Odliczanie VAT od wydatków na samochody w firmie w 2020 roku - pytania i odpowiedzi

1. Czy dealer samochodowy może odliczyć 100% VAT od nabycia auta demonstracyjnego

Pytanie: Czy dealer samochodowy może odliczać pełny VAT od zakupu samochodu demonstracyjnego, mimo że nie prowadzi ewidencji? Jak zmieni się sytuacja, gdy samochód zostanie sprzedany np. po 10 miesiącach, a VAT naliczony wyniósł 12 000 zł?

Odpowiedź: Nie. Obecnie można mówić o ukształtowanej linii orzeczniczej i praktyce, że nie ma możliwości odliczenia 100% podatku naliczonego od nabycia pojazdów demonstracyjnych. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy jest prowadzona ewidencja przebiegu i nastąpiło zgłoszenie pojazdu (VAT-26), jak również m.in. wprowadzono politykę zapobiegającą użyciu samochodu do celów prywatnych.

Jak przekonuje nas orzecznictwo, w stanie prawnym od 1 kwietnia 2014 r. do przepisów ustawy o VAT regulujących zasady odliczenia VAT od wydatków samochodowych wprowadzono wyrażenie „wyłącznie do odsprzedaży”. Jest ono bardziej precyzyjne niż we wcześniejszych regulacjach. Dlatego zdaniem sądów (zob. przykładowo wyroki NSA z 5 września 2018 r., sygn. akt I FSK 1543/16, czy z 10 maja 2017 r., sygn. akt I FSK 1287/15):

• samochody demonstracyjne z samej definicji nie są wyłącznie przeznaczone do odsprzedaży,
• wykorzystywanie w jakimś okresie samochodu do jego prezentacji, jazd próbnych itp., a dopiero potem do sprzedaży - sprawia, że nie można uznać, iż służył on wyłącznie do odsprzedaży (mamy tu natomiast do czynienia z „podwójnym” wykorzystaniem auta).

Gdy samochód jest sprzedawany w okresie korekty, to przepisy ustawy o VAT przewidują system korekt i możliwość odzyskania części VAT. Okres korekty to 60 miesięcy, gdy wartość początkowa przekracza 15 000 zł. Dlatego w przypadku jak ten podany w pytaniu podatnik może odzyskać część nieodliczonego VAT. Trzeba tu też mieć na uwadze zasadę, że gdy w okresie korekty nastąpi sprzedaż pojazdu samochodowego, uznaje się, iż wykorzystanie tego pojazdu zostało zmienione na wykorzystanie wyłącznie do działalności gospodarczej (do czynności opodatkowanych), aż do końca okresu korekty. Jak przeprowadzić taką korektę, pokazuje przykład.

Przykład
Dealer samochodowy odliczył od zakupu samochodu demonstracyjnego 50% podatku naliczonego, czyli 6000 zł. Po 10 miesiącach samochód został sprzedany. Oznacza to, że do końca okresu korekty pozostało 50 miesięcy. Dealer może zatem zwiększyć kwotę do odliczenia (w związku ze sprzedażą) o 5000 zł (6000 x 50/60).
Korekty in plus dokonuje się w deklaracji za okres rozliczeniowy, w którym nastąpiła zmiana (czyli w miesiącu sprzedaży), w kwocie proporcjonalnej do pozostałego okresu korekty. W omawianym przypadku będzie to 5000 zł.

2. W jakiej wysokości odliczymy VAT od zakupu miejsc postojowych

Pytanie: Czy można odliczyć cały VAT z faktury zakupowej dotyczącej miejsca postojowego, mimo że z tytułu nabycia i eksploatacji samochodu odliczane jest 50%?

Odpowiedź: Wysokość odliczenia VAT zależy od sposobu użytkowania miejsca postojowego. Jeśli dane miejsce postojowe jest przeznaczone tylko dla samochodu osobowego, od którego odliczane jest 50% kwoty podatku naliczonego, to od jego zakupu czy najmu też odliczymy tylko 50% VAT. Potwierdza to np. interpretacja Dyrektora IS w Warszawie z 14 grudnia 2016 r. (sygn. 1462-IPPP3.4512.768.2016.1JF).

