Po pierwszych dwóch miesiącach obowiązywania zmian w zasadach fakturowania już wiemy, że lista nonsensów, które narzucono podatnikom, jest dłuższa niż powszechnie sądzono. O wielu z nich pisałem (z reguły bez jakiejkolwiek reakcji ze strony autorów tych przepisów – dziś wolą już siedzieć cicho). Dziś jeszcze raz o jednym z najważniejszych, czyli o samej koncepcji WYSTAWIENIA faktury ustrukturyzowanej.
- Kiedy faktura ustrukturyzowana może być wystawiona
- 3 grupy adresatów faktur
- Faktury ustrukturyzowane to dokumenty wewnętrzne wystawcy
- Każda faktura VAT możne być wystawiona w formie papierowej, elektronicznej i ustrukturyzowanej
Kiedy faktura ustrukturyzowana może być wystawiona
Przypomnę, że ów dokument może być „wystawiony” (w sensie prawnopodatkowym) tylko wtedy, jeśli ktoś mający NIP wypełnił poprawnie formularz XML (w sensie technicznym – może przecież sam wpisać dowolne bzdury) i zalogował się do KSeF, wysłał go skutecznie do tego portalu, a ów portal nadał temu dokumentowi wewnętrzny numer identyfikacyjny. I to wszystko: od tej chwili jest on „fakturą” w rozumieniu art. 2 pkt 32a ustawy o VAT. Czyli jest to tylko rejestracja dowolnie błędnych informacji w ministerialnym portalu. Oficjalnie powtarzany jest pogląd, że również w tym samym momencie dowolnie wybrany przez wystawcę tego dokumentu adresat faktury jakoby ex lege „OTRZYMAŁ” ten dokument, mimo że obiektywnie większość podmiotów, w tym wszystkie osoby fizyczne, nie ma nawet prawnych możliwości dostępu do KSeF (nie ma NIP, podobnie jak podmioty zagraniczne).
Co najważniejsze, nikt nie nałożył na te podmioty prawnego obowiązku zapoznania się z tym dokumentem, co jest zresztą obiektywnie niemożliwe lub niewykonalne.
3 grupy adresatów faktur
Adresatów tych faktur można podzielić na trzy grupy:
1) podmioty posiadające NIP, które posługują się tym numerem w relacjach z wystawcą faktury,
2) podmioty, które posiadają NIP, lecz nie posługują się nim w tych relacjach,
3) podmioty nie posiadające NIP.
W stosunku do grupy drugiej i trzeciej owo wystawianie faktury ustrukturyzowanej jest zdarzeniem nie wywołującym jakichkolwiek skutków faktycznych i prawnych - po prostu jest to nieskuteczne, a faktura ta na pewno „nie została wprowadzona do obrotu prawnego” w żadnym tego słowa znaczeniu.
W stosunku do grupy pierwszej można postawić tezę, że adresat powinien wiedzieć, że może być na niego wystawiona faktura ustrukturyzowana, ale z żadnego przepisu ustawy to nie wynika, bo nie ma on obowiązku „zaglądania” do KSeF. Na pewno z momentem jej „wystawienia” nie następuje jej „otrzymanie”. Co prawda ten pogląd jest lansowany przez czynniki oficjalne, ale jest on prawnie błędny.
Dam prosty przykład: czy jeśli ktoś wystawi fakturę na dowolnie wybrany podmiot posiadający NIP bez jego wiedzy i zgody, to czy ów nieświadomy adresat „otrzymał” tę fakturę i w dodatku została ona „wprowadzona do obrotu prawnego”? A gdy ów dowcipniś napisze na tej fakturze termin płatności np. 15 dni od dnia jej wirtualnego „otrzymania”, to na adresacie ciąży dług i biegnie termin płatności? Bzdury.
Żaden przepis prawa publicznego nie może wprowadzić fikcji „otrzymania” prywatnego dokumentu wywołującego skutki prawne: taki skutek może wywołać tylko doręczenie o charakterze publicznoprawnym i tylko wtedy, gdy stanowi tak ustawa.
Faktury ustrukturyzowane to dokumenty wewnętrzne wystawcy
Można nawet postawić tezę, że wszystkie faktury ustrukturyzowane, a na pewno adresowane do podmiotów z grupy 2) i 3), są ex lege dokumentami wewnętrznymi wystawcy, czyli z istoty nigdy nie będą w obrocie prawnym. Spostrzegł to ustawodawca, który w art. 106gb ust. 4 tej ustawy wskazał ich „udostępnienie w sposób uzgodniony z nabywcą”. Czyli w obrocie prawnym jest dopiero owo „udostępnienie”, czyli w sensie materialnym i prawnym zupełnie inny dokument.
Każda faktura VAT możne być wystawiona w formie papierowej, elektronicznej i ustrukturyzowanej
Na koniec podzielę się pewnym spostrzeżeniem o charakterze ogólnym. Są trzy postacie faktury VAT: papierowa, elektroniczna i ustrukturyzowana. Czy jedna postać wyklucza drugą? Nie: każda faktura może być wystawiona we wszystkich postaciach, w dodatku w dowolnej ilości egzemplarzy. To wynika wprost z treści przepisów ustawy o VAT.
prof. dr hab. Witold Modzelewski