Podatek od spadków i darowizn - nowe kwoty wolne od podatku i nowe skale podatkowe od 13 października 2022 r.

• Waloryzacja kwot w ustawie o podatku od spadków i darowizn - pierwszy raz od 2003 roku
• Kwoty zwolnione z podatku od spadków i darowizn od 13 października 2022 r. Darowizny na cele mieszkaniowe
• Kwoty niepodlegające opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn (kwoty wolne od podatku) od 13 października 2022 r.
• Skale podatkowe w podatku od spadków i darowizn od 13 października 2022 r.
• Ile wynosi podatek od spadków i darowizn?
• Od kiedy są stosowane nowe kwoty wolne i nowe przedziały skal podatkowych?
• Obowiązek podatkowy w podatku od spadków i darowizn
• Podatek od spadków i darowizn - grupy podatkowe

Waloryzacja kwot w ustawie o podatku od spadków i darowizn - pierwszy raz od 2003 roku

Zmiany te wynikają z rozporządzenia Ministra Finansów z 10 października 2022 r. w sprawie ustalenia kwot wartości rzeczy i praw majątkowych zwolnionych od podatku od spadków i darowizn i niepodlegających opodatkowaniu tym podatkiem oraz skal podatkowych, według których oblicza się ten podatek (Dz. U. z 12 października 2022 r. poz. 2084). Rozporządzenie to weszło w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia - tj. 13 października 2022 r.

Obowiązek Ministra Finansów podwyższenia tych kwot wynika z mechanizmu waloryzacyjnego zapisanego w art. 17 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Zgodnie z tymi przepisami kwoty wartości rzeczy i praw majątkowych zwolnione od podatku, niepodlegające opodatkowaniu, przedziały nadwyżki kwot wartości rzeczy i praw majątkowych podlegających opodatkowaniu, podwyższa się w przypadku wzrostu cen towarów nieżywnościowych trwałego użytku o ponad 6%, w stopniu odpowiadającym wzrostowi tych cen. Wzrost cen obliczany jest na podstawie skumulowanego indeksu wskaźników kwartalnych publikowanych w komunikatach Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego ogłoszonych w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” w terminie 30 dni po upływie każdego kwartału.

Prezes GUS w komunikacie z 15 lipca 2022 r.  w sprawie wskaźnika cen towarów nieżywnościowych trwałego użytku w II kwartale 2022 r. (M.P. poz.708) opublikował wskaźnik cen towarów nieżywnościowych trwałego użytku w II kwartale 2022 r. w stosunku do I kwartału 2022 r., który wyniósł 103,1 (wzrost cen o 3,1%).
Minister Finansów ustalił (na podstawie komunikatów Prezesa GUS w sprawie wskaźnika cen towarów nieżywnościowych trwałego użytku - ogłaszanych od pierwszego kwartału 2003 r. do drugiego kwartału 2022 r.), że skumulowany indeks wskaźników wynosi 108,27 – co oznacza wzrost cen o 8,27%.

Wyżej wskazane rozporządzenie stanowi więc waloryzacyjne podwyższenie (pierwsze od 2003 roku) ww. kwot wolnych od podatku, kwot niepodlegających opodatkowaniu i kwot wskazanych w skalach podatkowych w podatku od spadków i darowizn o 8,27%.

Kwoty zwolnione z podatku od spadków i darowizn od 13 października 2022 r. Darowizny na cele mieszkaniowe

Kwoty pieniędzy lub kwoty wartości innych rzeczy zwolnione od podatku od spadków i darowizn, określone w art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy o podatku od spadków i darowizn, od 13 października 2022 r. wynoszą:

a) do 10 434 zł – od jednego darczyńcy,

b) do 20 868 zł – od wielu darczyńców łącznie;

