Jakie skale podatkowe i kwoty wolne od podatku obowiązywały w 2023 roku? W tej kwestii 30 czerwca i 1 lipca 2023 r. weszły w życie przepisy, które zmieniły istotnie stan prawny. Obowiązują już inne skale podatkowe i wyższe kwoty wolne od podatku. Warto wiedzieć jakie i których spadków i darowizn dotyczą. Te same skale podatkowe i kwoty wolne od podatku obowiązują także w 2024 roku.
- Skale podatkowe, kwoty wolne i zwolnienia w podatku od spadków i darowizn - od 13 października 2022 r. do 29 czerwca 2023 r.
- Skale podatkowe, kwoty wolne i zwolnienia w podatku od spadków i darowizn - zmiany od 30 czerwca i od 1 lipca 2023 r.
- Których spadków i darowizn obowiązują powyższe skale podatkowe i kwoty wolne?
- Obowiązek podatkowy w podatku od spadków i darowizn
- Podatek od spadków i darowizn - grupy podatkowe
- Jeszcze jedna nowelizacja kwot wolnych od podatku, która została uchwalona … na próżno
- Podatek od spadków i darowizn w 2024 roku
Skale podatkowe, kwoty wolne i zwolnienia w podatku od spadków i darowizn - od 13 października 2022 r. do 29 czerwca 2023 r.
Od 13 października 2022 r. obowiązywały skale podatkowe, kwoty wolne i zwolnienia w podatku od spadków i darowizn wynikające z rozporządzenia Ministra Finansów z 10 października 2022 r. w sprawie ustalenia kwot wartości rzeczy i praw majątkowych zwolnionych od podatku od spadków i darowizn i niepodlegających opodatkowaniu tym podatkiem oraz skal podatkowych, według których oblicza się ten podatek (Dz. U. z 12 października 2022 r. poz. 2084).
Opisaliśmy te przepisy i wartości tych kwot wolnych w artykule: Podatek od spadków i darowizn - nowe kwoty wolne od podatku i nowe skale podatkowe od 13 października 2022 r.
Skale podatkowe, kwoty wolne i zwolnienia w podatku od spadków i darowizn - zmiany od 30 czerwca i od 1 lipca 2023 r.
30 czerwca 2023 r. weszło w życie rozporządzenie ministra finansów z 28 czerwca 2023 r. w sprawie ustalenia kwot wartości rzeczy i praw majątkowych zwolnionych od podatku od spadków i darowizn i niepodlegających opodatkowaniu tym podatkiem oraz skal podatkowych, według których oblicza się ten podatek (Dziennik Ustaw - rok 2023 poz. 1226). Od tego dnia obowiązują zatem poniższe skale podatkowe określone w tym rozporządzeniu:
Kwoty nadwyżki w zł | Podatek wynosi | |
ponad | do | |
1) od nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej | ||
11 833 | 3% | |
11 833 | 23 665 | 355 zł i 5% od nadwyżki ponad 11 833 zł |
23 665 | 946 zł 60 gr i 7% od nadwyżki ponad 23 665 zł | |
2) od nabywców zaliczonych do II grupy podatkowej | ||
11 833 | 7% | |
11 833 | 23 665 | 828 zł 40 gr i 9% od nadwyżki ponad 11 833 zł |
23 665 | 1893 zł 30 gr i 12% od nadwyżki ponad 23 665 zł | |
3) od nabywców zaliczonych do III grupy podatkowej | ||
11 833 | 12% | |
11 833 | 23 665 | 1420 zł i 16% od nadwyżki ponad 11 833 zł |
23 665 | 3313 zł 20 gr i 20% od nadwyżki ponad 23 665 zł |
Od 30 czerwca 2023 r., wskutek ww. rozporządzenia zostały zwiększone kwoty pieniędzy lub kwoty wartości innych rzeczy zwolnione od podatku od spadków i darowizn, określone w art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy o podatku od spadków i darowizn, do:
a) 11 095 zł – od jednego darczyńcy,
b) 22 189 zł – od wielu darczyńców łącznie.
