JPK CIT: Obowiązek dziś, ułatwienie jutro? Jak to zrobić prawidłowo?

• Czym jest JPK KR PD (JPK CIT)? Od kiedy obowiązuje?
• Więcej danych = więcej kontroli?
• Mniej papierów, mniej stresu?
• Największe wyzwanie: dane, nie przepisy
• Obowiązek dziś, ułatwienie jutro?
• Jak wdrożyć JPK CIT? Najważniejsze działania

Czym jest JPK KR PD (JPK CIT)? Od kiedy obowiązuje?

To ustrukturyzowany plik zawierający dane z ksiąg rachunkowych i rozliczeń podatku dochodowego, który firmy będą co roku przekazywać do urzędu skarbowego elektronicznie, w ustandaryzowanym formacie (XML), bez wezwania ze strony urzędu.

Wdrożenie JPK CIT jest etapowe:
- za 2025 rok (raportowanie w 2026) – największe firmy (powyżej 50 mln euro przychodu),
- za 2026 rok – kolejne grupy podatników, wśród nich podatnicy rozliczający się miesięcznie z podatku VAT,
- za 2027 rok – pozostali podatnicy CIT.

Pierwotnie narzucono termin składania JPK CIT taki sam jak dla CIT-8 – czyli najczęściej do końca marca następnego roku. W odniesieniu do podatników zobligowanych do złożenia za rok 2025 termin został przesunięty do końca siódmego miesiąca po zakończeniu roku podatkowego i trwają prace, aby termin ten został wydłużony dla pozostałych grup podatników.

Nowe przepisy oznaczają przede wszystkim jedno: dane finansowe firm trafią do administracji skarbowej w jednolitej, cyfrowej formie i to co roku, bez wezwania ze strony urzędu; do tego w strukturze i oznaczeniach przewidzianych przez ustawodawcę. JPK CIT obejmuje m.in. szczegółowe informacje o przychodach, kosztach, przedmiocie transakcji, kontrahentach czy środkach trwałych, przekazywane w ustandaryzowanym formacie XML.

To jakościowa zmiana względem dotychczasowego podejścia, w którym wiele danych trafiało do urzędów dopiero w trakcie kontroli.

- JPK CIT to zdecydowanie krok w stronę uproszczenia i automatyzacji rozliczeń. Widać wyraźne i słuszne dążenie do ujednolicenia zasad i uporządkowania danych podatkowych - mówi Anna Bujarska, dyrektor finansowa ADN Akademia. - Trzeba jednak pamiętać, że zanim te korzyści się pojawią, zarówno firmy, jak i administracja muszą przejść przez wymagający etap wdrożenia i nauczyć się pracować na nowych narzędziach, to nowa odsłona obrazu firmy, już nie z dokumentów papierowych a z danych cyfrowych - dodaje.

Więcej danych = więcej kontroli?

Z perspektywy Krajowej Administracji Skarbowej (KAS) zmiana jest ogromna. Administracja skarbowa zyskuje dostęp do danych, które do tej pory były rozproszone, a nierzadko trudno dostępne. Administracja z będzie w posiadaniu szczegółowych informacji o firmach, czyli przychodach, kosztach czy strukturze rozliczeń. Wszystko to w formie, którą można szybko, łatwo analizować - podkreśla ekspertka. Do tej pory urzędy przed wszczęciem kontroli zmuszone były pozyskać dokumentacje, to był długi proces, wezwanie podatnika, czas na odbiór zawiadomienia, czas na przygotowanie dokumentów, nierzadko poszukiwanie aktualnego adresu firmy, to były przede wszystkim czasochłonne procedury. Po zmianie KAS będzie dysponowała danymi w czasie rzeczywistym co umożliwi prowadzenie większej liczby czynności sprawdzających i kontroli, w tym także kontroli krzyżowych, często bez angażowania podatnika na tym pierwszym etapie, a też skupienie kontroli tam gdzie będą najbardziej zasadne. Uczciwi podatnicy wierzą że to pierwszy krok do tego aby kontrole były tam gdzie naprawdę są zasadne.