Chodzi tu o zwolnione z podatku kwoty darowizn przeznaczanych przez obdarowanych na określone cele mieszkaniowe. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy o podatku od spadków i darowizn, zwalnia się od podatku nabycie w drodze darowizny pieniędzy lub innych rzeczy przez osobę zaliczoną do I grupy podatkowej w wysokości nieprzekraczającej 10 434 zł od jednego darczyńcy, a od wielu darczyńców łącznie nie więcej niż 20 868 zł w okresie 5 lat od daty pierwszej darowizny, jeżeli pieniądze te lub rzeczy obdarowany przeznaczy w okresie 12 miesięcy od dnia ich otrzymania na wkład budowlany lub mieszkaniowy do spółdzielni, budowę domu jednorodzinnego, nabycie lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość albo spłatę zabezpieczonego hipoteką kredytu mieszkaniowego wraz z odsetkami.

Kwoty niepodlegające opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn (kwoty wolne od podatku) od 13 października 2022 r.

Kwoty czystej wartości nabytych rzeczy i praw majątkowych niepodlegające opodatkowaniu, określone w art. 9 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, od 13 października 2022 r. wynoszą:

10 434 zł – jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do I grupy podatkowej,

7 878 zł – jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do II grupy podatkowej,

5 308 zł – jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do III grupy podatkowej.

Skale podatkowe w podatku od spadków i darowizn od 13 października 2022 r.

Od 13 października 2022 r. skale podatkowe w art. 15 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn są ustalone w poniższym brzmieniu.

Ile wynosi podatek od spadków i darowizn?

Tabela: Stawki podatku od spadku i darowizn od 13 października 2022 roku

Od kiedy są stosowane nowe kwoty wolne i nowe przedziały skal podatkowych?

Przepisy ww. rozporządzenia Ministra Finansów z 10 października 2022 r. w sprawie ustalenia kwot wartości rzeczy i praw majątkowych zwolnionych od podatku od spadków i darowizn i niepodlegających opodatkowaniu tym podatkiem oraz skal podatkowych, według których oblicza się ten podatek weszły w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia z uwagi na treść art. 15 ust. 3 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Zgodnie z tym przepisem przy ustalaniu wysokości podatku przyjmuje się kwoty wartości rzeczy i praw majątkowych określone w art. 4 ust. 1 pkt 5 i w art. 9 ust. 1 tej ustawy oraz skale podatkowe określone w ust. 1 art. 15, obowiązujące w dniu powstania obowiązku podatkowego, z zastrzeżeniem ust. 4. 

Dlatego też podwyższone kwoty zwolnione z podatku i niepodlegające opodatkowaniu oraz ustalone rozporządzeniem skale podatkowe będą miały zastosowanie do przypadków, w których obowiązek podatkowy powstał od 13 października 2022 r. Czyli nowe ww. kwoty wolne i nowe skale podatkowe obejmują m.in. darowizny otrzymane od 13 października 2022 r. albo spadki, których nabycie sąd lub notariusz potwierdził po 12 października 2022 roku.

Obowiązek podatkowy w podatku od spadków i darowizn

Przypomnijmy kiedy powstaje obowiązek podatkowy w podatku od spadków i darowizn.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, obowiązek podatkowy powstaje:

1) przy nabyciu w drodze dziedziczenia - z chwilą przyjęcia spadku;

2) przy nabyciu w drodze zapisu zwykłego, dalszego zapisu lub z polecenia testamentowego - z chwilą wykonania zapisu zwykłego, dalszego zapisu lub polecenia;

2a) przy nabyciu tytułem zachowku - z chwilą zaspokojenia roszczenia;

2b) przy nabyciu w drodze zapisu windykacyjnego - z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, postanowienia częściowego stwierdzającego nabycie przedmiotu zapisu windykacyjnego, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia lub wydania europejskiego poświadczenia spadkowego;

3) przy nabyciu praw do wkładów oszczędnościowych określonych w art. 1 ust. 2 - z chwilą śmierci wkładcy;

3a) przy nabyciu jednostek uczestnictwa określonych w art. 1 ust. 2 - z chwilą śmierci uczestnika funduszu inwestycyjnego;

