Odsetki ustawowe 2019
W polskim prawie cywilnym mamy do czynienia z kilkoma rodzajami odsetek ustawowych.
Odsetki ustawowe
Odsetki ustawowe (kapitałowe) z art. 359 Kodeksu cywilnego – są to odsetki stanowiące wynagrodzenie z tytułu korzystania z czyjejś sumy pieniężnej. Odsetki te są należne tylko wtedy, gdy wynika to: z czynności prawnej (np. umowy) albo z ustawy, z orzeczenia sądu lub z decyzji innego właściwego organu.
Standardowa wysokość tych odsetek (jeżeli nie jest inaczej – np. w umowie - określona), to suma wysokości stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego (od 5 marca 2015 r. stopa ta wynosi 1,5%) i 3,5 punktów procentowych. Czyli aktualnie stawka odsetek ustawowych wynosi 5% w stosunku rocznym.
Natomiast maksymalna wysokość tych odsetek, to dwukrotność stawki standardowej – czyli aktualnie 10%.
Warto wiedzieć, że jeżeli wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej (np. z umowy) przekracza wysokość odsetek maksymalnych, należą się odsetki maksymalne. A postanowienia umowne nie mogą wyłączać ani ograniczać przepisów o odsetkach maksymalnych, także w razie dokonania wyboru prawa obcego.
Odsetki za zwłokę
Odsetki ustawowe (za opóźnienie w zapłacie; odsetki za zwłokę w spełnieniu świadczenia pieniężnego) z art. 481 Kodeksu cywilnego – są to odsetki, których może żądać wierzyciel od dłużnika, który opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego (gdy minął ustalony np. w umowie termin zapłaty a dłużnik nie zapłacił). Odsetki te należą się wierzycielowi chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.
Standardowa wysokość tych odsetek (jeżeli nie jest inaczej – np. w umowie - określona), to suma wysokości stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego (od 5 marca 2015 r. stopa ta wynosi 1,5%) i 5,5 punktów procentowych. Czyli aktualnie stawka odsetek ustawowych wynosi 7% w stosunku rocznym.
Natomiast maksymalna wysokość tych odsetek, to dwukrotność stawki standardowej – czyli aktualnie 14%.
W przypadku wszystkich ww. odsetek, po zmianie wysokości stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego (co ostatnio miało miejsce 5 marca 2015 r.) Minister Sprawiedliwości musi ogłosić wysokość odsetek w drodze obwieszczenia publikowanego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”.
NOWOŚĆ na Infor.pl: Prenumerata elektroniczna Dziennika Gazety Prawnej KUP TERAZ!
Polecamy: INFORLEX Biznes
Odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych
Ustawa z 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych w art. 4 pkt 3) ustanowiła kolejny rodzaj odsetek ustawowych - odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych. Odsetki te, podobnie jak cała ustawa dotyczą transakcji handlowych, których wyłącznymi stronami są:
- przedsiębiorcy – w rozumieniu Prawa przedsiębiorców,
- podmioty prowadzące działalność wytwórczą w rolnictwie w zakresie upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego;
- podmioty udzielające zamówień publicznych, wymienione w art. 3 ust. 1 ustawy z 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych;
- osoby wykonujące wolny zawód;
- oddziały i przedstawicielstwa przedsiębiorców zagranicznych;
- przedsiębiorcy z państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej.
Wysokość odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych jest sumą stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 8 punktów procentowych. Zatem aktualnie stawka tych odsetek wynosi 9,5% w stosunku rocznym.
Odsetki ustawowe i odsetki za opóźnienie w 2019 roku
Odsetki |
Stawka odsetek |
Podstawa prawna |
Odsetki ustawowe (kapitałowe) |
5% w stosunku rocznym |
- art. 359 Kc |
Odsetki ustawowe (kapitałowe) – stawka maksymalna |
10% w stosunku rocznym |
- art. 359 Kc |
Odsetki ustawowe (za opóźnienie) |
7% w stosunku rocznym |
- art. 481 Kc - M.P. z 2016 r., poz. 47 |
Odsetki ustawowe (za opóźnienie) – stawka maksymalna |
14% w stosunku rocznym |
- art. 481 Kc - M.P. z 2016 r., poz. 47 |
Odsetki za opóźnienie |
9,5% w stosunku rocznym |
- art. 4 pkt 3 ustawy z 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych - M.P. z 2018 r., poz. 671 |
Odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych – zmiany od 2020 roku
Jak wskazano w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia zatorów płatniczych, zgodnie z danymi prezentowanymi przez NBP, banki komercyjne i przedsiębiorców - przeciętne oprocentowanie kredytu obrotowego dla przedsiębiorców kształtuje się obecnie na poziomie ok. 10 %.
A jak wyżej wspomniano aktualna wysokość odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych to 9,5% w stosunku rocznym.
W takiej sytuacji koszt kredytu bankowego jest obecnie niższy od kosztów związanych z (często wymuszonym) kredytem kupieckim, czyli zadłużaniem się u własnych kontrahentów.
Zdaniem rządu stanowi to istotny czynnik ekonomiczny sprzyjający występowaniu zatorów płatniczych.
Dlatego w ww. w projekcie postanowiono podwyższyć wysokość stopy odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych w taki sposób, aby koszt zadłużania u kontrahentów przewyższał koszt kredytu operacyjnego.
Projekt ten zakłada, że stawka odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych będzie równa sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i dziesięciu punktów procentowych. Zatem wg obecnej stopy referencyjnej (1,5%) stawka odsetek wyniesie 11,5%.
Tylko dla podmiotów leczniczych (w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 2-4 ustawy z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej) planuje się pozostawić odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych na obecnie obowiązującym poziomie. Jest to uzasadnione specyfikę finansowania podmiotów leczniczych oraz niezrównoważeniem ponoszonych przez nie kosztów osiągniętymi przychodami. W opinii projektodawcy służba zdrowia jest sektorem szczególnie wrażliwym społecznie. Podwyższenie odsetek za opóźnienie również dla podmiotów leczniczych mogłoby niekorzystnie wpłynąć ich sytuację finansową i w konsekwencji skutkować zmniejszeniem limitów wykonywanych badań. Skutki takiego rozwiązania dotknęłyby pacjentów.
Zmiana ta ma wejść w życie 1 stycznia 2020 r.