Inaczej wygląda sytuacja, gdy do miejsca postojowego nie jest przypisany konkretny samochód. Wtedy od zakupu czy najmu miejsca odliczymy 100% VAT. W interpretacji indywidualnej Dyrektora IS w Warszawie z 25 lipca 2014 r. (sygn. IPPP1/443-442/14-4/ISZ) czytamy:
(…) w umowach o wynajem powierzchni biurowych wraz z miejscami parkingowymi, postojowymi, garażowymi brak jest określonych, konkretnych pojazdów samochodowych, które parkują na tych miejscach. Wynajęte miejsca postojowe, parkingowe oraz garażowe są wykorzystywane zarówno przez samochody należące do Klientów Spółki umówionych na spotkanie w biurze, jak i przez samochody służbowe Wnioskodawcy. Wynajem tych miejsc parkingowych, postojowych, garażowych nie jest wydatkiem ściśle i wyłącznie związanym z pojazdami należącymi do Spółki. Wobec tego, w przypadku tych wydatków, nie ma zastosowania ograniczenie prawa do odliczenia podatku naliczonego o którym mowa w art. 86a ustawy.

3. Czy odliczymy pełny VAT za usługę przewozu samochodu na lawecie

Pytanie: Czy można odliczyć 100% VAT z faktury dokumentującej przewóz samochodu na lawecie po stłuczce, gdy od wydatków związanych z tym samochodem odliczamy 50% VAT?

Odpowiedź: Skoro ograniczenie do 50% odnosi się do usług naprawy lub konserwacji oraz innych towarów i usług związanych z eksploatacją lub używaniem tych pojazdów, to również od tego wydatku odliczymy tylko 50% VAT, gdy użytkowany samochód nie uprawnia do pełnego odliczenia.

Polecamy: VAT 2020. Komentarz

Polecamy: Biuletyn VAT

4. Czy ograniczenia w odliczeniu VAT dotyczą również wydatków związanych ze sprzedażą samochodu

Pytanie: Czy wystąpi pełne prawo do odliczenia podatku naliczonego z tytułu wydatków związanych z planowaną sprzedażą samochodów, od których VAT odliczamy w 50%?

Odpowiedź: Tak, organy podatkowe przyznają prawo do odliczenia 100% VAT od wydatków związanych ze sprzedażą samochodu wykorzystywanego do tej pory do celów mieszanych. Dlatego z faktur dokumentujących np. usługę określenia stanu technicznego pojazdów czy ich wyceny rynkowej w związku ze sprzedażą odliczymy 100% VAT. Wydatki te nie stanowią wymienionych przez ustawodawcę wydatków związanych z użytkowaniem samochodów, od których VAT odliczymy tylko w 50%, gdy samochód jest wykorzystywany do celów mieszanych. Nabycie takich usług będzie bowiem stanowić ogólny koszt prowadzonej przez podatnika działalności gospodarczej (zob. interpretację Dyrektora KIS z 12 grudnia 2019 r., sygn. 0113-KDIPT1-3.4012.563.2019.3.EG).

5. Czy wyrażenie zgody pracownikowi na parkowanie samochodu poza siedzibą firmy pozbawia pracodawcę prawa do odliczenia 100% VAT

Pytanie: Czy parkowanie przez pracownika samochodu poza siedzibą firmy podważa możliwość uznania, że jest on wykorzystywany wyłącznie do działalności gospodarczej?

Odpowiedź: Zdaniem organów podatkowych w takim przypadku pracodawca traci prawo do odliczania pełnego VAT od wydatków samochodowych. Może odliczać tylko 50% VAT. Zdaniem organów podatkowych (tak np. interpretacja Dyrektora KIS z 5 czerwca 2020 r., sygn. 0111-KDIB3-1.4012.208.2020.1.ICz):

(…) parkowanie pojazdu w miejscu zamieszkania (przed rozpoczęciem i po zakończeniu wyjazdu służbowego), co do zasady, pozwala pracownikowi na potencjalne wykorzystanie samochodu do jego celów prywatnych. Przy czym użytek prywatny należy postrzegać w kategoriach potencjalnej, a nie faktycznej możliwości użytku pojazdu do celów prywatnych. W żaden sposób nie zmienia tego wprowadzony regulamin, którym zobowiązano pracowników do wykorzystywania ww. pojazdów wyłącznie na cele działalności gospodarczej Podatnika.