4) przy nabyciu w drodze darowizny - z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a w razie zawarcia umowy bez zachowania przewidzianej formy - z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia; jeżeli ze względu na przedmiot darowizny przepisy wymagają szczególnej formy dla oświadczeń obu stron, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą złożenia takich oświadczeń;

5) przy nabyciu z polecenia darczyńcy - z chwilą wykonania polecenia;

6) przy nabyciu w drodze zasiedzenia - z chwilą uprawomocnienia się postanowienia sądu stwierdzającego zasiedzenie;

7) przy nabyciu w drodze nieodpłatnego zniesienia współwłasności - z chwilą zawarcia umowy albo ugody lub uprawomocnienia się orzeczenia sądu, jeżeli ich skutkiem jest nieodpłatne zniesienie współwłasności;

8) przy nabyciu w drodze nieodpłatnej służebności, renty oraz użytkowania - z chwilą ustanowienia tych praw.

Przepisy art. 6 ust. 1a-4 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn precyzują powstanie obowiązku podatkowego w niektórych sytuacjach:

Jeżeli nabycie następuje w częściach, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą nabycia poszczególnych części.

Przy nabyciu pod warunkiem zawieszającym obowiązek podatkowy powstaje z chwilą ziszczenia się warunku. Naczelnik urzędu skarbowego może jednak ustalić należność podatkową, jaka przypadałaby w razie ziszczenia się takiego warunku, i należność tę zabezpieczyć.

Nabycie pod warunkiem rozwiązującym uważa się w rozumieniu ustawy za nabycie bezwarunkowe. W razie spełnienia się warunku rozwiązującego w ciągu 3 lat od dnia nabycia, decyzja ustalająca zobowiązanie podatkowe podlega uchyleniu.

Ważne!
Jeżeli nabycie niezgłoszone do opodatkowania stwierdzono następnie pismem, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą sporządzenia pisma; jeżeli pismem takim jest orzeczenie sądu, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia. W przypadku gdy nabycie nie zostało zgłoszone do opodatkowania, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą powołania się przez podatnika przed organem podatkowym na fakt nabycia.

Podatek od spadków i darowizn - grupy podatkowe

Wysokość podatku od spadków i darowizn, a także kwotę wolną od podatku ustala się (zgodnie z art. 14 ustawy o podatku od spadków i darowizn) w zależności od grupy podatkowej, do której zaliczony jest nabywca. Zaliczenie do grupy podatkowej następuje w zależności od stopnia pokrewieństwa lub powinowactwa obdarowanego wobec darczyńcy.

W ustawie o podatku od spadków i darowizn mamy co do zasady trzy grupy podatkowe, do których zalicza się (zgodnie z art. 14 ust. 3 ww. ustawy) :

Grupa I – małżonka, zstępnych (dzieci, wnuki, prawnuki itd.), wstępnych (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, itd.), pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów;

Grupa II – zstępnych rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępnych i małżonków pasierbów, małżonków rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonków rodzeństwa małżonków, małżonków innych zstępnych;

Grupa III – innych nabywców.

Ważne!
1) Jako rodziców ustawa o podatku od spadków i darowizn traktuje również przysposabiających, a za zstępnych także przysposobionych i ich zstępnych.
2) Od 27 października 2020 r. jako zstępnych ustawa o podatku od spadków i darowizn traktuje również osoby, które przebywają lub przebywały w rodzinie zastępczej, w rodzinnym domu dziecka, w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2020 r. poz. 821), a za wstępnych także odpowiednio osoby tworzące rodzinę zastępczą, prowadzące rodzinny dom dziecka lub pracujące z dziećmi w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej.

Trzeba też pamiętać, że oprócz ww. trzech zasadniczych grup podatkowych jest jeszcze tzw. grupa zerowa, do której należą członkowie najbliższej rodziny (małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha). Przynależność do tej grupy darczyńcy i obdarowanego (także spadkobiercy i spadkodawcy) oznacza, że można skorzystać z pełnego zwolnienia z podatku określonego w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, przy spełnieniu warunków wskazanych w tym przepisie.

Paweł Huczko