Chodzi tu o zwolnione z podatku kwoty darowizn przeznaczanych przez obdarowanych na określone cele mieszkaniowe. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy o podatku od spadków i darowizn, zwalnia się od podatku nabycie w drodze darowizny pieniędzy lub innych rzeczy przez osobę zaliczoną do I grupy podatkowej w wysokości nieprzekraczającej 10 434 zł od jednego darczyńcy, a od wielu darczyńców łącznie nie więcej niż 20 868 zł w okresie 5 lat od daty pierwszej darowizny, jeżeli pieniądze te lub rzeczy obdarowany przeznaczy w okresie 12 miesięcy od dnia ich otrzymania na wkład budowlany lub mieszkaniowy do spółdzielni, budowę domu jednorodzinnego, nabycie lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość albo spłatę zabezpieczonego hipoteką kredytu mieszkaniowego wraz z odsetkami.
Także od 30 czerwca 2023 r. (Uwaga! I tylko w tym dniu) obowiązywały następujące kwoty wolne (czyli kwoty czystej wartości nabytych rzeczy i praw majątkowych niepodlegające opodatkowaniu) w podatku od spadków i darowizn, określone w art. 9 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, wynikające z ww. rozporządzenia:
11 095 zł – jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do I grupy podatkowej,
8 377 zł – jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do II grupy podatkowej,
5 644 zł – jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do III grupy podatkowej.
Powyższe kwoty wolne obowiązywały tylko jeden dzień (30 czerwca 2023 r.), bo już 1 lipca 2023 r. weszła w życie ustawa z 26 maja 2023 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1059), która określiła (właśnie od 1 lipca 2023 r.) kwoty wolne od podatku określone w art. 9 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, w następujących wartościach:
- 36 120 zł – jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do I grupy podatkowej;
- 27 090 zł – jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do II grupy podatkowej;
- 5733 zł – jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do III grupy podatkowej.
Ustawa ta nie zmieniła natomiast skal podatkowych w podatku od spadków i darowizn, zatem obowiązują (od 30 czerwca 2023 r.) wyżej przedstawione skale podatkowe określone wskazanym wyżej rozporządzeniem ministra finansów.
Informacje powyższe zostały potwierdzone przez Ministerstwo Finansów w odpowiedzi z 12 lipca 2023 r. na pytania redakcji portalu infor.pl:
"Kwoty wolne od podatku wprowadzone rozporządzeniem obowiązywały wyłącznie w dniu 30 czerwca 2023 r. i miały zastosowanie do przypadków, gdy obowiązek podatkowy powstał w tym dniu. Od dnia 1 lipca 2023 r. obowiązują kwoty wolne od podatku wprowadzone ustawą z dnia 26 maja 2023 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1059). Od dnia 30 czerwca 2023 r. obowiązują skale podatkowe wymienione w §2 rozporządzenia."
Których spadków i darowizn obowiązują powyższe skale podatkowe i kwoty wolne?
Ministerstwo Finansów wyjaśniło także do kiedy otwartych spadków i kiedy wykonanych darowizn stosuje się wyżej wskazane kwoty wolne i skale podatkowe w podatku od spadków i darowizn.
Jak wskazało Ministerstwo: "Zgodnie z art. 15 ust. 3 ustawy o podatku od spadku i darowizn, przy ustalaniu wysokości podatku przyjmuje się kwoty wartości rzeczy i praw majątkowych określone w art. 9 ust. 1 oraz skale podatkowe określone w art. 15 ust. 1 obowiązujące w dniu powstania obowiązku podatkowego.
W przypadku, gdy obowiązek podatkowy powstał od dnia 30 czerwca 2023 r., zastosowanie mają skale podatkowe wymienione w §2 rozporządzenia.
Zgodnie natomiast z art. 28 ustawy z dnia 26 maja 2023 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1059), aktualne kwoty wolne od podatku stosuje się do nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych, które nastąpiło od dnia 1 lipca 2023 r."