Podejście sądów wydaje się łagodniejsze, ale trzeba mieć na uwadze konieczność indywidualnego badania danej sprawy. Sądy przyznają, że samochód powierzony tzw. pracownikowi mobilnemu w celu realizacji zadań służbowych, w tym przejazdów do klientów oraz powrotu do miejsca zamieszkania, można uznać za wykorzystywany wyłącznie do działalności gospodarczej (tak np. NSA w wyrokach z 31 maja 2017 r., sygn. akt I FSK 1809/15, oraz z 6 września 2018 r., sygn. akt I FSK 1531/16, czy z 28 stycznia 2020 r., sygn. akt I FSK 1545/17). To oznacza, że pracodawca odliczy 100% VAT od wydatków samochodowych.

Wskazówki, jak rozumieć samochód wykorzystywany wyłącznie do działalności, znajdziemy też w orzecznictwie TSUE. W wyroku TSUE z 16 października 1997 r. w sprawie C-258/95 Julius Fillibeck Söhne GmbH & Co. KG podniesiono, że jeśli ze względu na określone okoliczności, takie jak utrudnienia w znalezieniu innych odpowiednich środków transportu lub zmienność miejsca pracy, wymogi przedsiębiorstwa czynią koniecznym dla pracodawcy zapewnienie transportu pracownikom, to świadczenie dla nich usług transportowych służy celom związanym z prowadzoną działalnością.

Z kolei w wyroku z 10 września 2015 r. w sprawie C-266/14 Trybunał zauważył też, że „czas pracy” oznacza każdy okres, podczas którego pracownik pracuje, jest do dyspozycji pracodawcy oraz wykonuje swoje działania lub spełnia obowiązki, zgodnie z przepisami krajowymi lub praktyką krajową. Stąd w przypadku pracowników, którzy nie mają stałego lub zwykłego miejsca pracy, czas dojazdu, który pracownicy ci poświęcają na codzienne przejazdy między ich miejscem zamieszkania a siedzibami pierwszego i ostatniego klienta, wskazanymi przez ich pracodawcę, stanowi czas pracy w rozumieniu tego przepisu.

Ważne
W przypadku przedstawicieli handlowych czas ich przejazdów do klientów oraz powrotu do miejsca zamieszkania jest ściśle związany z charakterem ich pracy, czyli pozostaje w ścisłym związku z działalnością gospodarczą podatnika, na rzecz którego świadczą pracę. Dlatego od wydatków samochodowych związanych z użytkowanymi przez nich samochodami można zdaniem sądu odliczać 100% VAT.

6. Czy ewidencja przebiegu pojazdu wygenerowana z aplikacji GPS spełnia warunki ustawowe

Pytanie: Czy ewidencja przebiegu pojazdu wygenerowana z aplikacji obsługującej GPS, zawierająca elementy wskazane w art. 86a ust. 7 ustawy o VAT, jednak z wpisem wykonanym automatycznie przez aplikację, a nie przez osobę kierującą pojazdem, następnie zweryfikowana przez podatnika na koniec każdego miesiąca, spełnia ustawowe wymogi?

Odpowiedź: Tak, taka ewidencja spełnia warunki ustawowe. Problem ten poruszono we wspomnianej już interpretacji Dyrektora KIS z 5 czerwca 2020 r. (sygn. 0111-KDIB3-1.4012.208.2020.1.ICz). Tym razem organ podatkowy przychylnie ustosunkował się do stanowiska podatnika, który wskazał, że firma dostarczająca GPS-y zapewnia możliwość wygenerowania ewidencji przebiegu pojazdów, która zawiera następujące elementy, zgodne z art. 86a ust. 7 ustawy:

• numer rejestracyjny pojazdu samochodowego,
• dzień rozpoczęcia i zakończenia prowadzenia ewidencji,
• stan licznika przebiegu pojazdu samochodowego na dzień rozpoczęcia prowadzenia ewidencji, na koniec każdego okresu rozliczeniowego oraz na dzień zakończenia prowadzenia ewidencji,
• wpis dotyczący każdego wykorzystania pojazdu, obejmujący:

- kolejny numer wpisu,
- datę i cel wyjazdu,
- opis trasy (skąd - dokąd),
- liczbę przejechanych kilometrów,
- imię i nazwisko osoby kierującej pojazdem,
- liczbę przejechanych kilometrów na koniec każdego okresu rozliczeniowego oraz na dzień zakończenia prowadzenia ewidencji.

W tym przypadku organ potwierdził, że prowadzona w formie elektronicznej ewidencja spełnia warunki ustawowe. Wpisów oraz potwierdzenia ich autentyczności (jeśli wpisów dokonuje kierujący pojazdem niebędący podatnikiem) można dokonywać w formie elektronicznej.

7. Od kiedy odliczymy pełny VAT w przypadku opóźnień w wykonaniu badania technicznego

Pytanie: Czy opóźnione badanie techniczne, np. samochodu typu van, powoduje, że prawo do odliczenia 100% podatku naliczonego przysługuje dopiero od dnia, w którym podatnik uzyskał dokumenty z badania technicznego?

Odpowiedź: Tak, organy podatkowe uznają, że uprawnienie do odliczenia 100% kwoty podatku naliczonego przysługuje dopiero od dnia, w którym podatnik uzyskał zaświadczenie i adnotację o spełnieniu wymagań przez samochody, które uprawniają do pełnego odliczenia VAT ze względu na konstrukcję (tak Dyrektor KIS przykładowo w interpretacji z 14 października 2019 r., sygn. 0113-KDIPT1-3.4012.477.2019.2.MK, czy interpretacji z 26 września 2019 r., sygn. 0115-KDIT1-2.4012.446.2019.1.AD).

W orzecznictwie sądów administracyjnych przeważa natomiast pogląd, że opóźnienia w przeprowadzeniu badań technicznych nie przesuwają terminu, od kiedy możemy odliczyć pełny VAT (tak m.in. WSA w Bydgoszczy w wyroku z 19 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Bd 784/19).

Również z wyroku NSA z 7 czerwca 2018 r. (sygn. akt I FSK 965/16) wynika, że:
(…) warunkiem zastosowania pełnego prawa do odliczenia podatku naliczonego jest - jak w niniejszej sprawie - spełnienie określonych cech konstrukcyjnych pojazdu, które potwierdza badanie techniczne. Jednakże istnienie tych cech konstrukcyjnych jest kryterium obiektywnym, a badanie techniczne to wymóg jedynie formalny, dowodowy, potwierdzający ich istnienie, ale nie samoistnie kreujący prawo do odliczenia.

Warto dodatkowo wspomnieć o wyroku WSA w Rzeszowie z 28 stycznia 2020 r. (sygn. akt I SA/Rz 702/19), gdzie sąd położył nacisk na to, że dokonanie obniżenia kwoty podatku należnego o podatek naliczony z tytułu poniesienia takich wydatków jest prawem podatnika. Może on, ale nie musi, z niego skorzystać. Stąd jeśli podatnik zamierza zrealizować swoje uprawnienie, to jednak powinien być w posiadaniu stosownych dokumentów (zaświadczenia i adnotacji w dowodzie rejestracyjnym), które by to prawo do odliczenia potwierdzały. Przy czym sąd ten analizował nie tyle przypadek opóźnienia w przeprowadzeniu badań technicznych, ale ich braku. W uzasadnieniu podniesiono też, że uzyskanie stosownych dokumentów nie jest szczególnie uciążliwe. Sąd uznał, iż nie może być tak, że na przedłożenie dokumentacji „nie można określić terminu w ogóle”.

Dlatego zalecane jest, aby składając deklarację, w której korzystamy z odliczenia VAT, być w posiadaniu wymaganych dokumentów.