To właśnie ten aspekt budzi największe obawy biznesu. Większa transparentność oznacza bowiem większą wykrywalność omyłek czy błędów, też takich które do tej pory pozostawały niezauważone.

Mniej papierów, mniej stresu?

Z drugiej strony, cyfryzacja może ograniczyć codzienne „tarcie” na linii firma - urząd.

- Docelowo podatnik nie będzie musiał dostarczać dokumentów ani zastanawiać się nad ich formą czy kanałem przekazania. To oznacza mniej formalności i rzadszy kontakt z administracją skarbową - wskazuje Anna Bujarska.

Warunek jest jeden: zdarzenia gospodarcze (zarówno przychody jak i koszty) muszą być poprawnie, terminowo udokumentowane i zaewidencjonowane, na każdym etapie procesu sprzedaży czy zakupu.

Największe wyzwanie: dane, nie przepisy

W praktyce JPK CIT to nie tylko zmiana prawna, ale przede wszystkim operacyjna. Firmy będą musiały:
- zaplanować i ułożyć procesy tak, aby dokumenty i dane księgowe były prawidłowe, poprawnie i terminowo zaksięgowane,
- uzupełnić m.in. plan kont w systemach o nowe informacje (np. identyfikatory kontrahentów czy oznaczenia kont),
- dostosować systemy finansowo-księgowe do raportowania.

To właśnie na tym etapie najczęściej pojawia się problem. Nie w interpretacji przepisów, ale w jakości i spójności danych.

Obowiązek dziś, ułatwienie jutro?

JPK CIT wpisuje się w szerszy trend bardzo potrzebnej automatyzacji rozliczeń podatkowych. W dłuższej perspektywie może oznaczać:
- mniej powielanej pracy, w tym mniej absorbująca archiwizacja dokumentów,
- wymuszenie na ustawodawcy uproszczeń w rozliczeniach podatku dochodowego i innych tak podatku VAT, np. ujednolicenie momentu powstania obowiązku podatkowego,
- sprawniejsze zamykanie okresów sprawozdawczych,
- mniej kontroli „na dokumentach”, a więcej analiz opartych na danych.

Jak wdrożyć JPK CIT? Najważniejsze działania

1) Ocena systemu księgowego
Jednym z najważniejszych kroków jest ocena, czy obecnie używany system finansowo-księgowy w ogóle jest gotowy na JPK CIT. Jeśli istnieje ryzyko, że nie spełnia wszystkich wymagań (np. ze względu na ograniczone funkcjonalności), konieczne mogą być dodatkowe modyfikacje.

2) Dostosowanie wykazu kont księgowych
Nowe obowiązki oznaczają też zmiany w samej strukturze księgowej. W wielu firmach konieczne będzie rozszerzenie planu kont o dodatkowe elementy. To jeden z kluczowych kroków, bo bez tego poprawne raportowanie może być po prostu niemożliwe.

3) Analiza danych
Na początek trzeba sprawdzić, czy przyjęty sposób ewidencji zdarzeń gospodarczych pozwoli na wykonanie obowiązków w zakresie prezentacji danych na potrzeby JPK CIT. Ponadto czy dane w systemach finansowo-księgowych są kompletne i zgodne z wymaganiami JPK CIT. Jeśli pojawią się braki lub nieścisłości, konieczne będzie ich uzupełnienie na przykład poprzez dostosowanie sposobu ewidencji lub modyfikacji technicznych w systemach finansowo-księgowych.

4) Mapowanie danych
Kolejnym etapem jest przypisanie danych z systemów (np. ERP) do odpowiednich pól w struktu-rze JPK CIT oraz uzupełnienie ich o wymagane identyfikatory kont księgowych (tzw znaczniki kont).

5) Dostosowanie systemów IT
Bez zmian technologicznych się nie obejdzie. W zależności od podmiotu i narzędzi informatycz-nych firmy może to oznaczać aktualizację obecnych systemów finansowo-księgowych, ich rozbu-dowę lub nawet wdrożenie nowych narzędzi do raportowania i weryfikacji danych.