Zaś, jak już wyżej cytowano: kwoty wolne od podatku wprowadzone rozporządzeniem obowiązywały wyłącznie w dniu 30 czerwca 2023 r. i miały zastosowanie do przypadków, gdy obowiązek podatkowy powstał w tym dniu.
Obowiązek podatkowy w podatku od spadków i darowizn
Kiedy powstaje obowiązek podatkowy w podatku od spadków i darowizn?
Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, obowiązek podatkowy powstaje:
1) przy nabyciu w drodze dziedziczenia - z chwilą przyjęcia spadku;
2) przy nabyciu w drodze zapisu zwykłego, dalszego zapisu lub z polecenia testamentowego - z chwilą wykonania zapisu zwykłego, dalszego zapisu lub polecenia;
2a) przy nabyciu tytułem zachowku - z chwilą zaspokojenia roszczenia;
2b) przy nabyciu w drodze zapisu windykacyjnego - z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, postanowienia częściowego stwierdzającego nabycie przedmiotu zapisu windykacyjnego, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia lub wydania europejskiego poświadczenia spadkowego;
3) przy nabyciu praw do wkładów oszczędnościowych określonych w art. 1 ust. 2 - z chwilą śmierci wkładcy;
3a) przy nabyciu jednostek uczestnictwa określonych w art. 1 ust. 2 - z chwilą śmierci uczestnika funduszu inwestycyjnego;
4) przy nabyciu w drodze darowizny - z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a w razie zawarcia umowy bez zachowania przewidzianej formy - z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia; jeżeli ze względu na przedmiot darowizny przepisy wymagają szczególnej formy dla oświadczeń obu stron, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą złożenia takich oświadczeń;
5) przy nabyciu z polecenia darczyńcy - z chwilą wykonania polecenia;
6) przy nabyciu w drodze zasiedzenia - z chwilą uprawomocnienia się postanowienia sądu stwierdzającego zasiedzenie;
7) przy nabyciu w drodze nieodpłatnego zniesienia współwłasności - z chwilą zawarcia umowy albo ugody lub uprawomocnienia się orzeczenia sądu, jeżeli ich skutkiem jest nieodpłatne zniesienie współwłasności;
8) przy nabyciu w drodze nieodpłatnej służebności, renty oraz użytkowania - z chwilą ustanowienia tych praw.
Przepisy art. 6 ust. 1a-4 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn precyzują powstanie obowiązku podatkowego w niektórych sytuacjach:
Jeżeli nabycie następuje w częściach, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą nabycia poszczególnych części.
Przy nabyciu pod warunkiem zawieszającym obowiązek podatkowy powstaje z chwilą ziszczenia się warunku. Naczelnik urzędu skarbowego może jednak ustalić należność podatkową, jaka przypadałaby w razie ziszczenia się takiego warunku, i należność tę zabezpieczyć.
Nabycie pod warunkiem rozwiązującym uważa się w rozumieniu ustawy za nabycie bezwarunkowe. W razie spełnienia się warunku rozwiązującego w ciągu 3 lat od dnia nabycia, decyzja ustalająca zobowiązanie podatkowe podlega uchyleniu.
Jeżeli nabycie niezgłoszone do opodatkowania stwierdzono następnie pismem, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą sporządzenia pisma; jeżeli pismem takim jest orzeczenie sądu, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia. W przypadku gdy nabycie nie zostało zgłoszone do opodatkowania, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą powołania się przez podatnika przed organem podatkowym na fakt nabycia.
Podatek od spadków i darowizn - grupy podatkowe
Wysokość podatku od spadków i darowizn, a także kwotę wolną od podatku ustala się (zgodnie z art. 14 ustawy o podatku od spadków i darowizn) w zależności od grupy podatkowej, do której zaliczony jest nabywca. Zaliczenie do grupy podatkowej następuje w zależności od stopnia pokrewieństwa lub powinowactwa obdarowanego wobec darczyńcy.