8. W jakiej wysokości odliczymy VAT od wykupionego z leasingu samochodu, który jest przeznaczony do sprzedaży

Pytanie: Czy jeśli samochód po zakończeniu leasingu jest wykupywany tylko po to, by go odsprzedać, to z faktury zakupu można odliczyć 100% VAT?

Odpowiedź: Tak, jeżeli wyłącznym celem nabycia samochodu osobowego od leasingodawcy jest jego odsprzedaż, to podatnik będzie uprawniony do odliczenia 100% podatku naliczonego od tego zakupu. Nie może natomiast wykorzystywać samochodu, nawet przejściowo, do innych celów.

Z art. 86a ust. 5 pkt 1 ustawy o VAT wynika, że warunku prowadzenia ewidencji przebiegu pojazdu nie stosuje się w przypadku pojazdów samochodowych przeznaczonych wyłącznie do odprzedaży, jeżeli odprzedaż, sprzedaż lub oddanie w odpłatne używanie tych pojazdów stanowi przedmiot działalności podatnika. Sformułowanie „przedmiot działalności podatnika” nie oznacza jednak, że przedmiotem działalności w sensie generalnym ma być odsprzedaż. Przepis należy odczytywać w ten sposób, że zadysponowanie konkretnym samochodem w dany sposób daje prawo do rozliczenia całości VAT.

9. W jakiej wysokości odliczymy VAT od wydatków samochodowych, gdy wynajmujemy samochód pracownikowi

Pytanie: Czy odpłatny wynajem samochodu pracownikom daje prawo do odliczenia 100% VAT od wydatków samochodowych

Odpowiedź: Nie, wśród organów podatkowych i sądów przeważa pogląd, że nie ma możliwości pełnego odliczenia podatku naliczonego w razie wynajmowania lub odpłatnego korzystania z samochodów przez pracowników podatnika. Nie jest bowiem działalnością gospodarczą podatnika przekazanie samochodów firmowych do osobistego użytku jego pracowników. Wynika to m.in. z art. 8 ust. 5 i ust. 2 pkt 1 ustawy o VAT (zob. przykładowo wyroki NSA z 5 listopada 2019 r., sygn. akt I FSK 1139/17, czy z 10 maja 2017 r., sygn. akt I FSK 1556/15).

Dodatkowo w wyroku z 28 czerwca 2017 r. (sygn. akt I FSK 1669/15) NSA podniósł nawet, że odliczenia pełnego VAT przez podatnika, który prowadzi działalność gospodarczą, świadcząc również odpłatne usługi najmu samochodów osobowych na rzecz swoich pracowników, tudzież członków ich rodzin, ocenić należy w kategorii nadużycia prawa.

10. Czy sposób użytkowania samochodu podczas zawieszenia działalności wpływa na prawo do odliczania VAT od wydatków samochodowych

Pytanie: Czy trzeba dokonać korekty odliczonego VAT, gdy w czasie zawieszenia działalności gospodarczej podatnik używa wyłącznie na cele prywatne samochodu zakupionego do firmy 3 lata temu?

Odpowiedź: Jeśli przy nabyciu samochodu odliczono 100% VAT (jest prowadzona ewidencja przebiegu itd.), to zawieszenie działalności i prywatne używanie sprawia, że nastąpiła zmiana wykorzystywania pojazdu samochodowego. Wymaga to aktualizacji informacji VAT-26 i korekty VAT naliczonego w trybie z art. 90b ustawy o VAT, czasem nawet wielokrotnej.

Przykład
Podatnik odliczył od zakupu samochodu 100% VAT, tj. 23 000 zł. Po trzech latach zawiesił działalność. W związku z tym złożył aktualizację VAT-26. Załóżmy, że pozostały 24 miesiące do końca okresu korekty, który wynosi w tym przypadku 60 miesięcy. Dlatego podatnik musi skorygować VAT o kwotę (-) 9200 zł (23 000 x 24/60).
Po 12 miesiącach podatnik zlikwidował działalność i przekazał samochód na cele osobiste, opodatkowując to przekazanie VAT. W tym przypadku jest uprawniony do korekty in plus o kwotę 4600 zł, gdyż pozostało 12 miesięcy korekty.

