podatkowych - jeśli dyscyplina ta ulegnie złagodzeniu z pułapu 15 000 złotych do pułapu 25 000 złotych ze względu na automatyczne odesłania prawnopodatkowe, również groźba sankcji z obszaru prawa karnego zostaje wyeliminowana.

Nowy limit 25 tys. zł od 1 stycznia 2027 r.

Zgodnie z projektem zmiana ma wejść w życie 1 stycznia 2027 r., przy czym do płatności dokonywanych po tym dniu, wynikających z transakcji zawartych do 31 grudnia 2026 r., będzie stosowało się już nowy limit, tj. 25 tys. zł.