W ustawie o podatku od spadków i darowizn mamy co do zasady trzy grupy podatkowe, do których zalicza się (zgodnie z art. 14 ust. 3 ww. ustawy):
Grupa I – małżonka, zstępnych (dzieci, wnuki, prawnuki itd.), wstępnych (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, itd.), pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów;
Grupa II – zstępnych rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępnych i małżonków pasierbów, małżonków rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonków rodzeństwa małżonków, małżonków innych zstępnych;
Grupa III – innych nabywców.
Ważne!
1) Jako rodziców ustawa o podatku od spadków i darowizn traktuje również przysposabiających, a za zstępnych także przysposobionych i ich zstępnych.
2) Od 27 października 2020 r. jako zstępnych ustawa o podatku od spadków i darowizn traktuje również osoby, które przebywają lub przebywały w rodzinie zastępczej, w rodzinnym domu dziecka, w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2020 r. poz. 821), a za wstępnych także odpowiednio osoby tworzące rodzinę zastępczą, prowadzące rodzinny dom dziecka lub pracujące z dziećmi w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej.
Trzeba też pamiętać, że oprócz ww. trzech zasadniczych grup podatkowych jest jeszcze tzw. grupa zerowa, do której należą członkowie najbliższej rodziny (małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha). Przynależność do tej grupy darczyńcy i obdarowanego (także spadkobiercy i spadkodawcy) oznacza, że można skorzystać z pełnego zwolnienia z podatku określonego w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, przy spełnieniu warunków wskazanych w tym przepisie.
Jeszcze jedna nowelizacja kwot wolnych od podatku, która została uchwalona … na próżno
Trzeba tu jeszcze koniecznie wskazać, że podwyżkę kwot wolnych w podatku od spadków i darowizn (ale jeszcze większą niż w ww. rozporządzeniu i ww. ustawie z 26 maja 2023 r.) przewiduje też art. 5 ustawy z 26 stycznia 2023 r. o zmianie ustaw w celu likwidowania zbędnych barier administracyjnych i prawnych (Dz.U. 2023 poz. 803), który to przepis wszedł w życie … także 1 lipca 2023 r.
Powstaje więc pytanie, które więc kwoty wolne obowiązują tak naprawdę od 1 lipca br.? Zdaniem Ministerstwa Finansów (wyrażonym w odpowiedzi z 14 lipca 2023 r. na pytanie redakcji portalu infor.pl) od 1 lipca 2023 r. obowiązują tylko kwoty wolne określone ww. ustawą z 26 maja 2023 r., bowiem ustawa z 26 stycznia 2023 r. o zmianie ustaw w celu likwidowania zbędnych barier administracyjnych i prawnych (Dz. U. poz. 803), w zakresie w jakim zmienia ustawę o podatku od spadków i darowizn nie ma zastosowania, ponieważ to ustawa z dnia 26 maja 2023 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1059), jako ustawa później ogłoszona w Dzienniku Ustaw, zawiera obowiązujące od 1 lipca 2023 r. kwoty wolne od podatku.
Ministerstwo Finansów wskazało też, że na stronie internetowej Sejmu znajduje się ujednolicony tekst ustawy o podatku od spadków i darowizn, zawierający w art. 9 ust. 1 obowiązujące kwoty wolne od podatku.
W tej niecodziennej, kuriozalnej sytuacji, kiedy to w tej samej dacie weszły w życie dwa różne przepisy, dwóch różnych ustaw, regulujące dokładnie tę samą kwestię (tj. kwoty wolne od podatku określone w art. 9 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn) - jedyną możliwością uchronienia się od chaosu prawnego jest skorzystanie ze starej rzymskiej zasady (reguły kolizyjnej) lex posterior derogat legi priori - czyli, że późniejszy przepis tej samej rangi (w tym przypadku rangi ustawowej) uchyla przepis wcześniejszy, dotyczący tej samej kwestii.
Podatek od spadków i darowizn w 2024 roku
Te same wyżej opisane skale podatkowe i kwoty wolne od podatku obowiązują także w 2024 roku.
Paweł Huczko