Dostawa opodatkowana, czyli także darowizna bądź przekazanie na cele prywatne powoduje, iż uznaje się, że wykorzystanie pojazdu zostało zmienione na wykorzystanie wyłącznie do działalności gospodarczej, aż do końca okresu korekty.

Jeśli zaś z tytułu nabycia i eksploatacji odliczane jest 50% VAT, to już z założenia mamy tu do czynienia z wykorzystywaniem mieszanym (czyli dopuszczalne jest użytkowanie w celach prywatnych). Dlatego żadna korekta nie jest konieczna.

Trzeba jednak mieć na uwadze, że trwałe przekazanie samochodu do majątku prywatnego powoduje konieczność opodatkowania tej czynności na zasadzie wynikającej z art. 7 ust. 2 ustawy o VAT (opodatkowanie darowizn czy przekazania na cele własne).

11. W jakiej wysokości odliczymy VAT za naprawę samochodu, gdy fakturę w całości opłacił ubezpieczyciel

Pytanie: Jak wygląda odliczenie VAT z faktury dokumentującej naprawę, jeśli ubezpieczyciel pokrył omyłkowo całą kwotę brutto, a nie należność netto + 50% VAT?

Odpowiedź: Jeśli ubezpieczyciel pomylił się i pokrył zbyt dużą kwotę, fakt ten automatycznie nie prowadzi do zmian w zakresie uprawnień i obowiązków podatkowych. Nadal można odliczyć 50% VAT, mimo że ubezpieczyciel pokrył cały VAT, gdy samochód jest wykorzystywany do celów mieszanych. Z punktu widzenia prawa cywilnego podatnik otrzymał jednak nienależne świadczenie i powinien je zwrócić ubezpieczycielowi.

Przypomnijmy, że:

• zakres ochrony ubezpieczeniowej jest zależny od tego, czy i w jakim zakresie jest odliczany VAT (np. podmiot zwolniony z VAT będzie miał pokrytą całą kwotę brutto, inny podatnik zwykle 50% bądź 100%),
• nabywcą usługi naprawy samochodu nie jest ubezpieczyciel, ale jego użytkownik,
• dla odliczenia VAT w zasadzie nie ma znaczenia, „kto zapłacił”, np. można odliczyć VAT, mimo że zapłacono ze środków pochodzących z dotacji itp.

12. W jakiej wysokości odliczymy VAT od samochodu przekazywanego na nagrodę

Pytanie: Czy można odliczyć 100% VAT z tytułu nabycia samochodu przeznaczonego na nagrodę w loterii?

Odpowiedź: Tak, można odliczyć 100% VAT od zakupu samochodu, gdyż jego przekazanie podlega opodatkowaniu VAT. Jak czytamy w interpretacji Dyrektora IS w Warszawie z 20 sierpnia 2014 r. (sygn. IPPP1/443-601/14-2/JL):
(…) nabywane przez Spółkę samochody są wykorzystywane do czynności opodatkowanych - jak wskazano, wydanie przez Wnioskodawcę samochodów w ramach organizowanych loterii należy uznać za odpłatną dostawę towarów, a w konsekwencji za czynność podlegającą opodatkowaniu podatkiem VAT. Z uwagi na powyższe rozważania należy stwierdzić, że w analizowanej sprawie nie mają zastosowania żadne ograniczenia w odliczaniu podatku naliczonego z tytułu nabycia samochodów osobowych wprowadzone przez ustawodawcę w art. 86a ustawy o VAT. Spółka jest zatem uprawniona do odliczenia 100% podatku naliczonego z faktur nabycia samochodów osobowych stanowiących nagrody w loterii, z uwagi na ich związek z czynnościami opodatkowanymi, zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy.

Podstawa prawna:

• art. 7 ust. 2, art. 8 ust. 2, 5, art. 86, 86a, 90b ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - j.t. Dz.U. z 2020 r. poz. 106; ost.zm. Dz.U. z 2020 r. poz. 1106

Łukasz Matusiakiewicz,radca prawny specjalizujący się w prawie podatkowym